ઇતીદમેવ જલ્પંતી જગામ વિંધ્યપર્વતમ્
આ જ શબ્દો બોલીને, એ વિંધ્ય પર્વત તરફ ચાલી ગઈ.
સ્મરંસ્તદેવ ચેષ્ટિતં તદેવ પૂર્વભાષિતમ્
એ પહેલા જે થયું અને જે કહ્યું હતું એ જ બધું યાદ કરતાં,
યતો મયા હિમાદ્રિજા સમસ્તલોકસુન્દરી
હે હિમાલયકન્યા, બધા લોકોથી સુંદર એવી તું મારી કારણે,
ઇતીદમેવ સોઽવદદ્ગતસ્ત્વદ્દર્શનં તતઃ
એમ કહીને એ એ જ શબ્દો બોલી અને પછી તારા દર્શનથી દૂર થઈ ગયો.
તતો જગદ્ધિ સંકુલં મહાભયેન સંયુતમ્
પછી આખું જગત ગૂંચવાઈ ગયું અને ભારે ભયથી ભરાઈ ગયું.
વિહાય મંદિરાણિ તે પરં વિષાદમાગતાઃ
એમણે પોતાના ઘર છોડીને ઊંડી ઉદાસીમાં પડી ગયા.
નષ્ટાલોકં જગત્સર્વં કાંતારમભવત્તદા
આખું જગત પ્રકાશ વિના અંધકારમય અને વેરાન બની ગયું.
ત્રીણિ નેત્રાણિ રુદ્રસ્ય યતઃ સૂર્યેંદુવ હ્નયઃ
કારણ કે રુદ્રના ત્રણ નેત્ર એટલે સૂર્ય, ચંદ્ર અને અગ્નિ છે.
તતસ્તમસિ દુસ્તારે સંભૂતે લોમહર્ષણે
પછી જે ભયાનક અને પાર ન પામાય તેવો અંધકાર ફેલાયો,
એષા બુદ્ધિસ્તતસ્તેષામુત્પન્ના કાર્યસિદ્ધયે 5.1.30.
તેમના મનમાં કામ પૂરું કરવા માટે આવી વિચારણા ઊભી થઈ.
ન હ્યાલોકો વિના તેન શશિસૂર્યાગ્નિચ ક્ષુષા
કારણ કે એ વિના ચંદ્ર, સૂર્ય કે અગ્નિમાંથી પ્રકાશ મળતો નથી.
હે દેવ હે મુને સિદ્ધે હે ઋષે હે નિશાચર
હે દેવ! હે મુની! હે સિદ્ધ! હે ઋષિ! હે રાત્રિમાં ફરનાર!
ગતોઽસિ કાં દિશં તાત કો વા લબ્ધસ્ત્વયા વિભો
તુ ક્યાં ગયો છે, પ્રિય? તું કોને મળ્યો, હે પ્રભુ?
પાથેયમસ્તિ કિંચિત્તે દિશિ કિં વાથ કુત્રચિત્
તારા પાસે કંઈ ખાવાનું છે? કોઈ દિશામાં કે ક્યાંયે તારે કંઈ મળ્યું છે?
ક્વચિદ્વાસિ કથં તોયમથવા ચિત્તનિર્વૃતિઃ
તું ક્યાંક રહે છે? તને પાણી કેવી રીતે મળે છે? તારા મનને શાંતિ મળે છે કે કેમ?
એવં પ્રકારં કરુણં સમાભાષ્ય પરસ્પરમ્
આ રીતે, એકબીજાની સાથે કરુણા પૂર્વક વાત કરતાં,
ભૂમેર્વિવરમાશ્રિત્ય પ્રાણિનો યે વસંત્યપિ
પૃથ્વીના ખાડામાં રહેતા બધા જીવ,
ન તેષાં વિદ્યતે સૂર્યો નેન્દુર્નાન્યે મહાગ્રહાઃ
તેમને ત્યાં neither સૂર્ય છે, neither ચંદ્ર, કે બીજા મોટા ગ્રહો નથી.
કેનાલોકેન પશ્યંતિ સમાનિ વિષમાણિ ચ
તેઓ કયા પ્રકાશથી સમાન કે ઊંચા-નીચા સ્થળોને જુએ છે?
વિચરન્તઃ સમં કો વા મનો રથશતપ્રદઃ 5.1.30.
કોણ છે જે સર્વત્ર ફરતો રહીને મનની અનેક ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે?
સમે શય્યા જલે નૌશ્ચ રોગે સત્પરિચારકઃ
સમાન પથારી પર, પાણીમાં, નૌકામાં કે રોગમાં સારો સેવા આપનાર,
સુહૃદ્વિદેશે ચ્છાયોષ્ણે નિર્ધૂમઃ શિશિરે શિખી
પરદેશમાં સારો મિત્ર, ગરમીમાં છાંયો, ઠંડીમાં ધૂમરહિત અગ્નિ,
સર્વદશ્ચૈવ સર્વેષાં મનોરથશતપ્રદઃ
અને હંમેશા, સૌના માટે, મનની અનેક ઇચ્છાઓ પૂરી પાડનાર.
બ્રુવંત ઇતિ તે વ્યાસ શુશ્રુવુર્મધુરાં ગિરમ્
આ રીતે બોલતાં, હે વ્યાસ, તેમણે મીઠી વાણી સાંભળી.
ન જાનંતિ સ્થિતઃ કુત્ર ભાષતે કેશવો વિભુઃ
તેઓ જાણતા નથી કે એ ક્યાં છે કે કોણ બોલે છે—કેશ્વ, પ્રભુ.
દાનમેકં સદા સમ્ય ક્ચિંતામણિસમં સ્મૃતમ્
એક દાન, જે હંમેશા યોગ્ય છે, તેને ચિંતામણિ સમાન માનવામાં આવે છે.
તચ્ચ દેયમતઃ સર્વૈઃ શૃણુધ્વં તત્ત્વતો ભૃશમ્
એ બધાએ આપવું જોઈએ; આ સત્યને ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો.
ઉત્પાદિતો દીપવરો યેન ધ્વસ્તમિદં તમઃ
જેને ઉત્તમ દીવો પ્રગટાવ્યો, જેના પ્રકાશથી આ અંધકાર દૂર થયો,
નિષ્કંપો નિર્મલો હૃદ્યઃ સુસ્થિરો ભાસ્કરપ્રભઃ તેન દીપપ્રકાશેન ગોકર્ણો નિર્વૃતિં યયૌ
અડગ, શુદ્ધ, મનોહર, સ્થિર અને સૂર્ય જેવો તેજસ્વી—એ દીવાના પ્રકાશથી ગોકર્ણે શાંતિ પામી.
નાગાઃ શેષાદયઃ સર્વે નોદ્યમાનાશ્ચ સંઘશઃ 5.1.30.
શેષ સહિત બધા સાપો, ટોળે ટોળે હોવા છતાં, ઊભા થયા નહીં.