કૃતો મેઽનુગ્રહસ્તેષાં ભક્તાનાં ભક્તિમિચ્છતામ્
જે ભક્તો ભક્તિ ઇચ્છે છે, તેમને મેં કૃપા આપી છે.
મહાકાલવને દેવા આગતસ્ય મમાનઘાઃ
મહાકાળવનમાં, હે નિર્દોષો, દેવતાઓ મારી પાસે આવ્યા હતા.
નામદ્વયયુતં ગુહ્યં લોકે ખ્યાતં ભવિષ્યતિ
બે નામ ધરાવતું એક ગુપ્ત નામ દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ થશે.
કપાલવ્રતચર્યા ચ મયા હ્યેષા પ્રકીર્તિતા
કપાળવ્રતનું આ આચરણ મેં જ જાહેર કર્યું છે.
કપાલપાણિઃ સંતુષ્ટો ભિક્ષા વ્રતસમન્વિતઃ 5.1.6.
કપાળપાણી, ભિક્ષાવ્રત ધરાવનાર અને સંતોષી છે.
નંદિતઃ સર્વભૂતેષુ પ્રિયાપ્રિયસમઃ સદા
તે સર્વ જીવોમાં સન્માન પામે છે અને હંમેશા મિત્ર-શત્રુમાં સમાન રહે છે.
જિતેંદ્રિયોઽસર્વસંગો મૃદ્ભસ્મોદકસંગ્રહી
જે ઇન્દ્રિયજિત છે, બધાથી અનાસક્ત છે અને માટી, ભસ્મ અને પાણી એકત્ર કરે છે.
પુણ્યતીર્થાશ્રમોપેતઃ સ્વરે દેવે સમાહિતઃ
પવિત્ર તીર્થ અને આશ્રમોમાં રહે છે અને મન ભગવાનમાં એકાગ્ર રાખે છે.
કપાલવ્રતમાસ્થાય પુરા ચીર્ણં મયા સ્વયમ્
કપાળવ્રત ધારણ કરીને, મેં આ પ્રાચીન સમયમાં પોતે જ પાળ્યું હતું.
કપાલવ્રતમેતદ્ધિ દુર્ધરં પરમાદ્ભુતમ્
આ કપાળવ્રત સાચવવું ખરેખર અઘરું અને અત્યંત અદ્ભુત છે.
મહાવ્રતં દ્વિષન્મોહાત્પાપેનૈવ સ્થિતો નરઃ
મહાવ્રત છોડી, માનવ દુશ્મનાવટ અને મોહથી પાપમાં જ રહે છે.
મહાપાશુપતં તસ્માન્ન હન્યાન્ન ચ દૂષયેત્
માટે, મહાપાશુપતને કોઈએ ન તો દુઃખ આપવું જોઈએ, ન તો અપમાન કરવું જોઈએ.
એવં મહાવ્રતં યસ્તુ ભોજયેચ્છ્રદ્ધયાન્વિતઃ
જે શ્રદ્ધાપૂર્વક મહાવ્રત ધારણ કરનારને ભોજન આપે છે,
કપાલપૂરણીં ભિક્ષાં યતીનાં યઃ પ્રયચ્છતિ
જે યતિઓને કપાળ ભરાઈ ભિક્ષા આપે છે,
કપાલે ભોજનં શ્રેષ્ઠં માર્ગોઽયં બ્રહ્મસંભવઃ 5.1.6.
કપાળમાં આપેલું ભોજન શ્રેષ્ઠ છે; આ માર્ગ બ્રહ્માથી ઉત્પન્ન થયો છે.
ઇત્યાદિદુષ્ટદોષશ્ચ તસ્ય સંભાષણાદપિ 5.1.6.
આ રીતે, માત્ર તેની સાથે વાત કરતાં પણ આવા દોષ અને દુર્ગુણ થાય છે.
