શાધિ રાજ્યં ચ ખલ્વેતન્નાન્યથા મે વચઃ કુરુ
આ રાજ્ય તું જ ચલાવજે; મારા આ આજ્ઞાને અવગણના ન કરજે.
એવમુક્ત્વા તુ કાકુત્સ્થો હનુમંતમથાબ્રવીત્
આ રીતે કાકુત્સ્થએ કહ્યું પછી હનુમાનને કહ્યું—
યાવલ્લોકા વદિષ્યંતિ મત્કથાં વાનરર્ષભ
જ્યાં સુધી લોકો મારી કથા બોલશે, હે વાનરશ્રેષ્ઠ—
મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચૈવ અમૃતપ્રાશનાવુભૌ
મૈંદ અને દ્વિવિદ, બંનેએ અમૃતનો સ્વાદ લીધો હતો—
પુત્રપૌત્રાશ્ચ યેઽસ્માકં તાન્રક્ષન્ત્વિહ વાનરાઃ મયા સાર્ધં પ્રયાતેતિ તદા તાન્રાઘવોઽબ્રવીત્ ।। 2.8.6.
અહીંના વાનરો અમારા દીકરા અને પૌત્રોને રક્ષા કરે, કારણ કે હવે આપણે સૌ સાથે જઈએ છીએ — એ સમયે રાઘવએ એમ કહ્યું.
પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્ય્યાં પૃથુવક્ષા મહાભુજઃ
પછી જ્યારે રાત પૂરી થઈ, ત્યારે પહોળા છાતી અને બલવાન એ પુરુષે—
અગ્નિહોત્રાણિ યાંત્વગ્રે દીપ્યમાનાનિ સર્વશઃ
સૌપ્રથમ તેજે પ્રગટતા યજ્ઞના અગ્નિની પાસે ગયો.
તતો વસિષ્ઠસ્તેજસ્વી સર્વં નિશ્ચિત્ય ચેતસા
પછી તેજસ્વી વસિષ્ઠજીએ મનમાં બધું વિચારી લીધું.
તતઃ ક્ષૌમામ્બરધરો બ્રહ્મચર્યસમન્વિતઃ
પછી કાપડના વસ્ત્ર પહેરેલા અને બ્રહ્મચર્યથી યુક્ત એવા—
ન વ્યાહરચ્છુભં કિંચિદશુભં વા નરેશ્વરઃ
એ મનુષ્યાધિપતિએ ત્યાં કોઈ શુભ કે અશુભ વાત બોલી નહોતી.
રામસ્ય સવ્યપાર્શ્વે તુ સપદ્મા શ્રીઃ સમાશ્રિતા
રામજીના ડાબા બાજુએ કમળવાળી શ્રીએ આશ્રય લીધો.
નાનાવિધાયુધાન્યત્ર ધનુર્જ્યાપ્રભૃતીનિ ચ
ત્યાં અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો, ધનુષ્ય અને તંતુ વગેરે પણ હાજર હતા.
વેદો બ્રાહ્મણરૂપેણ સાવિત્રી સવ્યદક્ષિણે
વેદ બ્રાહ્મણરૂપે, અને સાવિત્રી પણ, રામજીના જમણા અને ડાબા બાજુએ હતા.
ઋષયશ્ચ મહાત્માનઃ સર્વે ચૈવ મહીધરાઃ
મહાન આત્માવાળા ઋષિગણ અને બધા પર્વતો પણ ત્યાં ઉપસ્થિત હતા.
તથાનુયાંતિ કાકુત્સ્થમંતઃપુરગતાઃ સ્ત્રિયઃ 2.8.6.
એજ રીતે, આંતઃપુરની સ્ત્રીઓ પણ કકુત્થ્સને અનુસરી રહી હતી.
સાન્તઃપુરશ્ચ ભરતઃ શત્રુઘ્નસહિતો યયૌ
ભરત પણ શત્રુઘ્ન અને આંતઃપુર સાથે નીકળી પડ્યા.
તતો વિપ્રા મહાત્માનઃ સાગ્નિહોત્રાઃ સમંતતઃ
પછી મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણો યજ્ઞાગ્નિ સાથે ચારે બાજુ ફેલાઈ ગયા.
મંત્રિણો ભૃત્યયુક્તાશ્ચ સપુત્રાઃ સહબાંધવાઃ
મંત્રીઓ પણ પોતાના સેવકો, દીકરાઓ અને સગા-સંબંધીઓ સાથે ગયા.
તતઃ સર્વાઃ પ્રકૃતયો હૃષ્ટપુષ્ટજનાવૃતાઃ
પછી સર્વ પ્રજાજનો આનંદિત અને સુખી લોકોથી ઘેરાયેલા હતા.
તથા પ્રજાશ્ચ સકલાઃ સપુત્રાશ્ચ સવબાંધવાઃ
એજ રીતે, બધી પ્રજાઓ પણ પોતાના દીકરા અને સગા-સંબંધીઓ સાથે હતી.
સ્નાતાઃ શુક્લામ્બરધરાઃ સર્વે પ્રયતમાનસાઃ
બધાએ સ્નાન કરીને સફેદ વસ્ત્ર પહેર્યા અને શુદ્ધ મનથી તૈયાર થયા.
ન કશ્ચિત્તત્ર દીનોઽભૂન્ન ભીતો નાતિદુઃખિતઃ
ત્યાં કોઈ પણ દુઃખી, ડરાયેલો કે અત્યંત શોકગ્રસ્ત નહોતો.
દ્રષ્ટુકામાશ્ચ નિર્વાણં રાજ્ઞો જનપદાસ્તથા
રાજાના મોક્ષને જોવા માટે રાજ્યના લોકો પણ ભેગા થયા.
ઋક્ષવાનરરક્ષાંસિ જનાશ્ચ પુરવાસિનઃ
રીછ, વાંદરો, રાક્ષસો અને શહેરના રહેવાસીઓ પણ આવ્યા.
તાનિ ભૂતાનિ નગરે હ્યન્તર્ધાનગતાન્યપિ 2.8.6.
શહેરમાં રહેલા, અદૃશ્ય થયેલા બધા જીવ પણ ત્યાં હાજર હતા.
યાનિ પશ્યંતિ કાકુત્સ્થં સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ
જ્યાં જ્યાં કકુત્સ્થને જોતા, ત્યાંના સ્થાવર અને જંગમ બધા પ્રાણી પણ આવ્યા.
નાસીત્સત્ત્વમયોધ્યાયાં સુસૂક્ષ્મમપિ કિંચન
અયોધ્યામાં એક પણ જીવ, એટલું સૂક્ષ્મ પણ, બાકી રહ્યો નહોતો.
અથાર્દ્ધયોજનં ગત્વા નદીં પશ્ચાન્મુખો યયૌ
પછી અડધું યોજન જઈને, તે પશ્ચિમ તરફ નદી પાસે પહોંચ્યો.
અથ તસ્મિન્મુહૂર્તે તુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ આયયૌ તત્ર કાકુત્સ્થં સ્વર્ગદ્વારમુપસ્થિતમ્
એ જ ક્ષણે, બ્રહ્મા, જગતના પિતામહ, ત્યાં આવ્યા, જ્યાં કકુત્સ્થ સ્વર્ગદ્વારે ઊભા હતા.
વિમાનશતકોટીભિર્દિવ્યાભિઃ સર્વતો વૃતઃ
તેમને ચારેય બાજુથી લાખો દિવ્ય વિમાનો ઘેરી રહ્યા હતા.