સેયં તવ રઘુશ્રેષ્ઠ નાજ્ઞાસ્તિ પ્રતિવેદ્મ્યહમ્
એ જ રીતે, રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ, મને કોઈ આજ્ઞા નથી, હું માત્ર તમને જાણ કરું છું.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કોપસંરક્તલોચનઃ ૬.૯૯.
એ વાતો સાંભળીને, તેની આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગઈ.
મમાત્ર સંનિવિષ્ટસ્ય સહાનેન પ્રજલ્પતઃ સ્વહસ્તેન ન સંદેહઃ સૂદયિષ્યામિ તં દ્રુતમ્
હું અહીં બેઠો છું, તેની સાથે વાત કરી રહ્યો છું, તો કોઈ શંકા નથી—હું તેને મારા હાથથી જલદી મારી નાખીશ.
ન હન્મિ યદિ તં પ્રાપ્તમત્ર મે દૃષ્ટિગોચરમ્
જો એ અહીં આવે અને મારી નજરમાં પડે, તો હું તેને ન મારો, એ શક્ય નથી.
એવં જ્ઞાત્વા પ્રયત્નેન ત્વયા ભાવ્યમસંશયમ્
આ જાણીને, તું નિશ્ચયપૂર્વક પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
તમોમિત્યેવ સંપ્રોચ્ય લક્ષ્મણઃ શુભલક્ષણઃ
એ રીતે બોલીને, શુભ લક્ષણો ધરાવતો લક્ષ્મણએ કહ્યું, 'એવું જ થવા દે.'
દેવદૂતોઽપિ રામેણ સમં ચક્રે તતઃ પરમ્
પછી દેવદૂત પણ રામ સાથે જોડાઈ ગયો.
સ ચ વ્યાપાદિતો દુષ્ટઃ પાપસ્ત્રૈલોક્યકંટકઃ
અને એ દુષ્ટ, ત્રણ લોકનો કાંટો, નાશ પામ્યો.
કૃતં સર્વં મહાભાગ દેવ કૃત્યં ત્વયાઽધુના
હવે, મહાભાગ્યશાળી દેવ, તું બધા કાર્ય પૂર્ણ કરી લીધા છે.
યદિ તે રોચતે ચિત્તે નોપરોધેન સાંપ્રતમ્ સ્વર્ગલોકં પરિત્યજ્ય મર્ત્યલોકં સુનિંદિતમ્
જો તને મનમાં ગમે, તો હવે કોઈ અડચણ નથી; સ્વર્ગલોક છોડીને, તું પ્રસિદ્ધ મર્ત્યલોકમાં જઈ શકે છે.
પ્રોવાચાથ ક્ષુધાવિષ્ટઃ ક્વાસૌ ક્વાસૌ રઘૂત્તમઃ
પછી ભૂખથી પીડાતા તેણે કહ્યું, 'ક્યાં છે એ? ક્યાં છે એ, રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ?'
તસ્માદત્રૈવ વિપ્રેંદ્ર મુહૂર્તં પરિપાલય ॥૬.૯૯.
એથી, બ્રાહ્મણોના મુખ્ય, અહીં થોડા સમય માટે રાહ જો.
યાવત્સાંત્વયતે રામો દૂતં શક્રસમુદ્ભવમ્
જ્યાં સુધી રામ, ઇન્દ્રથી જન્મેલા દૂતને શાંત કરે છે.
શાપં દત્ત્વા કુલં સર્વં તદ્ધક્ષ્યામિ ન સંશયઃ
શાપ આપી, હું આખું કુળ ભક્ષી લઈશ—કોઈ શંકા નથી.
મમાપિ દર્શનાદન્યન્ન કિંચિદ્વિદ્યતે ગુરુ
મને જોવા સિવાય, ગુરુ, બીજું કંઈ નથી.
તચ્છ્રુત્વા લક્ષ્મણશ્ચિત્તે ચિંતયામાસ દુઃખિતઃ
આ સાંભળીને, લક્ષ્મણ દુ:ખી થઈ 마음માં વિચારવા લાગ્યો.
