વામો બાહુશ્ચ નેત્રં ચ મુહુઃ સ્ફુરતિ ચાસ્ય વૈ
એનો ડાબો હાથ અને આંખ વારંવાર ફફડતા રહેતા.
શિરોહીનાં તથા છાયાં ગગને ભાસ્કરદ્વયમ્ ૬.૭૯.
એણે આકાશમાં શિરવિહિન છાંયાં અને બે સૂર્ય જોયા.
ન ચ મંદં ન ચાકાશે સંસ્થિતાં સ્વર્ધુનીં હરિઃ
અને હરિએ આકાશમાં સ્થિત ધીમે વહેતી સ્વર્ગગંગા પણ નહોતિ જોઈ.
મુક્તકેશીં વિવસ્ત્રાં ચ કૃષ્ણદંતાં ભયાનકામ્
એણે ખુલ્લા વાળ, નિર્વસ્ત્ર, કાળા દાંતવાળી, ભયાનક સ્ત્રી જોઈ.
પપ્રચ્છ ભયસંત્રસ્તઃ કિમેતદિતિ મે ગુરો
ભયથી કાંપતો એ પુછ્યું: 'ગુરુજી, આ શું છે?'
કિં મે ભવિષ્યતિ પ્રાજ્ઞ વિનાશઃ સાંપ્રતં વદ
'મારે શું થવાનું છે, હે વિદ્વાન? જો વિનાશ થવાનો હોય તો હવે કહો.'
ઉલ્લંઘિતાઃ સ્થિતા માર્ગે ગોષ્પદં તર્ત્તુમિચ્છવઃ
જે લોકો માર્ગે ઊભા રહી, ગાયના ખુરના નિશાનને પાર કરવા ઇચ્છે છે,
તૈરેવાથર્વણૈર્મંત્રૈસ્ત્વકૃતેઽસ્તિ શચીપતે
એ અથર્વણ મંત્રો દ્વારા, હે શચીપતિ, એ તારો લાભ માટે નથી.
યુષ્માકં સુવિનાશાય સર્વદેવાધિનાયકઃ
તમારા સંપૂર્ણ વિનાશ માટે સર્વ દેવોના સ્વામી પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સહસ્રાક્ષો ભયાન્વિતઃ
આ શબ્દો સાંભળી, હજારો આંખો ધરાવતો ઇન્દ્ર ડરથી ભરાઈ ગયો.
અસ્મન્નાશાય મુનિભિર્વાલખિલ્યૈઃ પ્રજાપતે
હે પ્રજાપતિ, વાલખિલ્ય નામના મુનિઓ આપણા વિનાશ માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે.
તાન્વારય સ્વયં ગત્વા યાવન્નો જાયતે પરઃ ૬.૭૯.
તમે જાતે જ જઈને તેમને અટકાવો, ત્યાં સુધી બીજું કોઈ જન્મે નહીં.
અથ દક્ષો દ્રુતં ગત્વા શક્રાદ્યૈરમરૈર્વૃતઃ
પછી દક્ષે તરત જ ઇન્દ્ર અને અન્ય અમર દેવતાઓ સાથે જઈ પહોંચ્યા.
કિમેતત્ક્રિયતે વિપ્રાઃ કર્મ રૌદ્રતમં મહત્
'હે વિદ્વાનોએ, તમે આ કેટલું મોટું અને ભયાનક કાર્ય કરી રહ્યા છો?'
અથ તે દક્ષમાલોક્ય સમાયાતં સ્વમાશ્રયમ્
પછી તેમણે પોતાના આશ્રય દક્ષને આવેલા જોઈ લીધા.
અર્ઘ્યં દત્ત્વા યથાન્યાયં પૂજાં કૃત્વાથ ભક્તિતઃ
તેમણે યોગ્ય રીતે અર્ઘ્ય આપી, પૂજા કરી અને ભક્તિપૂર્વક સન્માન આપ્યો.
આદેશો દીયતાં શીઘ્રં યદર્થમિહ ચાગતઃ
'તમે અહીં જે હેતુ માટે આવ્યા છો, તે તરત જ જણાવો.'
દક્ષ ઉવાચ એતદ્રૌદ્રતમં કર્મ સર્વદેવભયાવહમ્
દક્ષે કહ્યું: 'આ અત્યંત ભયાનક કાર્ય છે, જે સર્વ દેવતાઓમાં ભય પેદા કરે છે.'
ઉલ્લંઘિતા મદોદ્રેકાત્કૃત્વા હાસ્યં મુહુર્મુહુઃ
'મારી ઉપર અહંકારથી વારંવાર હાસ્ય અને અપમાન કર્યું છે.'
શક્રોચ્છેદાય ચાસ્માભિઃ શકોઽન્યો વીર્યમંત્રતઃ
'ઇન્દ્રનો નાશ કરવા માટે અમે મંત્રશક્તિથી બીજાને શક્તિ આપી છે.'
તત્કથં મંત્રવીર્યં તત્ક્રિયતે મોઘમિત્યહો
'મને આશ્ચર્ય છે કે મંત્રની શક્તિ કેવી રીતે નિષ્ફળ થઈ રહી છે?'
ત્વમેવ યદિ શક્તઃ સ્યાદન્યથા કર્તુમેવ હિ ૬.૭૯.
'જો તમે એ કરી શકો તો, તમે જ બીજું કંઈ કરો.'
નાન્યથા શક્યતે કર્તું વેદમન્ત્રોદ્ભવં બલમ્
'નહીં તો, વેદમંત્રોથી ઉત્પન્ન થયેલી શક્તિને કોઈ પણ રીતે અટકાવી શકાતી નથી.'
તદ્ય એષ કૃતો હોમો યુષ્માભિર્વેદમંત્રતઃ
'તમે વેદમંત્રોથી જે યજ્ઞ કર્યો છે—'
સોઽયં મદ્વચનાદ્રાજા ભવિષ્યતિ પતત્રિણામ્
'મારા આદેશથી એ પંખીઓનો રાજા બનશે.'
એતસ્ય દેવરાજસ્ય ક્ષંતવ્યં મમ વાક્યતઃ
'આ દેવરાજ માટે મારા વચનને માફ કરી દેવું જોઈએ.'
એવમુક્ત્વાથ તેષાં તં સહસ્રાક્ષં ભયાતુરમ્
આ રીતે બોલ્યા પછી, તેમણે ભયથી કાંપતા સહસ્ર આંખોવાળા ઇન્દ્રને જોયો.
તેઽપિ દૃષ્ટ્વા સહસ્રાક્ષં વેપમાનં કૃતાંજલિમ્
તેમણે પણ કાંપતા, હાથ જોડેલા ઇન્દ્રને જોઈને,
ભૂયો યદિ દિવેશાનામાધિપત્યં પ્રવાંછસિ નાવજ્ઞેયો બુધૈઃ ક્વાપિ લોકદ્વય મભીપ્સુભિઃ
જો તું ફરીથી દેવતાઓનું રાજપણું ઈચ્છે છે, તો બુદ્ધિમાન લોકો તને ક્યારેય અવગણવા ન જોઈએ, ખાસ કરીને બંને લોકની ઈચ્છા રાખનારાઓ.
તત્ક્ષંતવ્યં દ્વિજૈઃ સર્વૈર્વિશેષાદ્દક્ષ વાક્યતઃ
એટલે બધા દ્વિજોએ તને માફ કરવું જોઈએ, ખાસ કરીને દક્ષના શબ્દ પ્રમાણે.