યસ્મિન્દિને સમાનીતા સા ગંગા તત્ર વિષ્ણુના
જે દિવસે વિષ્ણુએ ગંગાને ત્યાં લાવી હતી—
તથાન્યેઽપિ દિને તસ્મિન્યદિ તોયમવાપ્ય ચ ૬.૯૩.
એ જ રીતે, બીજે કોઈ પણ દિવસે જો એ પાણી મળે—
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ગોમુખતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રિનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહાત્મ્યમાં, ગોમુખ તીર્થના મહિમાનું વર્ણન કરતો ત્રાણોઅઠ્ઠોતેરમો અધ્યાય, અઠ્ઠ્યાસી હજાર શ્લોકવાળી સ્કાંદ મહાપુરાણની છઠ્ઠી સંહિતામાં પૂર્ણ થયો.
તથાન્યા લોહયષ્ટિસ્તુ તસ્મિન્ક્ષેત્રેઽતિશોભના
એ જ રીતે, એ ક્ષેત્રમાં બીજી એક લોખંડની દંડ પણ છે, જે બહુ જ સુંદર છે.
તાં દૃષ્ટ્વા માનવઃ સમ્યગુપવાસપરાયણઃ
જે મનુષ્ય ઉપવાસમાં તત્પર રહીને એ દંડને જુએ છે—
નિર્મિતા લોહયષ્ટિઃ સા તત્રોત્સૃષ્ટા ચ સા કુતઃ
એ લોખંડની દંડ ત્યાં બનાવવામાં આવી અને મૂકી દેવામાં આવી; પણ એ ક્યાંથી આવી હતી?
ગતામર્ષો દ્વિજેન્દ્રાણાં દત્ત્વા યજ્ઞે વસુન્ધરામ્
બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકોને યજ્ઞમાં ધરતી દાન આપી, ગુસ્સો છોડી દીધો હતો.
તતઃ સંપ્રસ્થિતો હૃષ્ટો ધૃત્વા મનસિ સાગરમ્
પછી, આનંદિત થઈને, મનમાં સાગરનું વિચાર કરીને, તે ત્યાંથી નીકળી પડ્યો.
તદા સ મુનિભિઃ પ્રોક્તઃ સર્વૈસ્તત્ક્ષેત્રવાસિભિઃ
એ સમયે, બધા ઋષિઓ અને એ ક્ષેત્રના રહેવાસીઓએ તેને કહ્યું.
રામરામ મહાભાગ યદ્ધારયસિ પાણિના
હે રામ, રામ, મહાભાગ્યશાળી, જે તું હાથમાં પકડી રાખ્યું છે—
અનેન કરસંસ્થેન તવ કોપઃ કથંચન
આ હાથમાં પકડેલા દંડથી, તારો ગુસ્સો કેમ ટકી શકે?
યદિ ચૈનં મયા મુક્તં કુઠારં ચ દ્વિજોત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, જો મેં આ કુહાડો છોડી દીધો હોય—
નાપરાધમિમં શક્તઃ સોઢ઼ું ચાહં કથંચન
હું કોઈ રીતે આ અપમાન સહન કરી શકતો નથી.
તથાપિ નાસ્તિ તે શાંતિર્મુક્તેઽપ્યસ્મિન્દ્વિજોત્તમાઃ
છતાં પણ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, આ છોડી દીધું હોય તો પણ તને શાંતિ નથી.
અસ્માકં તત્ર ભંક્ત્વાશુ પિંડં કૃત્વા સમર્પય
અમારા માટે ત્યાં જલ્દીથી તે તોડી, પિંડ બનાવી અર્પણ કર.
યેન રક્ષામહે સર્વે પરમં યવમાશ્રિતાઃ
આથી અમે બધા, જે અન્નરૂપે જવાર પર આધાર રાખીએ છીએ, સુરક્ષિત રહીએ છીએ.
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ
આવું સાંભળી, શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ રામે
તતઃ સ બ્રાહ્મણેંદ્રાણામર્પયામાસ સાદરમ્
પછી તે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને અર્પણ કર્યું.
વયં સંરક્ષયિષ્યામઃ પૂજયિષ્યામ એવ હિ
અમે ખરેખર તેને રક્ષીશું અને પૂજન કરીશુ.
યથા શક્તિમયી કીર્તિઃ સ્કન્દસ્યાત્ર પ્રતિષ્ઠિતા ૬.૯૪.
જેમ સ્કંદની કીર્તિ અહીં અમારા શ્રમ પ્રમાણે સ્થિર છે.
ભ્રષ્ટરાજ્યસ્તુ યો રાજા એનામારાધયિષ્યતિ
જે રાજાએ પોતાનું રાજ્ય ગુમાવ્યું હોય અને આ દેવીનું પૂજન કરે,
વિદ્યાકૃતે દ્વિજો વા યઃ સદૈનાં પૂજયિષ્યતિ
અથવા જે બ્રાહ્મણ જ્ઞાન માટે હંમેશાં તેનું પૂજન કરે,
અપુત્રો વા નરો યોઽથ નારી વા પૂજયિષ્યતિ
અથવા જે પુત્રહીન પુરુષ કે સ્ત્રી તેનું પૂજન કરે,
ઉપવાસપરો ભૂત્વા યશ્ચૈનાં પૂજયિષ્યતિ
અથવા જે ઉપવાસ રાખીને ભક્તિપૂર્વક તેનું પૂજન કરે,
એવં શ્રુત્વા તતો રામસ્તેષામેવ દ્વિજન્મનામ્
આવું સાંભળી, રામે પછી એ જ બ્રાહ્મણો માટે
તેઽપિ વિપ્રાસ્તતસ્તસ્યાશ્ચક્રુઃ પ્રાસાદમુત્તમમ્
એ બ્રાહ્મણોએ ત્યાં તેના માટે ઉત્તમ મંદિર બનાવ્યું.
પ્રાપ્નુવંતિ ચ તત્પાર્શ્વાત્કામાનેવ હૃદિ સ્થિતાન્ ૬.૯૪.
અને તેના આશીર્વાદથી, હૃદયમાં રહેલા ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કરે છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે લોહયષ્ટિમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ચતુર્ણવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણના છઠ્ઠા નાગરખંડમાં હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યના લોહયષ્ટિમાહાત્મ્ય વર્ણન નામના ચૌંઠ્ઠા અધ્યાયનો અંત આવે છે.
અજાપાલેન ભૂપેન સ્થાપિતા પાપનાશની
અજાપાલ રાજાએ સ્થાપેલી, પાપનો નાશ કરતી છે.
તાં ચ શુક્લચતુર્દશ્યામજાપાલેશ્વરીં નરઃ સ પ્રાપ્નોતીપ્સિતાન્કામાન્દુર્લભા સર્વમાનવૈઃ
જે મનુષ્ય શુક્લ પક્ષની ચૌદશીએ અજાપાલેશ્વરીનું પૂજન કરે છે, તે દુર્લભ માનવી ઇચ્છાઓ પણ પ્રાપ્ત કરે છે.