પિતૄણાં તેન તે નિત્યમાસનેઽભ્યુક્ષણં કૃતમ્
તમે પિતૃઓ માટેના આસન પર રોજ છાંટા કરીને એ કૃત્ય પૂર્ણ કર્યું છે.
આત્માનં નરકાત્ત્રાતું પુંસંજ્ઞાચ્ચ તથા નૃપ ૬.૯૭.
પોતાને નરકમાંથી બચાવવા અને 'પુરુષ' તરીકે ઓળખાવા માટે, હે રાજા,
દુઃખેન મહતા યુક્તો લજ્જયાઽધોમુખઃ સ્થિતઃ અમાત્યાનાં નિજં રાજ્યમર્પયામાસ સત્વરઃ
મોટા દુઃખથી પીડાયેલી, શરમથી માથું ઝુકાવેલી સ્થિતિમાં, એણે પોતાનું રાજ્ય તરત જ પોતાના અમાત્યોને સોંપી દીધું.
તતઃ પ્રોવાચ તાન્સર્વાંસ્તપઃ કાર્યં મયાઽધુના
પછી એણે બધા ને કહ્યું: 'હવે મને તપ કરવું છે.'
એતદ્રાજ્યં પ્રયત્નેન રક્ષણીયં યથાવિધિ
'આ રાજ્યને નિયમ પ્રમાણે, મહેનતથી રક્ષવું જોઈએ.'
ક્રિયતે પુત્રહીનસ્ય કિં રાજ્યેન ધનેન વા
પુત્ર વગરના માણસ માટે રાજ્ય કે ધનનો શું ઉપયોગ?
વયં રક્ષાં કરિષ્યામસ્તવ રાજ્યે સમંતતઃ
'અમે તમારા રાજ્યની ચારે બાજુ રક્ષા કરીશું.'
કાર્તિકેયપુરં ગત્વા યત્ર પિત્રા પુરા તવ
કર્તિકેયપુરમાં જવું, જ્યાં પહેલાં તમારા પિતા—
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્ર માહાત્મ્યે દશરથકૃતતપઃસમુદ્યોગવર્ણનંનામ સપ્તનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, શ્રી સ્કાંદ મહાપુરાણમાં, એકાશી હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, છઠ્ઠા નાગર ખંડમાં, શ્રી હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહાત્મ્યમાં, દશરથના તપસ્યાના ઉદ્યમનું વર્ણન કરતો સત્તેરમો અધ્યાય છે.
હાટકેશ્વરજં ક્ષેત્રં સંપ્રાપ્તો હર્ષસંયુતઃ
એ હાટકેશ્વરથી ઉત્પન્ન થયેલા ક્ષેત્રમાં આનંદભેર પહોંચ્યો.
તત્રાગત્ય તતો દેવીં પિત્રા સંસ્થાપિતા પુરા
ત્યાં પહોંચીને, એણે તે દેવીને જોયી, જેને પહેલાં તેના પિતાએ સ્થાપિત કરી હતી.
તતોઽન્યાનિ ચ મુખ્યાનિ દૃષ્ટ્વા ચાયતનાનિ સઃ
પછી એણે ત્યાંના અન્ય મુખ્ય મંદિરો પણ જોયા.
પ્રાસાદં કારયામાસ દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ
તેણે દેવદેવ શ્રી વિષ્ણુ માટે મંદિર બનાવ્યું.
તસ્યાગ્રે કારયામાસ વાપીં સ્વચ્છોદકાન્વિતામ્
મંદિરની સામે તેણે સ્વચ્છ પાણીથી ભરેલી કુંડી બનાવાવી.
ઉદકેન તતસ્તસ્યા દેવારાધનતત્પરઃ
તે પાણીથી, દેવોની પૂજા માટે તે સતત આરાધનામાં લાગ્યો.
તતો વર્ષશતેઽતીતે તસ્ય તુષ્ટો જનાર્દનઃ
પછી, સો વર્ષ પસાર થયા પછી, જનાર્દન pleased થયો.
પ્રોવાચ દર્શનં ગત્વા પક્ષિરાજં સમાશ્રિતઃ
પક્ષીરાજ પર ચડીને, તે દર્શન કરવા આવ્યો અને વાત કરી.
અપિ તે દુર્લભં કામમહં દાસ્યામિ કૃત્સ્નશઃ
તારા સૌથી દુષ્કર ઈચ્છા પણ હું સંપૂર્ણ રીતે પૂરી કરીશ.
તપસો દેહિ મે પુત્રાંસ્તસ્માદ્વંશવિવૃદ્ધિદાન્ ॥ ૬.૯૮.
મારી તપસ્યા દ્વારા મને પુત્ર આપ, જેથી વંશ વધે.
અન્યત્સર્વં સુરાધીશ ધ્રુવમસ્તિ ગૃહે સ્થિતમ્
હે દેવોના સ્વામી, બાકી બધું તો મારા ઘરમાં જ છે.
અવતારં કરિષ્યામિ કૃત્વા રૂપચતુષ્ટયમ્
હું ચાર રૂપે અવતાર લઉં છું.
દેવકાર્યાય તસ્માત્ત્વં ગૃહં ગત્વા મહીપતે
દેવોના કાર્ય માટે, હે રાજા, તું ઘરે પાછો જા.
તથેયં યા ત્વયા વાપી નિર્મિતા વિમલોદકા
આ કુંડી, જે તું શુદ્ધ પાણીથી બનાવી છે—
અસ્યાં સ્નાત્વા નરો ભક્ત્યા ય એનાં પૂજયિષ્યતિ
જે કોઈ ભક્તિથી તેમાં સ્નાન કરે અને તેને પૂજે—
તતઃ કરિષ્યતિ શ્રાદ્ધં યાવત્સંવત્સરં નૃપ
પછી, હે રાજા, તે આખું વર્ષ શ્રાદ્ધ કરશે.
એવમુક્ત્વા સ ભગવાંસ્તતશ્ચાદર્શનં ગતઃ
આ રીતે કહીને, ભગવાન અદૃશ્ય થઈ ગયા.
તતઃ સ્તોકેન કાલેન તસ્ય પુત્રચતુષ્ટયમ્
થોડા સમયમાં તેને ચાર પુત્ર મળ્યા.
કૌશલ્યાનામ વિખ્યાતા તસ્ય ભાર્યા સુશોભના
તેની પ્રસિદ્ધ પત્નીનું નામ કૌશલ્યા હતું.
તથાન્યા કૈકયી નામ તસ્ય ભાર્યા કનિષ્ઠિકા ૬.૯૮.
તેની સૌથી નાની પત્નીનું નામ કૈકયી હતું.
સુમિત્રાખ્યા તથા ચાન્યા પત્ની યા મધ્યમા સ્થિતા
અને મધ્યમ પત્નીનું નામ સુમિત્રા હતું.