ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠેનાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહત્મ્યે સોમપ્રાસાદમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તાશીતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, શ્રી સ્કાંદ મહાપુરાણના એકાશીતિ હજાર શ્લોકોની સંહિતામાં, છઠ્ઠા અગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહાત્મ્યમાં, સોમ મહેલના મહાત્મ્ય વર્ણન નામે સત્તરમો અધ્યાય છે.
ચમત્કારી મહિત્થા ચ મહાલક્ષ્મીસ્તથાઽપરા
ચમત્કારી, મહિત્થા, મહાલક્ષ્મી અને એક બીજી અપરા નામે,
અંબાવૃદ્ધા ચતુર્થી ચ તાસાં તિસ્રઃ પ્રકીર્તિતાઃ
અંબાવૃદ્ધા અને ચતુર્થી એ ચોથી છે; આમાંથી ત્રણનું નામ લેવાયું છે.
એતસ્યાઃ સર્વમાચક્ષ્વ પ્રભાવં સૂતસંભવ
સૂતવંશી, આ સ્થળની બધી શક્તિ મને કહો.
યથાત્ર સંસ્થિતા પૂર્વં તત્સર્વં શ્રૂયતાં મમ
અહીં પહેલાં જે રીતે સ્થાપિત થયું, તે બધું મારી પાસેથી સાંભળો.
ચમત્કારમહીપેન પુરમેતદ્યદા કૃતમ્ ચતસ્રો દેવતા હ્યેતાઃ સંમતેન દ્વિજન્મનામ્
જ્યારે ચમત્કાર મહિપાલે આ શહેર બનાવ્યું, ત્યારે આ ચાર દેવીઓ બ્રાહ્મણોના મતથી સ્વીકારવામાં આવી.
અથ તસ્ય મહીપસ્ય અંબાનામાભવત્સુતા
પછી એ રાજાને અંબા નામની દીકરી જન્મી.
ઉભે તે કાશિરાજેન પરિણીતે દ્વિજોત્તમાઃ
બંને કાશી ના રાજાએ લગ્ન કર્યા, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય કાશિરાજસ્ય ભૂપતેઃ
કેટલાંક સમય પછી, કાશી ના રાજા, જે પૃથ્વીનો શાસક હતો,
અથ તૈર્નિહતઃ સંખ્યે સભૃત્યબલવાહનઃ
યુદ્ધમાં પોતાના સેવકો, સેના અને રથ સાથે મારવામાં આવ્યો.
અથાંબા ચૈવ વૃદ્ધા ચ વૈધવ્યં પ્રાપ્ય દુઃખદમ્ ૬.૮૮.
પછી અંબા અને વૃદ્ધ સ્ત્રી, વિધવા બની, દુઃખમાં જીવી.
દેવ્યા આરાધને યત્નં કૃતવત્યૌ તતઃ પરમ્
પછી બંનેએ દેવીની પૂજા માટે શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રયત્ન કર્યો.
યાવદ્વર્ષશતં સાગ્રં ન ચ તુષ્ટા સુરેશ્વરી
સાંકળે એક સદીથી વધુ સમય સુધી, બંનેએ આરાધના કરી, પણ દેવીઓ ખુશ ન થઈ.
મંત્રૈરાથર્વણૈર્વિપ્રાઃ ક્ષુરિકાસૂક્તસંભવૈઃ
અથર્વણ મંત્રો અને ક્ષુરિકા સૂક્તના સ્તોત્રો વડે, હે બ્રાહ્મણો,
કૃતવત્યૌ તતો હોમં સુસમિદ્ધે હુતાશને
પછી બંનેએ સારી રીતે જલતી અગ્નિમાં હોમ કર્યો.
શ્વેતવસ્ત્રા વિનિષ્ક્રાંતા નારી બાલાર્કસવ્રિભા ॥ તથાન્યા ચ સુનેત્રાસ્યા તપ્તહાટકસન્નિભા
એક સ્ત્રી શ્વેત વસ્ત્રમાં, ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતી, બહાર આવી; બીજી સુંદર આંખોવાળી, તપેલા સોનાની જેમ ઝલકતી.
તસ્માત્કુણ્ડાદ્વિનિષ્ક્રાંતા ધૃતખડ્ગા ભયાવહા
એ કુંડમાંથી એક સ્ત્રી બહાર આવી, હાથમાં તલવાર લઈને, ભયજનક દેખાવ ધરાવતી.
પ્રોચતુસ્તે વરં હૃત્સ્થં પ્રાર્થ્યતામિતિ દુર્લભમ્
તેમણે કહ્યું: 'તમારા મનમાં જે ઈચ્છા છે, એ વર માંગો, ભલે તે મેળવવું અઘરું હોય.'
નિહતઃ સંગરે ક્રુદ્ધૈર્યવનૈઃ કાલપૂર્વકૈઃ
યુદ્ધમાં ક્રોધિત યવનોએ, સમયના કારણે, તેને માર્યો.
યુષ્મદીય પ્રસાદેન યથા તેષાં પરિક્ષયઃ
તમારા આશીર્વાદથી, એ લોકોનો વિનાશ થાય.
સ્થાતવ્યં ચ તથાત્રૈવ ઉભાભ્યામપિ સાદરમ્ ૬.૮૮.
અને બંનેએ અહીં, પહેલા જેવું, આદરપૂર્વક રહેવું જોઈએ.
તયોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ઉભે તે દેવતે તતઃ
બંનેના એ વચન સાંભળીને, દેવીઓએ પછી,
એતસ્મિન્નંતરે તસ્માત્કુણ્ડાચ્છતસહસ્રશઃ
એ દરમિયાન, એ કુંડમાંથી હજારો હજારો,
એકા ગજમુખી તત્ર તથાન્યા તુરગાનના
એક સ્ત્રી ગજમુખી હતી, બીજી ઘોડાની જેમ ચહેરાવાળી.
તિર્યઞ્ચ વપુષશ્ચાન્યા વક્ત્રૈર્માનુષસંભવૈઃ
કેટલાંક પાસે પ્રાણી જેવું શરીર હતું, પણ તેમનાં ચહેરા માનવમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા હતા.
ગુહ્ય સ્થાનસ્થિતૈર્વક્ત્રૈરેકાશ્ચાન્યા હૃદિસ્થિતૈઃ
કેટલાં ચહેરા ગુપ્ત જગ્યાઓમાં હતા, અને કેટલાક ચહેરા હૃદયમાં સ્થિત હતા.
એકહસ્તા દ્વિહસ્તાશ્ચ પઞ્ચહસ્તાસ્તથાપરાઃ
કેટલાંક પાસે એક હાથ હતો, કેટલાક પાસે બે હાથ, અને કેટલાક પાસે પાંચ હાથ હતા.
બહુપાદા વિપાદાશ્ચ એકપાદાસ્તથાપરાઃ
કેટલાંક ઘણા પગવાળા હતા, કેટલાક બે પગવાળા, અને કેટલાક માત્ર એક પગવાળા હતા.
એકનેત્રા દ્વિનેત્રાશ્ચ ત્રિનેત્રાશ્ચ તથાપરાઃ
કેટલાંક પાસે એક આંખ હતી, કેટલાક પાસે બે આંખ, અને કેટલાક પાસે ત્રણ આંખો હતી.
વૃષવાનરસિંહાજવ્યાઘ્રસર્પાસ્થિતાઃ પરાઃ
કેટલાંક વાછરું, વાંદરું, સિંહ, બકરો, વાઘ અને સાપ જેવા રૂપમાં હતા.