ઉત્તમા જાયતે નારી યથા દેવી ઉમા તથા
દેવી ઉમા જેવી ઉત્તમ સ્ત્રી જન્મે છે.
ધાર્યૌ નાર્યા હિ તૌ દેવૌ સ્વયં તુલાવરોહણે
તુલા પર ચડતી વખતે સ્ત્રીએ એ બંને દેવતાઓને ધારણ કરવાના છે.
તત્ર દત્તં હુતં જપ્તં સર્વં કોટિગુણં ભવેત્
ત્યાં આપેલું, હવન કરેલું કે જપેલું બધું જ કરોડગણું ફળ આપે છે.
ગન્ધર્વાપ્સરસાં લોકે મૃતા યાતિ ન સંશયઃ
મૃત્યુ પછી એ નિશ્ચયે ગંધર્વ અને અપ્સરાઓના લોકને પામે છે.
દૃષ્ટ્વા તે પરમાં સિદ્ધિં પ્રાપ્નુતો દંપતી તદા સંપૂજ્ય ગંધપુષ્પૈશ્ચ રુદ્રલોકમવાપ્નુયાત્
પતિ-પત્ની એ પરમ સિદ્ધિ જોઈ, સુગંધિત ફૂલો વડે પૂજા કરીને પછી રુદ્રલોકમાં જાય છે.
યથા દેવ્યાઃ સ્વરૂપેણ વિયોગો નૈવ દૃશ્યતે
જેમ દેવીના સ્વરૂપમાં ક્યારેય વિયોગ જોવા મળતો નથી,
એવં કૃત્વાથ તાં વિપ્ર સર્વાશ્ચ ત્રિદિવં ગતાઃ
એ રીતે, બ્રાહ્મણ, એમ કરીને બધી સ્ત્રીઓ સ્વર્ગમાં પહોંચી ગઈ છે.
દક્ષિણે પૃષ્ઠદેવ્યા વૈ માહિષં કુણ્ડમુચ્યતે 5.1.8.
દેવીના પીઠની દક્ષિણ બાજુએ મહિષ નામનું કુંડ કહેવાય છે.
તત્ર તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા માતૄઃ સંપૂજ્ય યત્નતઃ
ત્યાં તીર્થમાં પુરુષ સ્નાન કરીને, માતાઓની શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરે,
રુદ્રસ્યૈવ કથં ક્ષેત્રે મહિષો દાનવો હતઃ
રુદ્રના ક્ષેત્રમાં મહિષ દાનવ કેવી રીતે મારાયો હતો?
કપાલખંડમાદાયં મહાદેવોઽપ્યતિપ્રભમ્ । બ્રહ્મતેજો મયં દિવ્યં જ્વલંતમિવ ચાર્ચિષા
મહાદેવજીએ તેજસ્વી અને બ્રહ્માજીના તેજથી ભરેલું કપાળનું ટુકડો ઉઠાવ્યું, અને એ blazing જ્યોત જેવી પ્રકાશમય દેખાયા.
ક્રીડમાનો જગન્નાથો મોહયામાસ વૈ સુરાન્
જગતના સ્વામી રમતાં રમતાં દેવતાઓને મોહમાં પાડી દીધા.
પ્રાપ્ય પુણ્યતમં ક્ષેત્રં યત્રાતિષ્ઠન્મહાપ્રભુઃ
પછી તેઓ એ પવિત્ર ભૂમિએ પહોંચ્યા, જ્યાં મહાપ્રભુ નિવાસ કરતા હતા.
સ્થાપયામાસ દીપ્તાર્ચિર્ગણાનામગ્રતઃ પ્રભુઃ
પ્રભુએ તેજસ્વી કપાળ પોતાના ગણા સમક્ષ મૂકી દીધું.
વિનદત્સમહાનાદં નાદયંત દિશો દશ
તેઓએ જોરદાર ગર્જના કરી અને એ અવાજ દસેય દિશામાં ગૂંજ્યો.
તેન શબ્દેન ઘોરેણ દાનવો દેવકંટકઃ
એ ભયાનક અવાજથી દેવતાઓના દુશ્મન દાનવ ચોંકી ઉઠ્યો.
અમૃષ્યમાણઃ ક્રોધાર્તો દુરાત્મા દુર્જયઃ સુરૈઃ
એ દુષ્ટ અને દેવતાઓથી અપરાજિત દાનવ એ અવાજ સહન ન કરી શક્યો અને ક્રોધથી ભરાઈ ગયો.
દૈત્યૈઃ પરિવૃતો ઘોરૈ કોટિભિશ્ચોદ્યતાયુધૈઃ
તેને કરોડો ભયાનક દૈત્યો, હથિયારો સાથે ઘેરીને ઉભા રહ્યા.
સમાવેક્ષ્યાહ વૈ દેવો ગણાન્સર્વા ન્પિનાકધૃક્ 5.1.9.
આ જોઈને પિનાકધારી દેવે પોતાના બધા ગણોને કહ્યું:
આયાતિ ત્વરિતો યૂયં તસ્માદેનં વિનિઘ્નથ
એ ઝડપથી આવી રહ્યો છે, એટલે તમે તેને મારી નાખો.
તતો દેવગણા દૃષ્ટ્વા તમાયાંતં મહાસુરમ્
પછી દેવતાઓએ એ મહાદાનવને આવતો જોઈ લીધો.
બિભિદુઃ શલસંઘાતૈરસિભિ ર્મુસલૈસ્તથા
દેવતાઓએ તીરો, તલવાર અને ગુપ્તીઓથી તેની પર મારો કર્યો.
હતે તસ્મિન્મહાદેવો દેવાન્પ્રોવાચ વૈ તદા
જ્યારે દાનવ મારાયો, ત્યારે મહાદેવજીએ દેવતાઓને કહ્યું.
એતસ્મિન્નંતરે વ્યાસ તત્કપાલાત્સુભૈરવાઃ
એ જ સમયે, વ્યાસજી, એ કપાળમાંથી ભયાનક ભૈરવો ઉત્પન્ન થયા.
અભ્યધાવંસ્તમુદ્દેશં મહાદેવં નિવેદ્ય વૈ
ભૈરવો એ સ્થળે દોડી ગયા અને મહાદેવને જાણ કરી.
કપાલમાતરસ્તસ્માત્ખ્યાતાઃ ક્ષેત્રે મહાબલાઃ
એમાંથી કપાળમાતાઓ એ ક્ષેત્રમાં મહાબળવાન અને પ્રસિદ્ધ બની.
સ્થાપિતસ્ય કપાલસ્ય ભિત્ત્વા સમભવત્પુરા
પહેલાં જ્યારે કપાળ સ્થાપિત થયું અને ફાટ્યું, ત્યારે એ ઘટના બની.
તદદ્યાપિ મહદ્દિવ્યં સરસ્તત્ર પ્રકાશતે
આજે પણ એ સ્થળે એ મહાન અને દિવ્ય સરોવર પ્રકાશમાન છે.
પાત્રસ્થમુદ્ધુતં વાપિ શીતોષ્ણં ક્વથિતં જલમ્ 5.1.9.
પાત્રમાં ભરેલું, બહાર ઢોળેલું, ઠંડું, ગરમ કે ઉકાળેલું પાણી હોય—
પ્રાગાદ્બ્રહ્માપિ તં દેશં દેવતાનાં શતૈર્વૃતઃ
અગાઉ બ્રહ્મા પણ અનેક દેવતાઓ સાથે એ સ્થળે આવ્યા હતા.