અથાપશ્યત્તતો બ્રહ્મા તેજસા હરિમચ્યુતમ્
પછી બ્રહ્માજીએ તેજથી પ્રભાસિત અચ્યૂત હરિને જોયા.
મહેશ્વરસ્ય તેજોર્ધ્વં સંતં નારાયણં પ્રભુમ્
મહેશ્વરનાં તેજથી ઉપર, બ્રહ્માજીએ નારાયણ પ્રભુને જોયા.
અંગુલ્યા સંસ્પૃશન્દેવો બ્રહ્માણમબ્રવીદ્વચઃ
દેવતાએ આંગળીથી બ્રહ્માજીને સ્પર્શી ને કહ્યું:
ભવિતા લોકરક્ષાર્થં શ્રેષ્ઠઃ સર્વધનુષ્મતામ્
'લોકોની રક્ષા માટે, બધા ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ જન્મ લેશે.'
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્દેવસ્તમગ્નિં પાણિનાઽ ગ્રહીત્ 5.1.4.
આમ કહીને, ભગવાને એ અગ્નિને હાથમાં લીધા.
ઇતિ સત્કૃત્ય સતતં નરં ચૈવ મહેશ્વરઃ
આ રીતે મહેશ્વર હંમેશા એ મનુષ્યનું પણ સન્માન કરતા.
અથાબ્રવીત્તતો બ્રહ્મા અગ્નિં તં તુ યુગક્ષયે
પછી યુગના અંતે બ્રહ્માજીએ એ અગ્નિને કહ્યું:
ભૃગુશ્ચૈવાંગિરાઃ પુત્રૌ ભવિતારૌ ન સંશયઃ
'ભૃગુ અને અંઘિરા નિશ્ચયે તારા પુત્ર બનશે.'
દ્વિધા સંભજ્ય તેનાગ્નિં સૃષ્ટેર્યજ્ઞો ભવિષ્યતિ
તે અગ્નિને બે ભાગમાં વહેંચવાથી સર્જનનું યજ્ઞ થશે.
બ્રહ્મણાઽગ્ની સમેતૌ તુ બ્રહ્માણમનુનોદિતૌ
બ્રહ્માએ એ બે અગ્નિને એક કરી, અને પોતે આજ્ઞા આપી તેમને પ્રવૃત્ત કર્યા.
અતોઽશ્વત્થે શમીગર્ભે સંયોગસ્તત્ર પઠ્યતે
એથી અશ્વત્થ અને શમીના ગર્ભમાં જે સંયોગ થયો છે, તેની અહીં વાત કરવામાં આવી છે.
તસ્માત્સુતહિતઃ શ્રેષ્ઠશ્ચતુર્થ ઇતિ કથ્યતે
એથી ઉત્તમ અને લાભદાયક પુત્રને ચોથો કહેવાય છે.
એવં તુ બ્રહ્મણો વક્ત્રં પઞ્ચમં સમપદ્યત
આ રીતે બ્રહ્માનું પાંચમું મુખ પ્રગટ થયું.
એતદ્યો બુધ્યતે દેવ તેજઃસર્ગમનુત્તમમ્
જે આ દેવોના તેજના શ્રેષ્ઠ સર્જનને સમજેછે—
એતદ્યોગ્નિસમુદ્ભવં પશુપતેર્માહાત્મ્યસંસૂચકં વહ્નેઃ સાધુમતિઃ શૃણોતિ સતતં યઃ શ્રદ્ધયા ભાવિતમ્। યો વ્યાસ દ્વિજદેવતાપ્રમુખતઃ સંશ્રાવયેદ્ભક્તિતઃ સોઽત્યર્થં ભવભાવિતઃ શિવપુરે સંપૂજ્યતે દૈવતૈઃ ।। 5.1.4.
જે શ્રદ્ધાથી હંમેશા અગ્નિની ઉત્પત્તિ અને પાશુપતિના મહિમાની વાત સાંભળે છે, અને હે વ્યાસ, જે ભક્તિપૂર્વક દ્વિજ અને દેવતાઓને એનું પઠન કરે છે, તે જગતમાં તલીન રહીને શિવનગરમાં દેવતાઓ દ્વારા ખૂબ જ સન્માન પામે છે.
