પ્રાસાદસ્યોત્તરે દેશે પ્રાચ્યે દેશે તથા દ્વિજાઃ
મંદિરના ઉત્તર અને પૂર્વ ભાગમાં, હે બ્રાહ્મણો,
ઇષ્ટ્વા ચ વિબુધાઃ સર્વે દત્ત્વા તેભ્યશ્ચ દક્ષિણામ્
પૂજા કરીને, બધા દેવોએ તેમને દક્ષિણાના રૂપે ભેટો આપી.
તતસ્તુ દેવયજનંનામ તસ્ય બભૂવ હ તદત્રૈકેન લભતે ક્રતુના દક્ષિણાવતા ॥ ૬.૭૫.
પછી, તેનું નામ 'દેવયજ્ઞ ભૂમિ' પડ્યું; ત્યાં એક જ યજ્ઞથી દક્ષિણાવાળું ફળ મળે છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે યજ્ઞ ભૂમિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પઞ્ચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
એ રીતે, શ્રી સ્કાંદ મહાપુરાણના એકાશી હજાર શ્લોકોની સંહિતાના છઠ્ઠા નાગર ખંડમાં હાટકેશ્વર ક્ષેત્રની મહિમા અને યજ્ઞ ભૂમિની મહિમાનું વર્ણન કરતો પચાસપંચોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
યૈસ્તુષ્ટૈસ્ત્રિષુ લોકેષુ માનવો મુક્તિમાપ્નુયાત્
ત્રણે લોકમાં જે pleased થાય છે, તેમના દ્વારા માણસને મુક્તિ મળે છે.
મુણ્ડીરં પ્રથમં તત્ર કાલપ્રિયં તથાપરમ્
પ્રથમ મુંડીર આવે છે, પછી કાલપ્રિય આવે છે.
તત્ર સંક્રમતે સૂર્યો મુંડીરે રજનીક્ષયે
ત્યાં રાત્રિ પૂરી થાય ત્યારે, સૂર્ય મુંડીરમાં પ્રવેશ કરે છે.
તસ્મિન્કાલે નરો ભક્ત્યા પશ્યેદપ્યેકમેવચ
એ સમયે માણસ ભક્તિપૂર્વક એકને પણ જોઈ શકે છે.
મધ્યે કાલપ્રિયો દેવો મૂલસ્થાનં તદન્તરે
મધ્યમાં કાલપ્રિય દેવ છે, જેનું મૂળ સ્થાન અંદર છે.
તત્કથં તે ત્રયસ્તત્ર સંજાતાઃ સૂત ભાસ્કરાઃ
એ પછી, સુતજી, એ ત્રણ ભાસ્કર ત્યાં કેવી રીતે જન્મ્યા?
સમુદ્રવીચિસંસક્તપ્રોચ્ચપ્રાકારમણ્ડનમ્
સમુદ્રની લહેરો સાથે જોડાયેલા ઊંચા કિલ્લા જે શોભા પામે છે.
તત્રાભૂદ્બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિત્કુષ્ઠવ્યાધિસમન્વિતઃ
ત્યાં એક બ્રાહ્મણ હતો, જેને કુષ્ઠરોગ હતો.
તસ્ય ભાર્યાઽભવત્સાધ્વી કુલીના શીલમંડના
એની પત્ની સદ્ગુણવાળી, ઉંચી જાતની અને સારા સ્વભાવવાળી હતી.
ઔષધાનિ વિચિત્રાણિ મહાર્ઘ્યાણ્યપિ ચાદદે ૬.૭૬.
એણે અનેક પ્રકારની, કિંમતી દવાઓ લીધી.
તથા ભિષગ્વરાન્નિત્યમાનિનાય ચ સાદરમ્
એ નિયમિત શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રેષ્ઠ વૈદ્યોને પણ બોલાવતી.
યથાયથા સ ગૃહ્ણાતિ ભેષજાનિ દ્વિજોત્તમાઃ
જેમ જેમ એ બ્રાહ્મણ દવાઓ લેતો, તેમ તેમ...
અથૈવં વર્તમાનસ્ય તસ્ય વિપ્રવરસ્ય ચ
આ રીતે એ ઉત્તમ બ્રાહ્મણ જીવતો રહ્યો.
અથ વિપ્રં ગૃહં પ્રાપ્તં દૃષ્ટ્વા તસ્ય સતી પ્રિયા
પછી જ્યારે બ્રાહ્મણ ઘેર આવ્યો, ત્યારે એની પ્રિય પત્નીએ જોયું.
અથ તં સ્નાતમાચાંતં કૃતાહારં દ્વિજોત્તમમ્
પછી, એ બ્રાહ્મણને સ્નાન કરેલું, શુદ્ધ અને ભોજન કરાવેલું જોઈને,
તેજોઽન્વિતં યથા ભાનું રૂપૌદાર્યગુણાન્વિતમ્
સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો, સુંદરતા અને ઉદારતા ધરાવતો હતો.
એવં લાવણ્યયુક્તોઽપિ કિમેકાકી યથાર્તિભાક્
આવી લાવણ્યથી ભરપૂર હોવા છતાં, એ એકલો કેમ, દુઃખી કેમ છે?
સુસ્થિતૈઃ સેવિતા નિત્યં જનૈર્ધર્મવ્રતાન્વિતૈઃ
સદાય ધર્મ અને વ્રત પાળનારા લોકો દ્વારા સેવા કરવામાં આવતો.
તસ્યામહં કૃતાવાસો ગૃહસ્થાશ્રમમાવહન્
ત્યાં હું વસવા લાગ્યો અને ગૃહસ્થ જીવન અપનાવ્યું.
તતઃ શ્રુતં મયા તાવત્પુરાણે સ્કાન્દસંજ્ઞિતે ૬.૭૬.
પછી મેં સ્કાંદ નામના પુરાણનું પાઠન સાંભળ્યું.
તતો નિર્વેદમાપન્નો ભેષજૈઃ ક્લેશિતશ્ચિરમ્
પછી દવાઓથી લાંબા સમય સુધી પીડાઈને મને વૈરાગ્ય આવ્યું.
તતો વિનિશ્ચયં ચિત્તે કૃત્વા ગૃહ્ય ધનં મહત્
પછી મનમાં નક્કી કરીને મેં ઘણું ધન એકઠું કર્યું.
તતઃ પ્રાતઃ સમુત્થાય નિત્યં પશ્યામિ તં વિભુમ્
પછી દરરોજ સવારે ઉઠીને હું એ તેજસ્વી ભગવાનને દર્શન કરતો.
સૂર્યવારે વિશેષેણ નિરાહારો યતેન્દ્રિયઃ
ખાસ કરીને રવિવારે હું ઉપવાસ કરતો અને ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખતો.
તતઃ સંવત્સરસ્યાંતે તં પ્રણમ્ય દિનાધિપમ્
પછી વર્ષના અંતે મેં દિવસના દેવને વંદન કર્યું.
તેનૈવ વિધિના વિપ્ર તસ્યાપિ દિવસેશિતુઃ
હે બ્રાહ્મણ, એ દિવસે પણ મેં એ જ રીતે દિવસના દેવની પૂજા કરી.