શુક્લપક્ષે ચતુર્દ્દશ્યાં જાગરં તસ્ય ચાગ્રતઃ
શુક્લપક્ષની ચૌદસે દિવસે, તેની સામે જાગરણ કરવું જોઈએ.
પિંડનિર્વાપણં તત્ર યઃ કરોતિ સમાહિતઃ
જે ત્યાં એકાગ્રતાથી પિંડદાન કરે છે,
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે તૃતીયેઽર્બુદખંડે પાર્થેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે એકાશી હજાર શ્લોકવાળા શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના સાતમા પ્રભાસખંડના ત્રીજા અર્બુદખંડમાં પાર્થેશ્વર મહિમા વર્ણન નામના ત્રીસમા અધ્યાયનો અંત આવ્યો.
યત્ર સન્નિહિતો નિત્યં સ્વયં વિષ્ણુર્મહીપતે કસ્મિન્કાલે મુને બ્રૂહિ સર્વં વિસ્તરતો મમ
જ્યાં ભગવાન વિષ્ણુ સદા હાજર રહે છે, હે રાજા, એ સ્થળ અને સમય વિશે બધું વિગતે મને કહો, હે મુનિ.
ચંદ્રાર્કપવને નષ્ટે જ્યોતિષિ પ્રલયં ગતે
જ્યારે ચાંદ્ર, સૂર્ય અને પવનનું પ્રકાશ નષ્ટ થયું અને સર્વત્ર પ્રલય આવ્યો,
તતો યુગસહસ્રાંતે વિબુદ્ધઃ કમલાસનઃ
પછી હજારો યુગોના અંતે કમલાસન જાગ્યા.
ભ્રમંશ્ચાપિ ચતુર્વક્ત્રો યાવત્પશ્યતિ દૂરતઃ
અને ચતુર્મુખ બ્રહ્મા ભટકતા ભટકતા દૂર સુધી જોયું.
તં ચોવાચ ચતુર્વક્ત્રઃ કસ્ત્વં કેન વિનિર્મિતઃ
પછી ચતુર્મુખે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો અને કોણે તમને બનાવ્યા?'
તમુવાચાથ ગોવિંદઃ પ્રહસઞ્છ્લક્ષ્ણયા ગિરા
પછી ગોવિંદે હસતાં અને મીઠા શબ્દોથી જવાબ આપ્યો,
અહમાદ્યઃ પુમાનેકો મયા સૃષ્ટો ભવાનપિ
હું મૂળ એકમાત્ર પુરુષ છું; તમે પણ મારી દ્વારા સર્જાયા છો.
અબ્રવીત્પરુષં વાક્યં ભર્ત્સયંશ્ચ પુનઃપુનઃ
તે પછી તેણે કઠોર શબ્દો કહ્યા અને વારંવાર ઠપકો આપ્યો.
સૃષ્ટસ્ત્વં હિ મયા મૂઢ પ્રથમોઽહમસંશયમ્ 7.3.34.
હા મૂર્ખ, હું જ પ્રથમ છું અને નિશ્ચયે તું મારી દ્વારા સર્જાયેલો છે.
એવં વિવદમાનૌ તૌ મિથો રાજન્મહાદ્યુતી
હે રાજા, એ બંને તેજસ્વી દેવતાઓ એકબીજાથી વાદવિવાદ કરતા હતા.
મુષ્ટિભિર્બાહુભિશ્ચૈવ નખૈર્દંતૈર્વિકર્ષણૈઃ
એમણે મુઠીઓ, હાથ, નખ, દાંત અને ખેંચાણથી જોરદાર લડાઈ કરી.
તતો વર્ષસહસ્રાંતે તયોર્મધ્યે નૃપોત્તમ
પછી, હજારો વર્ષ પછી, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, એ બંને વચ્ચે આવું બન્યું.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વાગુવાચાશરીરિણી
એ જ સમયે, અદૃશ્ય અવાજે વાત કરી.
એતન્માહેશ્વરં લિંગં યોઽસ્ય ચાંતે ગમિષ્યતિ
તમામાંથી જે આ મહાન મહેશ્વરનું લિંગ અંત સુધી પહોંચશે—
અધોભાગં વ્રજત્વેક એકશ્ચોર્દ્ધ્વં મમાજ્ઞયા
મારા આદેશથી, એક નીચે જાય અને બીજો ઉપર જાય.
વિદાર્ય વસુધાં કૃષ્ણોઽપ્યધસ્તાત્સત્વરં ગતઃ તાવત્કાલાગ્નિરુદ્રસ્તુ દૃષ્ટસ્તેન મહાત્મના
કૃષ્ણે ધરતી ફાડી ઝડપી નીચે ગયો; ત્યાં એ મહાત્માએ કાળાગ્નિ રુદ્રને જોયા.
ગંતુમિચ્છંસ્તતોઽધસ્તાદ્યાવદ્વેગં કરોતિ સઃ
પછી, વધુ નીચે જવાની ઇચ્છાથી, એ ઝડપથી આગળ વધ્યો.
તતો મૂર્છાભિસંતપ્તો દહ્યમાનોઽદ્ભુતાગ્નિના
પછી, અદ્ભુત અગ્નિથી દાઝાતો અને બેહોશીથી પીડાતો રહ્યો.
તથા લિંગં સમાસાદ્ય ભક્ત્યા પૂજા કૃતા તતઃ 7.3.34.
આ રીતે, લિંગ સુધી પહોંચી, તેણે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી.
બ્રહ્માઽપિ વ્યોમમાર્ગેણ ગતો હંસવિમાનતઃ
બ્રહ્માજી પણ હંસવાહન પર આકાશમાર્ગે ગયા.
તતો વર્ષસહસ્રાંતે કેતકીં સોઽપ્યપશ્યત
પછી, હજારો વર્ષ પછી, તેણે કેતકીનું ફૂલ જોયું.
ક્વ ત્વયા ગમ્યતે બ્રહ્મન્નિરાલંબે મહાપથિ
હે બ્રહ્મા, આ અનંત મહામાર્ગ પર તમે ક્યાં જઈ રહ્યા છો?
લિંગસ્યાસ્ય હિ પર્યંતં યો લભિષ્યતિ ચાવયોઃ
અમામાંથી જે આ લિંગનો અંત પામશે—
સ જ્યાયાનિતરો હીનો હ્યેતદુક્તં પિનાકિના
એ મોટો ગણાશે, બીજો નાનો; પિનાકધારી ભગવાને આવું કહ્યું છે.
લબ્ધ્વા લિંગસ્ય પર્યંતં યાસ્યામિ ક્ષિતિમંડલે
લિંગનો અંત મળ્યા પછી, હું પૃથ્વી પર પાછો જઈશ.
વ્યર્થશ્રમોઽસિ લોકેશ નાંતો લિંગસ્ય વિદ્યતે
હે જગતના સ્વામી, તારો પ્રયાસ વ્યર્થ છે; લિંગનો કોઈ અંત નથી.
લિંગમૂર્ધ્નઃ પતંત્યા મે કાલો જાતો મહાદ્યુતે
હે મહાતેજસ્વી, જ્યારે હું લિંગના શિખર પરથી પડ્યો, ત્યારે ઘણો સમય વીતી ગયો.