આપ્યાયમાનં ત્રીઁલ્લોકાન્પપાત ધરણીતલે 5.1.28.
જ્યારે એ ત્રણેય લોકમાં વ્યાપી ગયો, ત્યારે પૃથ્વી પર આવી પડ્યો.
ત્રિઃસપ્તકૃત્વોઽતિશયાચ્ચકારાબ્ધિપ્રદક્ષિણમ્
એણે સાતસત્તેર વખત મહાસાગરની પરિક્રમા કરી.
તદેવૌષધયો દિવ્યા જાતા ભુવિ સુનિર્મલાઃ
પછી એ જ દિવ્ય ઔષધિઓ પૃથ્વી પર ઉત્પન્ન થઈ, એકદમ શુદ્ધ અને નિર્મળ હતી.
તુષ્ટોઽથ ભગવાન્સોમો જગતેઃ સર્વદા મુને
પછી ભગવાન સોમ હંમેશા વિશ્વથી પ્રસન્ન રહેતા, હે મુનિ.
તતસ્તસ્મૈ દદૌ વાક્યં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
પછી બ્રહ્માએ, જે વિશ્વના પિતામહ છે, સોમને આજ્ઞા આપી.
સપ્તવિંશતિં સોમાય દાક્ષાયણીર્મહાવ્રતાઃ
બ્રહ્માએ સોમને દક્ષની સત્તાવીસ પુત્રીઓ આપી, જે મહાન વ્રતવાળી હતી.
સ તત્પ્રાપ્ય મહદ્રાજ્યં સોમો ભાર્યાયુતસ્તદા
એ મહાન રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને, સોમ પોતાની પત્નીઓથી ઘેરાઈ ગયા.
હોતા ચ ભગવાનત્રિરધ્વર્યુર્ભગવાન્ભૃગુઃ
અત્રિ મુનિ હોતૃ બન્યા અને ભૃગુ મહારાજ અધ્વર્યુ બન્યા.
સદસ્યો ભગવાન્વિષ્ણુઃ સનકાદિમુખૈર્યુતઃ
વિષ્ણુ ભગવાન સદસ્ય બન્યા અને તેમના સાથે સનકાદિ મુનિઓ હતા.
સિનીવાલી કુહૂશ્ચૈવ ધૃતિઃ પુષ્ટિઃ પ્રભા વસુઃ
સિનીવાલી, કુહૂ, ધૃતિ, પુષ્ટિ, પ્રભા અને વસુ પણ હાજર હતા.
પ્રાપ્યાવભૃથમવ્યગ્રઃ સર્વદેવર્ષિપૂજિતઃ 5.1.28.
અવિગ્રહ અવભૃથ સ્નાન કરીને, તે સર્વ દેવતાઓ અને ઋષિઓ દ્વારા પૂજિત થયા.
તસ્ય તત્પ્રાપ્ય દુષ્પ્રાપ્યમૈશ્વર્યમૃષિસંસ્કૃતમ્
એ દુર્લભ અને ઋષિઓ દ્વારા પવિત્ર થયેલું ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કરીને,
બૃહસ્પતેસ્તદા ભાર્યાં તારાનામ્નીં યશસ્વિનીમ્
એ સમયે બૃહસ્પતિની યશસ્વિ પત્ની, તારાનું નામ ધરાવતી,
વાચ્યમાનસ્તદા સોમો દેવદેવર્ષિભિસ્તથા
પછી દેવતાઓ અને ઋષિઓએ સોમને તેના વિષયમાં કહ્યું.
બૃહસ્પતેસ્તતઃ પક્ષં શક્રો જગ્રાહ કોપતઃ
પછી ઇન્દ્રે ક્રોધથી બૃહસ્પતિનો પક્ષ લીધો.
તતો યુદ્ધમભૂત્તત્ર સુઘોરં શક્રસોમયોઃ
પછી ત્યાં ઇન્દ્ર અને સોમ વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું.
સર્વે ભીતાસ્તતો દેવા બ્રહ્માણં શરણં ગતાઃ
પછી બધા દેવતાઓ ડરીને બ્રહ્માના આશ્રયે ગયા.
દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા સાર્દ્ધં દેવૈઃ પિતામહઃ
દેવતાઓના વચન સાંભળી, પિતામહ બ્રહ્મા તેમના સાથે ગયા.
વારિતાસ્તે સ્થિતાસ્તત્ર યુદ્ધં ત્યક્ત્વા સુરાસુરાઃ
બ્રહ્માએ રોકતાં, દેવતાઓ અને અસુરોએ યુદ્ધ છોડી ત્યાં જ ઊભા રહ્યા.
તામંતઃપ્રસવાં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ ભાર્યાં બૃહસ્પતિઃ
પછી બૃહસ્પતિએ પોતાની ગર્ભવતી પત્નીને જોઈને કહ્યું.
ઉત્સસર્જ તતસ્તારા કુમારં દેવરૂપિણમ્ 5.1.28.
પછી તારાએ દેવતાજેવું બાળક છોડ્યું.
સ તેજો જાતમાત્રોઽપિ દેવાનામાક્ષિપચ્છિશુઃ
એ તેજસ્વી બાળક જન્મતાની સાથે જ દેવતાઓને ચકિત કરી દીધા.
કસ્યાયં બ્રૂહિ સુભગે સોમસ્યાથ બૃહસ્પતેઃ
હે સુભાગ્યવતી, કહો તો સાચું—આ બાળક કોનું છે? શું એ સોમાનું કે બૃહસ્પતિનું?
યદત્ર સત્યં તદ્બ્રૂહિ તારે કસ્ય સુતો હ્યયમ્
હે તારા, સાચું કહો—આ બાળક કોનો પુત્ર છે?
સોમસ્યેતિ રહઃ સોઽયં કુમારો દેવસંનિભઃ
આ બાળક સોમાનો છે—આ રહસ્ય છે; એ દેવતાજેવું છે.
બુધ ઇત્યકરોન્નામ તસ્ય પુત્રસ્ય વૈ તદા
પછી એના પુત્રનું નામ બુધ રાખવામાં આવ્યું.
તેન સોમોઽભવત્કુષ્ઠી ક્ષયરોગયુતસ્તદા
આ કારણે સોમાને કુષ્ઠરોગ અને ક્ષયરોગ થઈ ગયા.
અવન્તીમાજગામાશુ સોમો દેવદિદૃક્ષયા
દેવતાઓને જોવા માટે સોમા ઝડપથી અવંતી ગયો.
સ્નાત્વા સંપૂજયામાસ સોમઃ સોમેશ્વરં તતઃ
સોમાએ ત્યાં સ્નાન કરીને સમેશ્વરનું પૂજન કર્યું.
મત્પ્રસાદાદ્વપુઃ કાંતં તવ સોમ ભવિષ્યતિ
મારી કૃપાથી, સોમા, તારી કાયામાં ફરી સુંદરતા આવશે.