એવં સ નિશ્ચયં કૃત્વા તતો રામમુપાદ્રવત્
એવી રીતે નક્કી કરીને, પછી તે રામ પાસે ગયો.
દુર્વાસા મુનિશાર્દૂલો દેવ તે દ્વારિ તિષ્ઠતિ
દુર્વાસા, મહાન ઋષિ, હે દેવ, તમારા દ્વાર પર ઊભા છે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા તતો દૂતમુવાચ તમ્ અહં સંવત્સરસ્યાંત આગમિષ્યામિ તેંઽતિકે
તેના એ શબ્દો સાંભળીને, તેણે દૂતને કહ્યું: "હું વર્ષના અંતે તારા પાસે આવીશ."
એવમુક્ત્વા વિસૃજ્યાથ તં દૂતં પ્રાહ લક્ષ્મણમ્
આ રીતે કહીને, દૂતને મોકલી દીધો અને પછી લક્ષ્મણને સંબોધન કર્યું.
તતશ્ચાર્ઘ્યં ચ પાદ્યં ચ ગૃહીત્વા સમ્મુખો યયૌ
પછી અર્ઘ્ય અને પાદ્ય લઈને, તે સામસામો મળવા ગયો.
દત્ત્વાર્ઘ્યં વિધિવત્તસ્ય પ્રણિપત્ય મુહુર્મુહુઃ ૬.૯૯.
વિધિ પ્રમાણે અર્ઘ્ય આપી, વારંવાર નમન કર્યું.
સ્વાગતં તે મુનિશ્રેષ્ઠ ભૂયઃ સુસ્વાગતં ચ તે
મુનિશ્રેષ્ઠ, તમારું સ્વાગત છે; ફરીથી, ખૂબ જ હાર્દિક સ્વાગત છે.
કૃત્વા મમ પ્રસાદં ચ ગૃહાણ મુનિસત્તમ પૂજ્યો લોકત્રયસ્યાપિ નિઃશેષતપસાંનિધિઃ
મને કૃપા આપીને, હે મહાન મુનિ, આ માન્યતા સ્વીકારો; તમે ત્રણેય લોકના તમામ તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ છો.
અદ્ય તે ભવનં પ્રાપ્ય આહારાર્થં બુભુક્ષિતઃ
આજે તમારા ઘર પહોંચીને, મને ભૂખ લાગી છે અને ખોરાકની જરૂર છે.
તસ્માત્ત્વં યચ્છ મે શીઘ્રં ભોજનં રઘુનંદન
તેથી, હે રઘુવંશી, તરત જ મને ભોજન આપો.
તતસ્તં ભોજયામાસ શ્રદ્ધાપૂતેન ચેતસા
પછી તેણે શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી મન શુદ્ધ કરીને તેને ભોજન કરાવ્યું.
લેહ્યૈશ્ચોષ્યૈસ્તથા ચર્વ્યૈઃ ખાદ્યૈરેવ પૃથગ્વિધૈઃ
વિવિધ પ્રકારના લેહ્ય, ચોષ્ય, ચર્વ્ય અને ખાદ્ય પદાર્થોથી.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે રામેશ્વરસ્થાપનપ્રસ્તાવે શ્રીરામંપ્રતિ દુર્વાસઃ સમાગમનવૃત્તાંતવર્ણનંનામૈકોનશતતમોઽ ધ્યાયઃ
આ રીતે, એકાશી હજાર શ્લોકો ધરાવતી શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણની છઠ્ઠી નાગર ખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહાત્મ્ય અને રામેશ્વર સ્થાપનના પ્રસંગમાં, શ્રી રામને દુર્વાસાના આગમનની વાર્તા વર્ણવતો નવ્વે અધ્યાય છે.
દત્તાશીર્નિર્ગતઃ પશ્ચાદામંત્ર્ય રઘુનંદનમ્
આશીર્વાદ આપી, રઘુવંશીને વિદાય લઈને દુર્વાસા ચાલ્યા ગયા.