તતો વક્ષ્યામ્યશેષેણ શ્રૂયતાં દ્વિજસત્તમાઃ
હવે હું બધું વિગતે કહું છું, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, સાંભળો.
અન્યસ્મિન્દિવસે પ્રાપ્તે સ તદા રઘુનંદનઃ
બીજા દિવસે રઘુનંદન એ સમયે આવ્યાં.
એતત્પુનર્દિનં ચાન્યદ્યત્ર તેન પ્રતિષ્ઠિતઃ
અને ફરી બીજા દિવસે એણે ત્યાં સ્થાપના કરી.
સંપ્રાપ્તસ્તસ્ય કિં દુઃખં સંજાતં તત્પ્રકીર્તય
જ્યારે એ આવ્યો, ત્યારે કયું દુઃખ આવ્યું? એ કહો.
લોકાપવાદસંત્રસ્તસ્તતો રાજ્યં ચકાર સઃ ॥ ૬.૯૯.
લોકોની નિંદાથી ડરીને એ રાજા બન્યો અને રાજ્ય ચલાવ્યું.
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ
દસ હજાર વર્ષ અને દસ સો વર્ષ એણે શાસન કર્યું.
તેનોક્તં દેવરાજેન પ્રેષિતોઽહં તવાંતિકમ્
દેવરાજે કહ્યું, 'મને તારી પાસે મોકલવામાં આવ્યો છે.'
તસ્યૈવમુપવિષ્ટસ્ય મંત્રસ્થાને મહાત્મનઃ
મંત્રસભામાં એ મહાન આત્મા એ રીતે બેઠા હતા.
તતઃ કોપપરીતાત્મા દૂતઃ પ્રોવાચ સાદરમ્
પછી ગુસ્સાથી ભરાયેલા મનથી દૂતએ આદરપૂર્વક કહ્યું.
યથા દંષ્ટ્રાચ્યુતઃ સર્પો નાગો વા મદવર્જિતઃ
જેમ ઝેર વગરનો સાપ કે નાગ બિનશક્તિશાળી હોય છે.
સેયં તવ રઘુશ્રેષ્ઠ નાજ્ઞાસ્તિ પ્રતિવેદ્મ્યહમ્
એ જ રીતે, રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ, મને કોઈ આજ્ઞા નથી, હું માત્ર તમને જાણ કરું છું.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કોપસંરક્તલોચનઃ ૬.૯૯.
એ વાતો સાંભળીને, તેની આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગઈ.
મમાત્ર સંનિવિષ્ટસ્ય સહાનેન પ્રજલ્પતઃ સ્વહસ્તેન ન સંદેહઃ સૂદયિષ્યામિ તં દ્રુતમ્
હું અહીં બેઠો છું, તેની સાથે વાત કરી રહ્યો છું, તો કોઈ શંકા નથી—હું તેને મારા હાથથી જલદી મારી નાખીશ.
ન હન્મિ યદિ તં પ્રાપ્તમત્ર મે દૃષ્ટિગોચરમ્
જો એ અહીં આવે અને મારી નજરમાં પડે, તો હું તેને ન મારો, એ શક્ય નથી.
એવં જ્ઞાત્વા પ્રયત્નેન ત્વયા ભાવ્યમસંશયમ્
આ જાણીને, તું નિશ્ચયપૂર્વક પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
તમોમિત્યેવ સંપ્રોચ્ય લક્ષ્મણઃ શુભલક્ષણઃ
એ રીતે બોલીને, શુભ લક્ષણો ધરાવતો લક્ષ્મણએ કહ્યું, 'એવું જ થવા દે.'
દેવદૂતોઽપિ રામેણ સમં ચક્રે તતઃ પરમ્
પછી દેવદૂત પણ રામ સાથે જોડાઈ ગયો.
સ ચ વ્યાપાદિતો દુષ્ટઃ પાપસ્ત્રૈલોક્યકંટકઃ
અને એ દુષ્ટ, ત્રણ લોકનો કાંટો, નાશ પામ્યો.
કૃતં સર્વં મહાભાગ દેવ કૃત્યં ત્વયાઽધુના
હવે, મહાભાગ્યશાળી દેવ, તું બધા કાર્ય પૂર્ણ કરી લીધા છે.
યદિ તે રોચતે ચિત્તે નોપરોધેન સાંપ્રતમ્ સ્વર્ગલોકં પરિત્યજ્ય મર્ત્યલોકં સુનિંદિતમ્
જો તને મનમાં ગમે, તો હવે કોઈ અડચણ નથી; સ્વર્ગલોક છોડીને, તું પ્રસિદ્ધ મર્ત્યલોકમાં જઈ શકે છે.
પ્રોવાચાથ ક્ષુધાવિષ્ટઃ ક્વાસૌ ક્વાસૌ રઘૂત્તમઃ
પછી ભૂખથી પીડાતા તેણે કહ્યું, 'ક્યાં છે એ? ક્યાં છે એ, રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ?'
તસ્માદત્રૈવ વિપ્રેંદ્ર મુહૂર્તં પરિપાલય ॥૬.૯૯.
એથી, બ્રાહ્મણોના મુખ્ય, અહીં થોડા સમય માટે રાહ જો.
યાવત્સાંત્વયતે રામો દૂતં શક્રસમુદ્ભવમ્
જ્યાં સુધી રામ, ઇન્દ્રથી જન્મેલા દૂતને શાંત કરે છે.
શાપં દત્ત્વા કુલં સર્વં તદ્ધક્ષ્યામિ ન સંશયઃ
શાપ આપી, હું આખું કુળ ભક્ષી લઈશ—કોઈ શંકા નથી.
મમાપિ દર્શનાદન્યન્ન કિંચિદ્વિદ્યતે ગુરુ
મને જોવા સિવાય, ગુરુ, બીજું કંઈ નથી.
તચ્છ્રુત્વા લક્ષ્મણશ્ચિત્તે ચિંતયામાસ દુઃખિતઃ
આ સાંભળીને, લક્ષ્મણ દુ:ખી થઈ 마음માં વિચારવા લાગ્યો.
એવં સ નિશ્ચયં કૃત્વા તતો રામમુપાદ્રવત્
એવી રીતે નક્કી કરીને, પછી તે રામ પાસે ગયો.
દુર્વાસા મુનિશાર્દૂલો દેવ તે દ્વારિ તિષ્ઠતિ
દુર્વાસા, મહાન ઋષિ, હે દેવ, તમારા દ્વાર પર ઊભા છે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા તતો દૂતમુવાચ તમ્ અહં સંવત્સરસ્યાંત આગમિષ્યામિ તેંઽતિકે
તેના એ શબ્દો સાંભળીને, તેણે દૂતને કહ્યું: "હું વર્ષના અંતે તારા પાસે આવીશ."
એવમુક્ત્વા વિસૃજ્યાથ તં દૂતં પ્રાહ લક્ષ્મણમ્
આ રીતે કહીને, દૂતને મોકલી દીધો અને પછી લક્ષ્મણને સંબોધન કર્યું.