સ્કન્દપુરાણમ્

તાન્પ્રાહ પ્રણતો ભૂત્વા તપસા દીપ્તતેજસઃ

નમસ્કાર કરીને, તેણે તપસ્યા દ્વારા તેજસ્વી એવા ઋષિઓને કહ્યું:

દીનોઽહમુદ્ધૃતઃ સર્વૈર્મગ્નોઽહં પાપકર્દમે

હું દુઃખી છું, તમે બધા મને ઉગારી લીધો; હું પાપના કાદવમાં ડૂબેલો હતો.

વલ્મીકેઽસ્મિન્સ્થિતઃ પુત્ર યતસ્ત્વમેકચિત્તતઃ

પુત્ર, તું એકાગ્ર ચિત્તથી આ વાળમીકમાં સ્થિર રહ્યો છે એટલે—

ઇત્યુક્ત્વા મુનયો જગ્મુઃ સ્વાં દિશાં તપસાન્વિતાઃ કુશસ્થલ્યામથાગમ્ય સમારાધ્ય મહેશ્વરમ્

આ રીતે કહીને તે મુનિઓ પોતપોતાની દિશામાં તપસ્યાથી ભરપૂર થઈ ગયા. પછી તેઓ કુશસ્થળી પહોંચ્યા અને મહાદેવની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી.

તસ્માત્કવિત્વમાસાદ્ય ચક્રે કાવ્યં મનોરમમ્

ત્યાંથી કવિત્વ પ્રાપ્ત કરીને તેણે મનોહર કાવ્ય રચ્યું.

તતઃ પ્રભૃતિ દેવેશો વાલ્મીકેશ્વરસંજ્ઞકઃ

ત્યાંથી દેવોના સ્વામીનું નામ વાલ્મીકેશ્વર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.

ઇતિ તે કથિતં લિંગં વાલ્મીકેશ્વરમુત્તમમ્

આ રીતે વાલ્મીકેશ્વર નામનું ઉત્તમ લિંગ તને વર્ણવ્યું છે.

પ્રણિપત્ય તતો ભક્ત્યા રુદ્રલોકે મહીયતે

પછી ભક્તિપૂર્વક નમન કરીને રુદ્રલોકમાં માન મળે છે.

ભીમેશ્વરં નરો દૃષ્ટ્વા ભક્ત્યા સંપૂજ્ય યત્નતઃ

ભીમેશ્વરને ભક્તિ અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજીને માનવ સુખ પામે છે.

ગર્ગેશ્વરં સ્નાપયિત્વા તિલતૈલેન માનવઃ

ગર્ગેશ્વરને તિલના તેલથી સ્નાન કરાવનાર મનુષ્ય—

ઉપોષિતશ્ચતુર્દશ્યાં તિલપ્રસ્થતિલાંભસા

ચૌદસના દિવસે ઉપવાસ કરીને તિલમિશ્રિત જળથી—

ગોસહસ્રં નરો દત્ત્વા ભાવં કૃત્વા વિશેષતઃ

શુદ્ધ ભાવથી હજાર ગાય દાન આપનાર મનુષ્ય—

કામેશ્વરં સમભ્યર્ચ્ય કુંકુમાદિવિલેપનૈઃ

કામેશ્વરની કુંકુમ વગેરે સુગંધિત લપસણથી પૂજા કરનાર—

ચૂડામણિં નમસ્કૃત્ય નવમ્યાં કાર્તિકે સિતે

કાર્તિક માસની શુક્લ નવમીએ ચૂડામણિને નમન કરનાર—

ચંડીશ્વરં સમભ્યર્ચ્ય કૃષ્ણાષ્ટમ્યામુપોષિતઃ

કૃષ્ણ અષ્ટમીના દિવસે ઉપવાસ કરીને ચંડીઈશ્વરની પૂજા કરનાર—

ઇત્યાદિતીર્થાનિ મહેશ્વરસ્ય પુણ્યાનિ સર્વાણિ નરોઽભિગમ્ય

આ રીતે મહેશ્વરના બધા પવિત્ર તીર્થોમાં જઈને—

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શુક્રેશ્વરભીમેશ્વર ગર્ગેશ્વરકામેશ્વર ચૂડામણીશ્વર ચણ્ડીશ્વરાદિતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના એક્યાસી હજાર શ્લોકોમાંથી પાંચમા અવંતિ ખંડમાં, અવંતી ક્ષેત્રના મહિમા વિભાગમાં, શુક્રેશ્વર, ભીમેશ્વર, ગર્ગેશ્વર, કામેશ્વર, ચૂડામણીઈશ્વર, ચંડીઈશ્વર અને અન્ય તીર્થોના મહિમાનું વર્ણન કરતો પચ્ચીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

પ્રમાણં કથયસ્વાદ્ય મહાકાલવનસ્ય મે

હવે મહાકાળવનનું માપ મને કહો, હે પૂજ્ય.

તત્તેઽહં સંપ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ ત્વં ગદતો મમ

હું તને હવે સમજાવીશ, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.

યોજનસ્યૈવ પર્યંતં ચતુર્દિક્ષૂપશોભિતમ્

તે વન ચારેય દિશામાં એક યોજન જેટલું વિસ્તરેલું છે અને સૌ દિશામાં શોભે છે.

દ્વારાણિ તત્ર શોભંતે કાંચનૈઃ કલશૈઃ સ્થિતૈઃ

ત્યાંના દ્વાર સુવર્ણ કળશોથી શોભાયમાન થાય છે.

મહેશ્વરપ્રયુક્તાશ્ચ દ્વારાધ્યક્ષા મહાબલાઃ

મહાદેવ દ્વારા નિયુક્ત થયેલા, અત્યંત શક્તિશાળી દ્વારપાલો ત્યાં હાજર છે.

પિંગલેશઃ સ્થિતઃ પૂર્વે બાલરૂપો વિભાવસુઃ

પૂર્વ દિશામાં પિઙ્ગલેશ, બાળરૂપે, અગ્નિ જેવો તેજસ્વી ઉભા છે.

દક્ષિણેઽપિ મહાયોગી કાયાવરોહણેશ્વરઃ

દક્ષિણ તરફ મહાન યોગી, કાયાવરોહણેશ્વર, હાજર છે.

નિયુક્તો વૈ મહેશેન વારુણીં દિશમાસ્થિતઃ

મહેશ દ્વારા નિયુક્ત થયેલા, તેઓ વારુણી દિશામાં સ્થિર છે.

સાધકઃ સર્વકાર્યાણામાદિષ્ટઃ શંકરેણ સઃ

શંકર દ્વારા સશક્ત બનાવેલ, તે સર્વ કાર્યોને પૂર્ણ કરે છે.

મૃતા રુદ્રપુરં યાંતિ વિમાનૈઃ સાર્વકામિકૈઃ 5.1.26.

જે મૃત્યુ પામે છે, તેઓ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરતી દિવ્ય વિમાનોમાં રુદ્રપુર જાય છે.

પંચેશાનીં નમસ્કૃત્ય પ્રતિલોમાનુ લોમતઃ

પાંચ ઇશાનોને પ્રણામ કરીને, પીઠેથી આગળ અને આગળથી પીઠે ક્રમમાં,

મુચ્યતે સર્વપાપૈસ્તુ બહુજન્મકૃતૈરપિ

માણસ અનેક જન્મોમાં કરેલા બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.