યશ્ચૈતચ્છૃણુયાદ્ભક્ત્યા ચતુર્દશ્યાં સમાહિતઃ
જે કોઈ ચૌદસના દિવસે ભક્તિપૂર્વક અને એકાગ્રતાથી આ સાંભળે—
ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શ્રીમાતુઃ પાદુકામાહાત્મવર્ણનંનામૈકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણની એકાશી હજાર સંહિતામાં, છઠ્ઠા નાગર ખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહાત્મ્યમાં, શ્રીમાતાની પાદુકાના મહાત્મ્ય વર્ણન નામે નવ્વા અધ્યાય છે.
ન તયોઃ કથિતોત્પત્તિર્માહાત્મ્યં ચ મહામતે
એ બંનેની ઉત્પત્તિ અને મહાત્મ્ય હજુ કહેવામાં આવ્યું નથી, ઓ મહામતિ.
તસ્માદ્વિસ્તરતો બ્રૂહિ એકૈકસ્ય પૃથક્પૃથક્
તેથી, દરેકનું અલગ-અલગ વિગતથી વર્ણન કર.
અગ્નિતીર્થસમુદ્ભૂતાં સર્વસૌખ્યાવહાં શુભામ્
પવિત્ર અગ્નિથી ઉત્પન્ન થયેલી, શુભ અને સર્વ સુખ આપતી હતી.
સોમવંશસમુદ્ભૂતઃ પ્રતીપો નામ ભૂપતિઃ
ચંદ્રવંશમાંથી પ્રતિપ નામનો રાજા જન્મ્યો.
તસ્ય પુત્રદ્વયં જજ્ઞે સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્
તેને બે પુત્રો થયા, જેમણે સર્વ ગુણો ધરાવ્યા.
અથો શિવપદં પ્રાપ્તે પ્રતીપે નૃપસત્તમે
પછી, શ્રેષ્ઠ રાજા પ્રતિપે શિવનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.
તતશ્ચ મંત્રિભિઃ સર્વૈઃ શંતનુસ્તસ્ય ચાનુજઃ
પછી, બધા મંત્રીઓએ તેના નાના પુત્ર શાંતનુને રાજા બનાવ્યો.
એતસ્મિન્નંતરે શક્રો ન વવર્ષ ક્રુદ્ધાઽન્વિતઃ
એ સમયે, ઇન્દ્ર ગુસ્સામાં વરસાદ વરસાવતો નહોતો.
અતઃ કૃચ્છ્રં ગતઃ સર્વો લોકઃ ક્ષુત્પરિપીડિતઃ
એથી, બધા લોકો ભૂખથી પીડાઈને મુશ્કેલીમાં પડ્યા.
સંત્યક્તાઃ પતિભિર્નાર્યઃ પુત્રાશ્ચ પિતૃભિર્નિજૈઃ ૬.૯૦.
પતિઓએ પત્નીઓને, અને પિતાઓએ પોતાના પુત્રોને છોડી દીધા.
દૈવયોગાત્ક્વચિત્કિંચિત્કસ્યચિદ્યદિ દૃશ્યતે
કોઈક સ્થળે, કોઈકને, ભાગ્યથી, કંઈક જોવામાં આવતું હતું.
શુષ્કા મહીરુહાઃ સર્વે તથા યે ચ જલાશયાઃ
બધા મોટા વૃક્ષો સુકાઈ ગયા, અને જળાશય પણ સુકા પડ્યા.
એવં વૃષ્ટેઃ ક્ષયે જાતે નષ્ટે ધર્મપથે તથા
આ રીતે, વરસાદ બંધ થયો અને ધર્મનો માર્ગ પણ ગુમ થયો.
ન કશ્ચિદ્યજનં ચક્રે ન સ્વાધ્યાયં ન ચ વ્રતમ્
કોઈએ યજ્ઞ કર્યો નહીં, ન સ્વાધ્યાય, ન કોઈ વ્રત રાખ્યું.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ
એ જ સમયે, મહાન ઋષિ વિશ્વામિત્ર આવ્યા.
પરિભ્રમંસ્તતઃ પ્રાપ્ય કંચિદ્ગ્રામં નિરુદ્વસમ્
ભટકી રહ્યા હતા, અને એક ગામમાં પહોંચ્યા, જ્યાં કશું જ નહોતું.
અથ તત્ર ભ્રમન્પ્રાપ્તશ્ચંડાલસ્ય નિવેશનમ્
ત્યાં ભટકતા, તેઓ ચંડાળના ઘરમાં આવ્યા.
અથાપશ્યન્મૃતં તત્ર સારમેયં ચિરોષિતમ્
ત્યાં તેમણે એક બહુ જૂનું મરેલું કૂતરું જોયું.
તતશ્ચ શ્રપયામાસ સુસમિદ્ધે હુતાશને ૬.૯૦.
પછી, સારી રીતે સળગતા અગ્નિમાં તેને રાંધવા લાગ્યા.
સમાદાય પિતૄંસ્તર્પ્ય યાવદગ્નૌ જુહોતિ સઃ
તેને લઈ, અગ્નિમાં અર્પણ કરી, પિતૃઓને તૃપ્ત કર્યા.
ગતશ્ચાદર્શનં સદ્યઃ સર્વેષાં ક્ષિતિવાસિનામ્
પછી તે પૃથ્વી પર રહેતા બધા લોકોની નજરથી તરત જ ઓઝલ થઈ ગયો.
એતસ્મિન્નંતરે વહ્નૌ મર્ત્યલોકાદ્વિનિર્ગતે
આ વચ્ચે, જ્યારે અગ્નિ માનવલોકમાંથી બહાર નીકળી ગયો,
એતસ્મિન્નંતરે દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુપુરઃ સરાઃ
એ સમયે, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુના નેતૃત્વમાં બધા દેવતાઓ,
અથ તૈર્ભ્રમમાણૈશ્ચ પ્રદૃષ્ટોઽભૂદ્ગજો મહાન્
પછી, જ્યારે તેઓ ભટકતા હતા, ત્યારે તેમને એક મોટો હાથી દેખાયો.
અથ દેવા ગજં દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છુસ્ત્વરયાઽન્વિતાઃ
હવે દેવતાઓએ હાથીને જોઈને ઉત્સુકતાપૂર્વક તેની પાસે પ્રશ્ન પૂછ્યા.
વંશસ્તંબેઽત્ર સંકીર્ણે સંપ્રવિષ્ટો હુતાશનઃ
અગ્નિ ત્યાં એક ઘન બાંસના ઝાડમાં પ્રવેશી ગયો.
અથ તૈર્વેષ્ટિતસ્તસ્મિન્વંશસ્તંબે હુતાશનઃ
પછી, તેઓએ ઘેરાયેલા, અગ્નિ એ બાંસના ઝાડમાં જ રહ્યો.
યસ્માત્ત્વયાહમાદિષ્ટો દેવાનાં વારણાધમ
કેમ કે, દેવતાઓના હાથીઓમાં સૌથી નીચા, તું મને આદેશ આપ્યો હતો,