કિં કૃતં બ્રહ્મણા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તં ચ કર્મણામ્
ત્યાં બ્રહ્માએ શું કર્યું અને તે કર્મો માટે કયું પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યું?
જનાર્દનેન કિં કર્મ શંકરેણ ચ યન્મુને
હે મુનિ, જનાર્દન અને શંકરે કયાં કૃત્ય કર્યા હતા?
શસ્તૈઃ કુશસમિદ્ભિશ્ચ યથોક્તં હરિણા પુરા
પહેલાં હરિએ જે રીતે કહ્યું હતું, એ પ્રમાણે ઉત્તમ કુશ અને સમિદ્ધ વડે—
બદર્યાશ્રમમાસાદ્ય નરનારાયણાવૃષી
બદરીના આશ્રમમાં પહોંચીને નર અને નારાયણ ઋષિ—
કપાલપાણિર્દેવેશઃ પર્યટન્વસુધામિમામ્
દેવતાઓના સ્વામી, હાથમાં કપાળ લઈને, આ ધરતી પર ફરતા હતા.
નાનાદ્રુમલતાકીર્ણં નાનાપુષ્પોપશોભિતમ્
તે સ્થળ વિવિધ વૃક્ષો અને વેલો થી છવાયેલું હતું, અને અનેક પ્રકારના ફૂલો થી શોભાયમાન હતું.
દ્રુમપુષ્પભરામોદવાસિતં યત્સુવાયુના
વૃક્ષોના ફૂલોની ભારે સુગંધથી હવા સુગંધિત હતી.
નાનાગંધરસાઢ્યૈશ્ચ પક્વાપક્વફલોદ્ભવૈઃ
ત્યાં વિવિધ સ્વાદ અને ગુણવાળા, કાચા અને પાકેલા ફળો ઉગતા હતા.
જીર્ણપત્રતૃણાદીનિ શુષ્ક કાષ્ઠફલાનિ ચ
ત્યાં સુકાઈ ગયેલા પાંદડા, ઘાસ અને સુકું લાકડું તથા ફળો પણ હતા.
નાનાપુષ્પસમૂહાનાં ગન્ધમાદાય મારુતઃ 5.1.5.
પવન અનેક ફૂલોના ગુચ્છોની સુગંધ લઈને ફૂંકાતો હતો.
હરિતસ્નિગ્ધનિચ્છિદ્રૈઃ પર્ણૈરઞ્છિદ્રકોટરૈઃ
ત્યાં લીલા, ચમકદાર અને અખંડિત પાંદડા હતા, અને ખોખલાં પણ નિષ્કલંક હતા.
અરોગિદર્શનીયૈશ્ચ સુવૃત્તૈઃ ક્વચિ દુદ્ધતૈઃ
અહીં-ત્યાં તંદુરસ્ત અને સરસ આકારવાળા વૃક્ષો છે, અને ક્યાંક ક્યાંક વનચલ વૃક્ષો પણ દેખાય છે.
શોભનૈર્વાયુસંકીર્ણૈરંકુરૈઃ પ્રાવૃતા દ્રુમાઃ
વૃક્ષો સુંદર કળીઓથી ઢંકાયેલા છે, અને પવન સાથે એ કળીઓ મિશ્રાયેલી છે.
પવનોદ્ધૂતશિખરૈઃ સ્પર્શયંતિ પરસ્પરમ્
પવનથી ડોળાતા વૃક્ષોના શિખરો એકબીજાને સ્પર્શ કરે છે.
નાગવૃક્ષાઃ ક્વચિત્પુષ્પૈર્ભ્રમરાલીનકેસ રૈઃ
ક્યાંક ક્યાંક નાગવૃક્ષો ફૂલો થી શોભાયમાન છે, અને તેમના શિખરો પર ભમરોની ગૂંચળીઓ વળાઈ ગઈ છે.