જયેશ્વરં તુ યઃ પશ્યેદ્દેવદેવં મહેશ્વરમ્
જે જયેશ્વર, દેવોના દેવ, મહેશ્વરને દર્શન કરે છે,
શિવદ્વારે શિવં લિંગમર્ચયેન્માનવો યદિ 5.1.28.
જો કોઈ શિવદ્વારે શિવલિંગની પૂજા કરે,
અથાન્યં સંપ્રવક્ષ્યામિ માર્કંડેશ્વરમુત્તમમ્
હવે હું બીજું શ્રેષ્ઠ,Markupડેશ્વરનું વર્ણન કરું છું.
દૃષ્ટ્વા તં શંકરં દેવં વાજપેયફલં લભેત્
જે એ શંકરદેવને જુએ છે, તેને વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
શૃણુ વ્યાસ મહાસ્થાનં યસ્યાં પુર્યામનુત્તમમ્
હવે સાંભળો, વ્યાસ, એ શહેરમાં જે મહાન અને શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે તેની વાત.
ભક્તાનાં પૂરયેદાશાં પુત્રવત્પરિપાલયેત્
ભક્તોની ઈચ્છા પૂર્ણ કરે છે અને તેમને પિતા જેમ પુત્રની રક્ષા કરે તેમ સંભાળે છે.
અર્ચિતા બ્રહ્મણા સા તુ સ્તુતા દેવી સુરોત્તમૈઃ અપિ યા બ્રહ્મણઃ પૂર્વમભૂદેવ સુસિદ્ધિદા
બ્રહ્માજીએ જેમની પૂજા કરી અને દેવતાઓએ પણ જેમનું ગાન કર્યું, એવી દેવી તો બ્રહ્માથી પણ પહેલાં હતી અને સર્વેને ઉત્તમ સિદ્ધિઓ આપનારી છે.
યઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મસરસિ પશ્યે દ્બ્રહ્મેશ્વરં શિવમ્
જે કોઈ બ્રહ્મા સરોવર માં સ્નાન કરીને બ્રહ્મેશ્વર શિવજીનું દર્શન કરે છે—
અથાન્યાં સંપ્રવક્ષ્યામિ યજ્ઞવાપીમનુત્તમામ્
હવે હું બીજી શ્રેષ્ઠ યજ્ઞવાપીનું વર્ણન કરું છું.
યજ્ઞાર્થં યત્કૃતં કુંડં યજ્ઞવાપી ચ સા સ્મૃતા
યજ્ઞ માટે જે કુંડ બનાવાયું છે, તેને જ યજ્ઞવાપી કહેવામાં આવે છે.
તસ્યાં સ્નાત્વા શુચિર્ભૂત્વા પશ્યેત્પશુપતિં તુ યઃ
જે કોઈ એ વાપીમાં સ્નાન કરીને પવિત્ર થઈને પશુપતિ ભગવાનનું દર્શન કરે છે—
સુવર્ણમણિમુક્તાદ્યૈર્વિમાનૈઃ સર્વકામગૈઃ 5.1.28.
તેને સુવર્ણ, મણિ, મુક્તા અને ઇચ્છિત તમામ સુખોથી ભરપૂર વિમાનો મળે છે.
રૂપકુંડે નરઃ સ્નાત્વા સુરૂપો જાયતેનરઃ
રૂપ કુંડમાં જે મનુષ્ય સ્નાન કરે છે, તે સુંદર બને છે.
કુંડે સ્નાત્વાપ્યનંગે યઃ શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ કામં સ લભતેઽભીષ્ટં મૃતો યાતિ શિવાલયમ્
અનંગ કુંડમાં સ્નાન કરીને, પવિત્ર અને એકાગ્ર મનથી જે કોઈ ઇચ્છિત કામના પ્રાપ્ત કરે છે, તે મૃત્યુ પછી શિવલોકમાં જાય છે.
