તત્કપાલં સદસ્યેન ઉક્ષિપ્તં પાણિના સ્વયમ્
એ કપાળ સભ્યએ પોતે પોતાના હાથથી ફેંકી દીધું.
એવં નાંતં કપાલાનાં પ્રાપ્યતે મુનિસત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, આમ કરીને કપાળનો અંત મળતો નથી.
તતઃ સ દર્શનં પ્રાદાદ્ભક્ત્યા તુષ્ટો મહેશ્વરઃ
પછી મહેશ્વરે ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ દર્શન આપ્યું.
વરં વરય ભો બ્રહ્મન્યત્તે મનસિ વર્તતે
હે બ્રાહ્મણ, જે તારા મનમાં છે તે કોઈ પણ વર માંગ.
બ્રહ્મોત્તરમિદં સ્થાનં મયા દત્તં ચતુર્મુખ
હે ચતુર્મુખ, આ બ્રહ્માનું શ્રેષ્ઠ સ્થાન મેં તને આપ્યું છે.
એવં વદંતં વરદમીશાનં પરમેશ્વરમ્ ।। તથેતિ ચોક્ત્વા સદસિ ન મયાઽન્યો વરો વૃતઃ
પરમેશ્વર, વરદાન આપનાર, આમ બોલતા હતા ત્યારે મેં સભામાં કહ્યું, 'મારે બીજું કોઈ વર માંગ્યું નથી.'
ઉજ્જયિનીતિ વૈ નામ કુશસ્થલ્યા નિવેશિતમ્
કુશસ્થળીમાં વસાવેલું એક ગામ છે, તેનું નામ ઉજ્જયિની છે.
તત્ર વિપ્રાઃ કૃતે સ્નાને સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે 5.1.26.
ત્યાં બ્રાહ્મણો જો સ્નાન કરે તો તેઓ બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.
સતિલાસ્તાન્સવસ્ત્રાંશ્ચ સફલાન્મંડકૈઃ સહ
તિલ, વસ્ત્રો અને ફળો, સાથે જ મંડક જેવા મિઠાઈઓ,
પ્રથમં ચ ઋગ્વેદાય યજુર્વેદાય દક્ષિણમ્
પહેલા ઋગ્વેદ અને યજુર્વેદ માટે દાન આપવું જોઈએ.
વેદાનુદ્દિશ્ય ચાપ્યેવં પ્રીયતાં મે પિતામહઃ
આ રીતે વેદોને સ્મરણ કરીને, મારા પિતામહ ખુશ થાય એવી પ્રાર્થના કરવી.
સર્વતીર્થેષુ યત્પુણ્યં મંદાકિન્યાં તથા ભવેત્
જે પુણ્ય બધા તીર્થોમાં મળે છે, એ જ પુણ્ય મંડાકિનીમાં પણ મળે છે.
દાનં કોટિગુણં જ્ઞેયં મંદાકિન્યાં ન સંશયઃ
મંડાકિનીમાં દાન કરવાથી કરોડો ગુણું ફળ મળે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
ઘૃતધેનું ચ કાર્તિક્યાં માઘ્યાં તિલમયીં તથા
કાર્તિકમાં ઘીથી બનેલી ગાય અને માઘમાં તિલથી બનેલી ગાય પણ,
વાચિકં માનસં પાપં કર્મજં યચ્ચ દુષ્કૃ તમ્ ।। વિનશ્યેત્કિલ્બિષં સર્વં મંદાકિન્યાસ્તુ દર્શનાત્
વાણી, મન કે કર્મથી થયેલ પાપ, અને જે સૌથી મોટું દોષ હોય — મંડાકિનીના દર્શનથી બધું નાશ પામે છે.
મંદાકિનીસમં તીર્થં પૃથિવ્યાં નૈવ દૃશ્યતે
મંડાકિની જેવું તીર્થ આખી ધરતી પર બીજું ક્યાંય નથી.
મંદાકિન્યાં તુ યઃ સ્નાનં કૃત્વા શ્રાદ્ધં પ્રદાસ્યતિ
જે કોઈ મંડાકિનીમાં સ્નાન કરીને શ્રાદ્ધ આપે છે,
પિતામહં તુ યો ભક્ત્યા નિત્યં પશ્યતિ માનવઃ 5.1.26.
અને જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક હંમેશા પિતામહનું દર્શન કરે છે,
યુજ્યતે નાત્ર સંદેહઃ સત્યમેતત્તપોધનાઃ
આમાં કોઈ સંશય નથી; આ વાત સાચી છે, હે તપસ્વીઓ.
તેનૈવોન્મત્તવેષેણ ઊર્ધ્વશેષો મહેશ્વરઃ
એ જ ઉન્મત્ત વેશમાં મહેશ્વર ઊભા રહ્યા.
તે બ્રાહ્મણાઃ શપંતિ સ્મ નિન્દાં કુર્વંતિ ચાપરે
એ બ્રાહ્મણોએ તેમને શાપ આપ્યા અને કેટલાકે નિંદા પણ કરી.
લોષ્ઠૈર્લગુડકૈશ્ચા ન્યે ઘ્નંતિ તં બલગર્વિતાઃ
શક્તિનો અભિમાન રાખીને, તેમણે માટીના ગોળા અને લાકડાંથી તેમને માર્યા.
પૃચ્છંતિ વ્રતચર્યાં વૈ કેન વ્રતં ચ દર્શિતમ્
તેઓ વ્રતચર્યા વિશે પૂછવા લાગ્યા કે આ વ્રત કોણે બતાવ્યું છે.
બ્રહ્મણા ચેદૃશી ચર્યા વિષ્ણુના વા કૃતા સ્વયમ્
આવી રીતની ચર્યા બ્રહ્માએ કરી હતી કે વિષ્ણુએ પોતે કરી હતી?
મા વિડમ્બય દેવેશં વધ્યો હિ નસ્ત્વમદ્ય વૈ
દેવોના સ્વામીનું અપમાન ન કર; આજે તો તું અમારો દંડનો હકદાર છે.
સ્મિતં કૃત્વાઽબ્રવીત્સર્વાન્બ્રાહ્મણાન્પરમેશ્વરઃ
પરમેશ્વરે સ્મિત કરીને બધા બ્રાહ્મણોને કહ્યું.
યૂયં કારુણિકાઃ સર્વે મૈત્રભાવે વ્યવસ્થિતાઃ
તમામે દયાળુ છો અને મિત્રભાવથી ભરપૂર છો.
માયયા તસ્ય દેવસ્ય મોહિતાસ્તે દ્વિજાતયઃ 5.1.26.
એ દેવની માયાથી એ દ્વિજાતિઓ મોહિત થઈ ગઈ હતી.
તાડ્યમાનસ્તુ તૈર્વિપ્રૈઃ પરં કોપમુપાગમત્
બ્રાહ્મણોએ મારતાં તે અત્યંત ક્રોધિત થયો.
ઊર્ધ્વજૂટાઃ સલગુડાઃ પરદારોપજીવિનઃ
જેઓના વાળ ઉપર બંધાયેલા છે, હાથમાં લાકડી છે અને પરસ્ત્રીઓ પર જીવતા હોય છે,