ત્રયસ્તેષાં રુદંતિ સ્મ રુદન્હ્યેકો હ્યસંવૃતઃ
એમાંથી ત્રણ જણ રડી રહ્યા હતા; એક ખુલ્લેઆમ, અવરોધ વિના રડી રહ્યો હતો.
રોરૂયમાણે ચાગ્નૌ તુ પુનર્બ્રહ્મા કૃપાન્વિતઃ
જ્યારે અગ્નિ રડી રહ્યો હતો, ત્યારે બ્રહ્માજી દયા થી ફરીથી કાર્ય કરવા લાગ્યા.
સ કાલસ્તસ્ય કામસ્ય સા વૃત્તિઃ સંપ્રકલ્પિતા
એ સમય, એ ઇચ્છા અને એ વ્યવસ્થા તેના માટે નિર્ધારિત કરવામાં આવી.
હુંકારાગ્નિઃ પ્રજજ્વાલ કિમેતદિતિ ચાબ્રવીત્
હુંકારથી પ્રગટ થયેલો અગ્નિ તેજથી જલવા લાગ્યો અને તેણે પૂછ્યું: આ શું છે?
દેવમધ્યે બહિર્વાપિ મુનીનામાશ્રમેષુ ચ 5.1.4.
દેવતાઓમાં, બહાર કે ઋષિઓના આશ્રમોમાં પણ.
અહમેવં પ્રદાસ્યામિ પુનઃ પુનરુવાચ હ
હું પોતે આવું આપતો રહીશ, એમ તેણે વારંવાર કહ્યું.
સાભિમાનોઽપમાનો વા હુંકારો યત્ર કથ્યતે
જ્યાં અભિમાન કે અપમાનની વાત થાય છે, ત્યાં હુંકાર ઉચ્ચારાય છે.
ઇકારાગ્નિં સમાહૂય બ્રહ્મા વચનમ બ્રવીત્
'ઇ' અક્ષરનાં અગ્નિને બોલાવીને, બ્રહ્માજીએ આ શબ્દો કહ્યા.
ઉકારાગ્નિં સમાહૂય બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્
'ઉ' અક્ષરનાં અગ્નિને બોલાવીને, બ્રહ્માજીએ આ શબ્દો કહ્યા.
અહં ચ તે વિધાસ્યામિ સ્થાનમાહારમેવ ચ
હું તને સ્થાન અને ખોરાક બંને આપવાની વ્યવસ્થા કરીશ.
યતોઽગ્નિર્વ્યાસ તેનોક્તો ગિરૌ દુર્ગે મહામુને
એથી અગ્નિએ વ્યાસજીને કહ્યું: પર્વતમાં, કિલ્લામાં, મહાન મુનિ.
સોઽપિ ભિન્નઃ સમાહૂતો બ્રહ્મણા સ્થાનલિપ્સયા
એ પણ, વહેંચાઈને, બ્રહ્માજી દ્વારા સ્થાનની ઇચ્છાથી બોલાવવામાં આવ્યો.
તસ્માત્ત્વં સંસ્કૃતાં વાણીં દ્વિજાતીનાં પ્રકાશય
એથી, તું દ્વિજાતિઓની સંસ્કૃત વાણી પ્રગટ કર.
તસ્માદ્દ્વિજાતેર્વિજ્ઞેયા વાણી પુણ્યા પ્રકાશિતા
એથી, દ્વિજાતિના વાણી પવિત્ર અને પ્રગટ થયેલી સમજવી.
અનૃતાક્ષરવિન્યાસાદમંગલ્યા હ્યસંસ્કૃતા 5.1.4.
ખોટા અક્ષરોની ગોઠવણીથી એ શુભ નથી રહેતાં અને શુદ્ધ પણ નથી.
આહૂય ભૂયોઽકારાગ્નિં પ્રજાપતિરચક્ષુષમ્
પછી પ્રજાપતિએ ફરી 'અ'ના અગ્નિને બોલાવીને તેને દ્રષ્ટિ વિના બનાવી દીધો.
બ્રહ્માણમાહ વહ્નિસ્તુ વાચોહં મુખમસ્મિ હે
અગ્નિએ બ્રહ્માને કહ્યું: 'હું વાણીનું મોઢું છું.'
બ્રહ્મા તમાહ યસ્માત્ત્વં તેજઃસ્થાનં સમીહસે
બ્રહ્માએ તેને કહ્યું: 'કેમ કે તું તેજના સ્થાનની ઇચ્છા કરે છે—'
યસ્માત્તેજઃ પ્રપશ્યંતિ ચક્ષુર્ભવતિ દુર્બલમ્
તારા તેજને જોઈને આંખ નબળી પડી જાય છે—
ઇકારમથ સંભિન્નમગ્નિમાહ પિતામહઃ
પછી પિતામહે 'ઇ'ને અલગ કરીને અગ્નિને કહ્યું.
યસ્માચ્છીઘ્રં મહાસત્ત્વ સૌમ્યદૃષ્ટિરિહાગતઃ
મોટા બળ અને શાંત નજર ધરાવતો તું અહીં ઝડપથી આવ્યો છે—
સંશીતાત્મા શીતરશ્મિશ્ચંદ્રમાસ્ત્વં ભવિષ્યસિ
શીતળ સ્વભાવ અને ઠંડા કિરણો સાથે, તું ચંદ્ર બનશે.
તરુસ્થઃ સર્વતેજાંસિ તેજસાઽભિભવિષ્યસિ
વૃક્ષ પર ઊભો રહીને, તું તારા તેજથી બધા પ્રકાશને પછાડશે.
ઇહૈહીતીતિ શિરસિ સમાદાય ન્યવેશયત્
'આવ અહીં, આવ અહીં' એમ કહીને તેણે તેને માથા પર રાખી દીધું.
સ એવં રૂપવાનગ્નિરુકારાગ્નિઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ 5.1.4.
આ રીતે, સ્વરૂપવાળો અગ્નિ, 'ઉ'ના અગ્નિ તરીકે સ્થિર થયો.
ભવાગ્નિરૂપં પરમં બ્રહ્માણમિદમબ્રવીત્
એ અગ્નિએ એ સ્વરૂપ ધારણ કરીને બ્રહ્માને શ્રેષ્ઠ વચન કહ્યું.
બ્રહ્મા તમાહ કતમં સ્થાનં તે રોચતેઽનલ
બ્રહ્માએ તેને પૂછ્યું: 'હે અગ્નિ, તને કયું સ્થાન ગમશે?'
સ્થાનં નૈવાસ્તિ તે ભવ્યં તતો હ્યેવં ભવિષ્યતિ
તારા માટે યોગ્ય સ્થાન નથી; તેથી આવું જ રહેશે.
લોકે નિત્યં સમાચાર લોકસંસ્થિતિહેતુકઃ
તુ દુનિયામાં હંમેશા લોકવ્યવસ્થા માટે કાર્ય કરશે.
યદિહ ત્વં મહાજ્વાલાભાભિઃ કલિતશોભનઃ ન હ્યેષ ધર્મશ્ચૈવાદ્યો માયામોહિતકામ્યયા
જો તું અહીં મહાન જ્વાળાઓથી શોભાયમાન છે, પણ આ મૂળ ધર્મ નથી, તો એ માયાના મોહ અને ઇચ્છાથી થાય છે.