આષાઢે તુ સિતાષ્ટમ્યાં જાગરં યસ્તુ કારયેત્
આષાઢ માસની શુક્લ અષ્ટમીના દિવસે જે કોઈ જાગરણ કરે છે—
કરીકુંડે નરઃ સ્નાત્વા વિશ્વરૂપં તુ યોઽર્ચયેત્
કરી કુંડમાં સ્નાન કરીને જે મનુષ્ય વિશ્વરૂપ ભગવાનની પૂજા કરે છે—
અજાગંધે નરઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મેશ્વરં શિવમ્
અજા ગંધ કુંડમાં સ્નાન કરીને જે મનુષ્ય બ્રહ્મેશ્વર શિવજીનું દર્શન કરે છે—
ચક્રતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ચક્ર સ્વામિનમર્ચયેત્ ૪૬. કામિકેન વિમાનેન રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ
ચક્ર તીર્થમાં સ્નાન કરીને જે મનુષ્ય ચક્ર સ્વામીની પૂજા કરે છે, તે ઇચ્છિત વિમાનમાં બેસી રુદ્રલોકમાં જાય છે.
સોમવન્નિર્મલો ભૂત્વા સોમલોકે સ મોદતે
સોમ જેવો નિર્મળ બનીને, તે સોમલોકમાં આનંદ પામે છે.
અભૂદેતત્કથં નામ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ
આ બધું કેવી રીતે થયું? હું એનું સાચું વર્ણન સાંભળવા ઈચ્છું છું.
સોમેશ્વરં યથા લિંગમેતત્સત્યં વદામિ તે ।।5.1.28.
સોમેશ્વરનું આ લિંગ કેવી રીતે પ્રગટ થયું, એ હું તને સાચું કહું છું.
યો દેવો ભગવાન્સોમો લોકસ્યાપ્યાયનં પરમ્
ભગવાન સોમ દેવ તો સમગ્ર જગતને પોષણ આપનાર સર્વોચ્ચ દેવ છે.
અવન્ત્યાં ચ મહાભાગો યોઽત્રિર્નામા તપોનિધિઃ
અને અવંતી શહેરમાં અતિ મહાન અને ધન્ય એવા ઋષિ, તપના ખજાના, અત્રિ નામે રહેતા હતા.
[http://puranastudy.page.tl/Atri-%26%232309%3B%26%232340%3B%26%232381%3B%26%232352%3B%26%232367%3B.htm અત્રિ શબ્દોપરિ ટિપ્પણી] ઊર્ધ્વબાહુઃ સ વૈ તેપે બ્રહ્મધ્યાનપરાયણઃ
એ મહર્ષિ અત્રિ, બંને હાથ ઉપર ઉઠાવી, બ્રહ્મધ્યાનમાં લીન રહી તપસ્યા કરતા હતા.
નેત્રાભ્યાં તેન સુસ્રાવ ભાસયચ્ચ દિશો દશ
એના નેત્રોમાંથી વહેલું, દસેય દિશાઓ પ્રકાશિત થઈ ગઈ.
દિશશ્ચ તદ્યદા વ્યાસ સર્વા ધર્તું ન ચાશકન્
હે વ્યાસ, જ્યારે દિશાઓ એ પ્રકાશ સહન કરી શકી નહીં,
લોકાંશ્ચ ભાસયત્સર્વાન્ધરણ્યાં વૈ પપાત હ
અને એ પ્રકાશથી બધા લોકો ઉજળા થઈ ગયા, ત્યારે એ પૃથ્વી પર પડી ગયું.
વારિ સોમાત્સમુત્પન્નં વ્યાસ તેનૈવ તેજસા
હે વ્યાસ, સોમમાંથી જે પાણી ઉત્પન્ન થયું, એ પણ એ જ તેજથી ભરેલું હતું.
તતઃ સોમવતી શિપ્રા વિખ્યાતા સર્વસિ દ્ધિદા
એથી સોમ જેવી શિપ્રા નદી સર્વ સિદ્ધિ આપનારી તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ.
ખ્યાતા ચ ત્રિષુ લોકેષુ પાપિનાં પુણ્યદાયિની
ત્રણે લોકમાં એ પાપીઓને પણ પુણ્ય આપનારી તરીકે જાણીતી છે.