દૃષ્ટ્વા ચ શિષ્ટમથ ૩ મહાવ્રતધરો નરઃ
અને જ્યારે અવશેષ જુએ છે, ત્યારે મહાવ્રત પાળનાર મનુષ્ય—
એતત્કૃતયુગે સર્વં પ્રત્યક્ષં દૃશ્યતે વને 5.1.6.
આ કૃતયુગમાં બધું જ વનમાં સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે.
પઠતિ ય ઇહ લોકે તસ્ય સંસ્થાનમેતત્પ્રથિતગુણગણૌઘૈરર્ચિતં દોષહં તત્
જે આ લોકમાં આ શ્લોકનું પઠન કરે છે, તેને આ સ્થાન મળે છે, જે ગુણોથી પ્રસિદ્ધ છે અને દોષોને નાશ કરે છે.
રુદ્રલોકમભીપ્સદ્ભિર્વસ્તવ્યં ક્ષેત્રવાસિભિઃ
જેને રુદ્રલોકની ઇચ્છા હોય, તે પવિત્ર સ્થાનોમાં રહેવું જોઈએ.
કિં મનુષ્યૈરુત સ્ત્રીભિઃ સિદ્ધ્યર્થં હ્યાશ્રમાન્વિતૈઃ
મુક્તિ માટે પુરુષો કે સ્ત્રીઓ, ભલે તેઓ આશ્રમમાં રહેતા હોય, તેમનો શું ઉપયોગ છે?
નરૈઃ સ્ત્રીભિશ્ચ વસ્તવ્યં વર્ણૈશ્ચાશ્રમવાસિભિઃ
પુરુષો અને સ્ત્રીઓએ, તેમજ વર્ણ અને આશ્રમમાં રહેતા લોકોએ અહીં રહેવું જોઈએ.
કર્મણા મનસા વાચા રુદ્રભક્તૈર્યતેન્દ્રિયૈઃ કિં કુર્વાણૈર્નરૈઃ કર્મ રુદ્રભક્તિં બ્રવીહિ નઃ
કર્મ, મન અને વાણીથી, રુદ્રભક્તિ અને ઇન્દ્રિય સંયમથી, લોકો કયા કાર્યો કરે? રુદ્રભક્તિ વિશે અમને કહો.
લૌકિકી વૈદિકી ચાન્યા ભવેદાધ્યાત્મિકી તથા
લોકિક, વૈદિક અને અન્ય પ્રકારની, તેમજ આત્મસંબંધિત રીત પણ છે.
ધ્યાનધારણયા બુદ્ધ્યા રુદ્રાણાં સ્મરણં હિ તત્
ધ્યાન, ધારણા અને બુદ્ધિથી રુદ્રોના સ્મરણ થાય છે.
વ્રતોપવાસનિયમૈર્યતેદ્રિયનિરોધિભિઃ
વ્રત, ઉપવાસ, નિયમ અને ઇન્દ્રિય નિયંત્રણ દ્વારા.
ગોઘૃતક્ષીરદધિભિર્ગંધરક્તકુશો દકૈઃ
ગાયનું ઘી, દૂધ, દહીં, સુગંધિત વસ્તુઓ, લાલ કુશ ઘાસ અને દાનથી.
ઘૃતગુગ્ગુલધૂપૈશ્ચ કૃષ્ણાગરુસુગંધિભિઃ
ઘી, ગુગ્ગળની ધૂપ અને સુગંધિત કાળાં અગરથી.
વાસપ્રવિસરાસ્તોત્રૈઃ પતાકાવ્યજનોચ્છ્રિતૈઃ 5.1.7.
વસ્ત્રો, સુગંધ, સ્તુતિ, ધ્વજ, પંખા અને ઊંચી શોભા વસ્તુઓથી.
ભક્ષ્યભોજ્યાનુપાનૈશ્ચ યાવત્પૂજાક્ષતૈર્નરૈઃ
ભોજન, પીણું અને પૂજામાં વપરાતા અક્ષત વગેરેથી લોકો પૂજા કરે છે.