વિજયે ચ નરઃ સ્નાત્વા આનંદેશ્વરપૂજનાત્ 5.1.31.
અથવા વિજય તીર્થે સ્નાન કરીને આનંદેશ્વરનું પૂજન કરે છે—
અથાન્યં સંપ્રવક્ષ્યામિ કુશસ્થલ્યાં વિનિર્મિતમ્
હવે હું કુશસ્થળીમાં સ્થાપિત થયેલા બીજા તીર્થનું વર્ણન કરું છું.
ચિત્રકૂટાત્પુરા રામો મૈથિલ્યા લક્ષ્મણેન ચ
ચિત્રકૂટમાંથી રામે, સીતાજી અને લક્ષ્મણ સાથે, એક વખત વિદાય લીધી હતી.
યત્ર ગત્વા ન ચાપ્નોતિ વિયોગં સહ બાંધવૈઃ
જ્યાં પણ ગયા, ત્યાં તેમને પોતાના સગાંથી વિયોગનો અનુભવ થયો નહીં.
અનેન વનવાસેન મરણેન પિતુઃ પ્રભો
આ વનવાસ અને પિતાશ્રીના અવસાનથી,
તદ્વાક્યં રાઘવેણોક્તં શ્રુત્વા વિપ્રર્ષભસ્તદા
રાઘવના એ વચન સાંભળીને, તે સમયે મહાન બ્રાહ્મણએ
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા વીર રઘૂણાં વંશવર્ધન
'તમે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે, હે વીર, રઘુવંશને વધારનાર.'
અવંતીવિષયે રામ પુરી તસ્મિન્કુશસ્થલી
અવન્તિ દેશમાં, હે રામ, કુશસ્થળી નામે એક નગર છે.
દેવઃ સ વૈ સદા રાજન્વાંછિતાર્થફલપ્રદઃ
એ દેવ, હે રાજા, હંમેશા ઇચ્છિત ફળ આપનાર છે.
તત્ર ગચ્છંતિ યે વિપ્રા રાજા ચૈવ મહાવલઃ 5.1.31.
ત્યાં જે બ્રાહ્મણો જાય છે અને મહાબળવાન રાજા પણ,
તીર્થાનામપિ તત્તીર્થં પ્રવિષ્ટોઽવંતિમંડલે
અવન્તિ પ્રદેશમાં આવેલું એ તીર્થોનું શ્રેષ્ઠ તીર્થ છે.
તસ્યાં સ્નાત્વા તતો રામસ્તર્પયામાસ પૂર્વજાન્
ત્યાં સ્નાન કરીને, રામે પોતાના પૂર્વજોને તર્પણ આપ્યું.
વાણ્યા તતોઽશરીરિણ્યા દેવદેવેન ભાષિતમ્
પછી દેવોના દેવએ, દેહરહિત વાણીથી સંદેશ આપ્યો.
અત્ર સ્થાનં મયા દત્ત મા વિચારય રાઘવ
'આ સ્થાન મેં આપ્યું છે; હે રાઘવ, શંકા ન કર.'
અનુગૃહીતાઃ સૌમિત્રે દેવદેવેન શંભુના
હે સૌમિત્ર, શંભુ દેવએ તમને કૃપા કરી છે.
વાક્યં તલ્લક્ષ્મણઃ શ્રુત્વા સ્થાપયામાસ શંકરમ્
એ વચન સાંભળીને, લક્ષ્મણે ત્યાં શંકરજીની સ્થાપના કરી.
એહિ લક્ષ્મણ શીઘ્રં ત્વં શિપ્રાયા જલમાનય
'લક્ષ્મણ, તું જલ્દી આવ અને શિપ્રાની નદીનું પાણી લાવ.'
લક્ષ્મણસ્ત્વબ્રવીદ્વાક્યં સીતયા કિં કરિષ્યસિ
લક્ષ્મણે પૂછ્યું, 'સીતા સાથે શું કરશો?'
ઇયં ચ પુષ્ટા સુદૃઢા પીવરા ચ મમાગ્રતઃ
'મારી સામે, એ પોષિત, મજબૂત અને તંદુરસ્ત ઉભી છે.'
શ્રુત્વા રામો હિ તદ્વાક્યં લક્ષ્મણેન પ્રભાષિતમ્ 5.1.31.
લક્ષ્મણના એ વચન સાંભળીને, રામે ખરેખર...
યદુક્તં લક્ષ્મણેનાથ તચ્ચ સીતા ચકાર હ
લક્ષ્મણે જે કહ્યું હતું, તે પછી સીતાએ એ પ્રમાણે જ કર્યું.
નીત્વા વિભાવરીં તત્ર ગમનાય મનો દધે
ત્યાં રાત પસાર કર્યા પછી, સીતાએ હવે જવાનું મન બનાવ્યું.
સૌમિત્રિરબ્રવીદ્વાક્યં નાહં ગન્તા કથંચન
સૌમિત્રીએ કહ્યું: 'હું કોઈ રીતે પણ નહીં જાઉં.'
નાહમગ્રે વનં યામિ ન વાયોધ્યાં કથં ચન
હું આગળ જંગલમાં નહીં જાઉં, ને અયોધ્યામાં પણ નહીં જાઉં.
કથં પૂર્વમૂયોધ્યાયા નિર્ગતોઽસિ મયા સહ
પહેલા તમે અયોધ્યા કેવી રીતે મારી સાથે છોડીને આવ્યા હતા?
પ્રમાદઃ ક્રિયતાં મહ્યં નય મામપિ રાઘવ
મારા માટે ભૂલ માનજો, રાઘવ, મને પણ સાથે લઈ જાઓ.
લક્ષ્મણસ્ત્વબ્રવીદ્રામ નાહં ગન્તા વનં પુનઃ
લક્ષ્મણે પછી રામને કહ્યું: 'હું ફરીથી જંગલમાં નહીં જાઉં.'
મા માઽનુવ્રજ સૌમિત્રે હ્યેકો યાસ્યામિ કાનનમ્
મને પછાડો નહીં, સૌમિત્રિ; હું એકલો જ જંગલમાં જઈશ.
ધનુઃ સંગૃહ્ય વિમના ઉત્તસ્થૌ લક્ષ્મણસ્તદા 5.1.31.
લક્ષ્મણ એ સમયે મનમાં દુઃખી થઈ ધનુષ લઈ ઊભો રહ્યો.
નિવર્તયસ્વ સૌમિત્રે સમર્પય ચ મે ધનુઃ
પાછો ફર, સૌમિત્રિ, અને ધનુષ મને આપી દે.