અલક્ષ્યં વીક્ષયામાસ સ્વાસનં દૂરમાસ્થિતઃ
અજાણ્યા રહી, તેણે દૂરથી પોતાનું આસન જોયું.
તતઃ શક્રસમાદેશાદુત્થાય સુરકિંકરઃ ૬.૯૭.
પછી, ઇન્દ્રના આદેશથી દેવોના એક સેવકે ઊભા થયા.
તદ્દૃષ્ટ્વા કોપસંપન્નઃ સ રાજાઽભ્યેત્ય વાસવમ્
આ જોઈને, રાજા ગુસ્સાથી ભરાઈ વાસવ પાસે ગયો.
કિં મયા નિહતા વિપ્રાઃ કિં વા વિપ્રસમુદ્ભવમ્
શું મેં બ્રાહ્મણોનો વધ કર્યો છે, કે બ્રાહ્મણોથી કંઈ દુષ્કર્મ થયું છે?
કિં વા નષ્ટોઽસ્મિ સંગ્રામે દૃષ્ટ્વા શત્રૂન્સમાગતાન્
કે શું હું યુદ્ધમાં શત્રુઓને જોઈને માર્યો ગયો છું?
મમ રાજ્યેઽથવા શક્ર દુર્બલો બલવત્તરૈઃ
કે, ઇન્દ્ર, મારા રાજ્યમાં શું હું શક્તિશાળી લોકોમાં નબળો છું?
કિં વા રાજ્યે મદીયે ચ જાયતે યોનિવિપ્લવઃ
કે મારા રાજ્યમાં વંશમાં કોઈ વિક્ષેપ થાય છે?
કિં વા દુર્જનવાક્યેન દૂષિતો દોષવર્જિતઃ
કે દુષ્ટ લોકોના વચનથી, હું નિર્દોષ હોવા છતાં, બદનામ થયો છું?
કિં વા ચૌરોઽથ પાપો વા ગૃહીતો દોષવાન્સ્વયમ્
કે શું હું ચોર કે પાપી છું, અને પોતાનાં દોષથી પકડાયો છું?
કિંસ્વિન્મયા પરિત્યક્તઃ કોઽપ્યત્ર શરણાગતઃ
કે અહીં કોઈ આશ્રય માંગનારને મેં છોડી દીધો છે?
કસ્ય વા પૃષ્ઠમાંસાનિ ભક્ષિતાનિ મયા ક્વચિત્
કે ક્યાંક મેં કોઈના પીઠનું માંસ ખાધું છે?
કિં વા દાનં મયા દત્ત્વા બ્રાહ્મણાય મહાત્મને ૬.૯૭.
કે મેં મહાત્મા બ્રાહ્મણને દાન આપ્યું છે?
કિં વા રાજ્યે મદીયે ચ દીનાનાં પ્રપતંતિ ચ
કે મારા રાજ્યમાં ગરીબો દુઃખમાં પડી જાય છે?
દૈવં વા પૈતૃકં વાપિ કિં વા કર્મ ગૃહે મમ
કે મારા ઘરમાં કોઈ દૈવ, પિતૃ અથવા કર્મનું પરિણામ છે?
યત્ત્વયા ક્રિયતે નિત્યં તોયૈરભ્યુક્ષણં મમ
તમે રોજ મારા માટે પાણીથી જે છાંટા કરો છો,
ન રાષ્ટ્રે ચ કુલે ગેહે ભૃત્યવર્ગે વિશેષતઃ
એ ન તો રાજ્યમાં, ન તો કુટુંબમાં, ન તો ઘરમાં, અને ખાસ કરીને ન તો ભૃત્યોમાં થાય છે,
પરં શૃણુ પ્રવક્ષ્યામિ યત્તે પાપં ભવિષ્યતિ
હવે વધુ સાંભળો, હું તમને કહું છું કે કયું પાપ તમને થશે.
અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ ન ચ સ્વર્ગં પ્રપદ્યતે
પુત્ર વગરના માણસને ક્યાંય ગતિ નથી; એ સ્વર્ગ પણ પામતો નથી.
દ્વેષ્યતાં યાતિ દેવાનાં પિતૄણાં ચ વિશેષતઃ
એ દેવો અને ખાસ કરીને પિતૃઓના દ્વેષનો પાત્ર બને છે.
આનૃણ્યં સમવાપ્નોતિ પિતૄણાં સ તદા ધ્રુવમ્
એ સમયે એ પિતૃઓનું ઋણ ચોક્કસપણે ઉતારી લે છે.
પિતૄણાં તેન તે નિત્યમાસનેઽભ્યુક્ષણં કૃતમ્
તમે પિતૃઓ માટેના આસન પર રોજ છાંટા કરીને એ કૃત્ય પૂર્ણ કર્યું છે.
આત્માનં નરકાત્ત્રાતું પુંસંજ્ઞાચ્ચ તથા નૃપ ૬.૯૭.
પોતાને નરકમાંથી બચાવવા અને 'પુરુષ' તરીકે ઓળખાવા માટે, હે રાજા,
દુઃખેન મહતા યુક્તો લજ્જયાઽધોમુખઃ સ્થિતઃ અમાત્યાનાં નિજં રાજ્યમર્પયામાસ સત્વરઃ
મોટા દુઃખથી પીડાયેલી, શરમથી માથું ઝુકાવેલી સ્થિતિમાં, એણે પોતાનું રાજ્ય તરત જ પોતાના અમાત્યોને સોંપી દીધું.
તતઃ પ્રોવાચ તાન્સર્વાંસ્તપઃ કાર્યં મયાઽધુના
પછી એણે બધા ને કહ્યું: 'હવે મને તપ કરવું છે.'
એતદ્રાજ્યં પ્રયત્નેન રક્ષણીયં યથાવિધિ
'આ રાજ્યને નિયમ પ્રમાણે, મહેનતથી રક્ષવું જોઈએ.'
ક્રિયતે પુત્રહીનસ્ય કિં રાજ્યેન ધનેન વા
પુત્ર વગરના માણસ માટે રાજ્ય કે ધનનો શું ઉપયોગ?
વયં રક્ષાં કરિષ્યામસ્તવ રાજ્યે સમંતતઃ
'અમે તમારા રાજ્યની ચારે બાજુ રક્ષા કરીશું.'
કાર્તિકેયપુરં ગત્વા યત્ર પિત્રા પુરા તવ
કર્તિકેયપુરમાં જવું, જ્યાં પહેલાં તમારા પિતા—
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્ર માહાત્મ્યે દશરથકૃતતપઃસમુદ્યોગવર્ણનંનામ સપ્તનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, શ્રી સ્કાંદ મહાપુરાણમાં, એકાશી હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, છઠ્ઠા નાગર ખંડમાં, શ્રી હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહાત્મ્યમાં, દશરથના તપસ્યાના ઉદ્યમનું વર્ણન કરતો સત્તેરમો અધ્યાય છે.
હાટકેશ્વરજં ક્ષેત્રં સંપ્રાપ્તો હર્ષસંયુતઃ
એ હાટકેશ્વરથી ઉત્પન્ન થયેલા ક્ષેત્રમાં આનંદભેર પહોંચ્યો.