વિષ્ણુપૂજા પ્રયત્નેન કર્તવ્યા શ્રદ્ધયાત્ર વૈ
અહીં શ્રદ્ધા અને પ્રયત્નથી વિષ્ણુની પૂજા કરવી જરૂરી છે.
વસિષ્ઠકુણ્ડાદ્વિપ્રેંદ્ર પ્રત્યગ્દિગ્દલમાશ્રિતમ્ યત્ર સ્નાનેન દાનેન સર્વકામાનવાપ્નુયાત્
પૂર્વ દિશામાં વસિષ્ઠકુંડ પાસે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જ્યાં સ્નાન અને દાનથી સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.
પૌર્ણમાસ્યાં સમુદ્રસ્ય સ્નાનાદ્યત્પુણ્યમાપ્નુયાત્
પૌર્ણિમાના દિવસે, દરિયામાં સ્નાનથી જે પુણ્ય મળે છે—
તસ્માદત્ર વિધાનેન સ્નાતવ્યં પુત્રકાંક્ષયા
એથી, પુત્રની ઈચ્છાથી અહીં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરવું જોઈએ.
એવં કુર્વન્નરો વિદ્વાન્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે 2.8.7.
આ રીતે જે વિદ્વાન મનુષ્ય આચરણ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
સાગરાન્નૈર્ઋતે ભાગે યોગિનીકુણ્ડમુત્તમમ્
દરિયાથી દક્ષિણપશ્ચિમ દિશામાં ઉત્તમ યોગિનીકુંડ છે.
સર્વાર્થસિદ્ધિદાઃ પુંસાં સ્ત્રીણાં ચૈવ વિશેષતઃ
આ સર્વ મનુષ્યોને, ખાસ કરીને સ્ત્રીઓને, બધા ઈચ્છિત ફળ આપે છે.
આશ્વિને શુક્લપક્ષસ્ય અષ્ટમ્યાં ચ વિશેષતઃ
આશ્વિન મહિનાના શુક્લપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે ખાસ કરીને તેનું મહત્ત્વ છે.
અત્ર સ્નાનં તથા દાનં સર્વં સફલતાં વ્રજેત્
અહીં સ્નાન અને દાન બધું જ ફળદાયી બને છે.
યોગિનીકુંડતઃ પૂર્વમુર્વશીકુણ્ડમુત્તમમ્
યોગિનીકુંડ પહેલા ઉત્તમ ઉર્વશીકુંડ આવેલું છે.
પુરા કિલ મુનિર્ધીરો રૈભ્યો નામ તપોધનઃ
પહેલાં એક ધીરજવાન ઋષિ હતા, જેમનું નામ રૈભ્ય હતું અને તેઓ તપમાં સમૃદ્ધ હતા.
તત્તપો વિપુલં દૃષ્ટ્વા ભીતઃ સુરપતિસ્તતઃ
તેમના મહાન તપસ્યાને જોઈને દેવતાઓના રાજા ડરી ગયા.
તતઃ સા પ્રેષિતા તેનાજગામ ગજગામિની
પછી તેમના દ્વારા મોકલાયેલી, ગજગતિવાળી તે સ્ત્રી ત્યાં આવી.
વનફુલ્લલતાકુઞ્જે મઞ્જુકૂજદ્વિહંગમે
ફૂલેલી લતાવાળા વનમાં, જ્યાં મધુર અવાજે પક્ષીઓ કૂકતા હતા,
પુન્નાગકેશરાશોકચ્છિન્નકિજલ્કપિંજરે 2.8.7.
પુન્નાગ, કેસર અને આશોકના ફૂલોના તંતુઓથી બનેલા પાંજરાં વચ્ચે,
સા બભૌ કાંતિસર્વસ્વકોશઃ કુસુમધન્વનઃ
તે પ્રેમદેવ માટે સૌંદર્યના ખજાનાની જેમ તેજસ્વી લાગી.
અંગપ્રભાસુવર્ણેન સિતમૌક્તિકશોભિતા
સફેદ મુક્તાથી શોભાયમાન, તેના અંગો સોનાની જેમ ચમકી ઉઠ્યા હતા.
વિલોમલોચનાપાંગતરંગધવલત્વિષા
આંખોના ખૂણેથી તરંગ જેવી તેજસ્વી ચામડી, અને વળી વળી ગયેલી પાંપણો હતી.
કર્ણોપલમ્બિસંઘુષ્યદ્ભૃઙ્ગાઢ્યચૂતમઞ્જરી
કાનની બાલીઓ પાસે ભમરા ગુંજતા, આમ્રમંજરીઓથી શોભાયમાન હતી.
તનુમધ્યા પૃથુશ્રોણિર્વર્ણોદ્ભિન્નપયોધરા
પાતળી કમર, પહોળા નિતંબ અને રંગીન, ઉન્નત સ્તનવાળી હતી.
અપશ્યદાશ્રમે તસ્મિન્મુનિરાયતલોચનામ્
તે આશ્રમમાં ઋષિએ વિશાળ નેત્રવાળી તેને જોયી.
ત્રિનેત્રવંચનાયૈવ કલ્પિતાં લલનાતનુમ્
ત્રિનેત્રવાળાને મોહમાં પાડવા માટે જ એ સ્ત્રીનું રૂપ રચાયું હતું.
વિલોક્ય તાં વિશાલાક્ષીં મુનિર્વ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ
તે વિશાળ આંખવાળી સ્ત્રીને જોઈને ઋષિના ઇન્દ્રિયોમાં ઉથલપાથલ થઈ.
સમાગતા તપોવિઘ્નહેતવે મમ સન્નિધૌ
મારા તપસ્યામાં વિઘ્ન લાવવા માટે તે મારી સામે આવી હતી.
ઉવાચ વનિતા ભૂત્વા પ્રાંજલિર્મુનિમાદરાત્ 2.8.7.
તે સ્ત્રીએ બનીને, હાથ જોડીને, ઋષિજીને આદરપૂર્વક કહ્યું.
ત્વચ્છાપસ્ય કથં મુક્તિર્ભવિતા નિયતવ્રત
હે નિયમિત વ્રત ધરાવનાર, આપના શાપમાંથી મુક્તિ કેવી રીતે મળશે?
તત્ર સ્નાનં કુરુષ્વાદ્ય સૌંદર્યં પરમાપ્નુહિ
ત્યાં આજે સ્નાન કર અને સર્વોત્તમ સૌંદર્ય પ્રાપ્ત કર.
ત્વન્નામ્નૈવ ચ વિખ્યાતિં તોયં યાસ્યતિ તદ્ધ્રુવમ્
નિશ્ચિતપણે, આપના નામથી એ પાણી પ્રસિદ્ધ થશે.
સુન્દરી સાઽભવત્ક્ષિપ્રં તત્સ્થાનં ખ્યાતિમાયયૌ
તે તરત જ સુંદર બની ગઈ અને એ સ્થાન પ્રસિદ્ધિ પામ્યું.
અત્ર સ્નાનં મુનિશ્રેષ્ઠ યઃ કુર્યાદ્વિધિવજ્જનઃ
હે મહાન ઋષિ, જે વ્યક્તિ અહીં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરે છે—