તં દૃષ્ટ્વા જાયતે મર્ત્યો મેધાવી મતિમાઞ્છુચિઃ
જે મનુષ્ય તેને જુએ છે, તે બુદ્ધિશાળી, સમજદાર અને શુદ્ધ બને છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે તૃતીયેઽર્બુદખણ્ડે વ્યાસતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે એકાશી હજાર શ્લોકવાળી શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણની સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ત્રીજા અર્બુદખંડમાં વ્યાસતીર્થ મહિમા વર્ણન નામે છેતાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
યત્ર પૂર્વં તપસ્તપ્તં ગૌતમેન મહાત્મના
જ્યાં પહેલા મહાત્મા ગૌતમએ તપ કર્યું હતું,
પુરાઽઽસીદ્ગૌતમો નામ મુનિઃ પરમધાર્મિકઃ
પહેલા ગૌતમ નામે એક મહાન ધર્મનિષ્ઠ ઋષિ હતા.
ભક્ત્યાઽઽરાધયમાનસ્ય નિર્ભિદ્ય ધરણીતલમ્
ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરતા, ધરતી ફાટી ગઈ.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વાગુવાચાશરીરિણી વરં વરય ભદ્રં તે યત્તે મનસિ વર્તતે
એ જ સમયે, શરીર વિના અવાજે કહ્યું: 'શુભે, તારે મનમાં જે ઈચ્છા હોય તે વર માંગ.'
સદા કાર્યં હિ સાન્નિધ્યં યદિ તુષ્ટો મમ પ્રભો
'પ્રભુ, જો તમે પ્રસન્ન હોવ તો, તમારું સાનિધ્ય હંમેશા અહીં રહે.'
યસ્ત્વાં પશ્યતિ સદ્ભક્ત્યા બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતુ
જે વ્યક્તિ તને સાચી ભક્તિથી જુએ, તે બ્રહ્માના લોકમાં જાય છે.
કૃષ્ણાયાં બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ સ યાસ્યતિ પરાં ગતિમ્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અમાવાસ્યાના દિવસે તે પરમ ગતિને પામે છે.
એવમુક્ત્વા તતો વાણી વિરરામ મહીપતે તત્ર સ્નાતો નરઃ સદ્યઃ કુલં તારયતેઽખિલમ્
આ રીતે બોલી અવાજ શાંત થઈ ગયો, હે રાજા; જે ત્યાં સ્નાન કરે છે, તે તરત જ આખા કુળને ઉદ્ધાર કરે છે.
યસ્તત્ર કુરુતે શ્રાદ્ધં વિશેષાદિન્દુસંક્ષયે
જે ત્યાં શ્રાદ્ધ કરે છે, ખાસ કરીને ચંદ્ર ક્ષય સમયે,
તત્ર દાનં પ્રશંસંતિ તિલાનાં મુનિપુંગવાઃ 7.3.47.
મહાન ઋષિઓ ત્યાં તલનું દાન કરવાનું વખાણે છે.
અર્બુદે ગૌતમી યાત્રા સિંહસ્થે ચ બૃહસ્પતૌ
અરબુદ પર, ગૌતમીને યાત્રા, અને જ્યારે ગુરુ સિંહ રાશિમાં હોય,
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ભાગીરથ્યવગાહને
ત્યાં ભાગીરથીમાં સ્નાન કરવું, છ હજાર વર્ષના ફળ જેટલું છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશાતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે તૃતીયેઽર્બુદખણ્ડે ગૌતમાશ્રમતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના એકાશી હજાર સંહિતાના સાતમા પ્રભાસખંડના ત્રીજા અરબુદખંડમાં, 'ગૌતમ આશ્રમ તીર્થ મહિમા' નામે સત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
યત્ર સ્નાતો નરઃ સમ્યક્કુલં તારયતેઽખિલમ્
જે સ્થળે પુરુષ યોગ્ય રીતે સ્નાન કરે છે, તે આખા કુળને ઉદ્ધાર કરે છે.
દશ પૂર્વાન્ભવિષ્યાંશ્ચ તથાત્માનં નૃપોત્તમ
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, દસ પૂર્વજ, ભવિષ્યના અને પોતે પણ ઉદ્ધાર પામે છે.
આસીદપ્રસ્તુતો નામ રાજા પૂર્વં સ પાપકૃત્
પહેલાં એક અપ્રસ્તુત નામનો રાજા હતો, જે પાપી હતો.
તસ્મિઞ્છાસતિ લોકાનાં નાસીત્સૌખ્યં કદાચન
તેના શાસનમાં લોકોએ ક્યારેય સુખ અનુભવ્યું નહોતું.
ન્યાયતોઽન્યાયતો વાપિ કરોતિ ધનસંગ્રહમ્
તે ન્યાયથી કે અન્યાયથી, બંને રીતે ધન એકત્ર કરતો.
તતો વાર્ધક્યમાપન્નસ્તથાપિ ન શમં ગતઃ તં પ્રસુપ્તં સમાસાદ્ય નારકેયૈઃ સુદુઃખિતૈઃ
પછી જ્યારે તે વૃદ્ધ થયો, ત્યારે પણ તેને શાંતિ મળી નહીં; તે સુતો હતો ત્યારે નરકના દુઃખી જીવોએ તેને પકડી લીધો.
દાનયજ્ઞતપઃશીલાઃ સ્વદારનિરતાસ્તથા
જે લોકો દાન, યજ્ઞ, તપ અને પોતાની પત્ની પ્રત્યે વફાદાર રહે છે,
સ્વકર્મભિઃ કુલાંગાર દિવં પ્રાપ્તા યથાર્હતઃ તસ્માદુદ્ધર નઃ સર્વાન્કૃત્વા કિંચિચ્છુભાર્ચનમ્
પોતાના કર્મોથી આપણા વંશજોએ યોગ્ય રીતે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું છે; એટલે, અમારાં બધાને ઉદ્ધાર કરી, થોડું પણ શુભ કાર્ય કરીને અમને ઉંચે ઉઠાવો.
કર્મભિસ્તવ પાપાત્મન્વયં નરકમાશ્રિતાઃ
તારા પાપી કર્મોથી તારો આખો વંશ નરકમાં જતો રહ્યો છે.
એવમુક્ત્વા ચ તે સર્વે પિતરસ્તુ સુદુઃખિતાઃ 7.3.48.
આ રીતે કહીને બધા પિતૃઓ ખૂબ જ દુઃખી થયા.
તતો દુઃખમનુપ્રાપ્તઃ પિતૃવાક્યાનિ સંસ્મરન્
પિતૃઓના શબ્દો યાદ કરતાં તે દુઃખથી ભરાઈ ગયો.
કથં તે કુશલં રાજ્યે શરીરે વા પુરેઽથવા
રાજ્યમાં, શરીરમાં કે શહેરમાં તને સુખ કેવા રીતે મળી શકે?
રાજોવાચ મયા દૃષ્ટોઽદ્ય સ્વપ્નાંતે પિતા હ્યથ પિતામહઃ
રાજાએ કહ્યું: આજે સપનાના અંતે મેં મારા પિતા અને પિતામહને જોયા.
ઉપાલબ્ધોઽસ્મિ તૈઃ સર્વૈસ્તવ કર્મભિરીદૃશૈઃ
તમારા આવા કર્મોથી મને બધા પિતૃઓએ ઠપકો આપ્યો છે.
અથાન્યે દશ યાસ્યન્તિ ભવિષ્યાશ્ચ ભવાનપિ
પછી બીજાં દસ જણ પણ જશે અને ભવિષ્યમાં તું પણ એ જ માર્ગે જશે.