તતઃ ખાદ્યં ચ ચવ્યં ચ લેહ્યં ચોષ્યં તથૈવ ચ અમ્લાનિ મધુરાણ્યેવ તિક્તાનિ ગુણવંતિ ચ
પછી ખાવા, ચાવવા, ચાટવા અને ચૂસવા માટેના બધા જ પ્રકારના ખોરાક, ખાટા, મીઠા, કડવા અને આરોગ્યદાયક વસ્તુઓ પણ મળી આવી.
એવં પ્રાપ્ય પરાં તૃપ્તિં તયા ધેન્વા સ ભૂપતિઃ
આ રીતે, એ ગાયના કારણે રાજાને પરમ સંતોષ મળ્યો.
તતો ભુક્ત્યવસાને તુ પ્રાર્થયામાસ ભૂપતિઃ
પછી જ્યારે ભોજન પૂરું થયું, ત્યારે રાજાએ વિનંતી કરી.
કામધેનુરિયં બ્રહ્મન્નાર્હારણ્યનિવાસિનામ્
હે બ્રાહ્મણ, આ કામધેનુ છે, જંગલમાં રહેતા લોકો માટે યોગ્ય નથી.
યેનાઽકરાન્કરોમ્યદ્ય લોકાંસ્તસ્યાઃ પ્રભાવતઃ
આ ગાયની શક્તિથી, આજે હું સમગ્ર ધરતીને સુખી અને સમૃદ્ધ બનાવી દઈશ.
એવં કૃતે તવ શ્રેયો ભવિષ્યતિ ચ સદ્યશઃ ૬.૬૬.
આ રીતે કરશો તો તારો કલ્યાણ અને તરત જ યશ મળશે.
જમદગ્નિરુવાચ હોમધેનુરિયં રાજન્મમૈકા પ્રાણસંમતા
જમદગ્નિએ કહ્યું: હે રાજા, આ મારી એકમાત્ર યજ્ઞગાય છે, જે મને જીવથી પણ પ્રિય છે.
અહં શતસહસ્રં તે યચ્છામ્યસ્યાઃ કૃતે દ્વિજ
હે બ્રાહ્મણ, આ ગાયના બદલે હું તને લાખ ગાયો આપી દઈશ.
કિં પુનર્હોમધેનુર્યા પ્રભાવૈરીદૃશૈર્યુતા
પછી આવી શક્તિવાળી યજ્ઞગાય વિશે તો શું કહેવું?
વિમોહાદ્બ્રાહ્મણો યો ગાં વિક્રીણાતિ ધનેચ્છયા
જે બ્રાહ્મણ મોહવશ અને ધનની ઇચ્છાથી ગાય વેચે છે—
સુરાં પીત્વા દ્વિજં હત્વા દ્વિજાનાં નિષ્કૃતિઃ સ્મૃતા
મદિરા પીવી કે બ્રાહ્મણને મારી નાખવો—આ બંને માટે પ્રાયશ્ચિત્ત છે એવી માન્યતા છે.
બલાદપિ હરિષ્યામિ તસ્માત્સામ્ના પ્રદીયતામ્
હું તો જોરથી પણ આ ગાય લઈ જઈશ; એથી તું ખુશીથી આપી દે.
અસ્ત્રમસ્ત્રમિતિ પ્રોચ્ય સમુત્તસ્થૌ સભાતલાત્
‘હથિયાર સામે હથિયાર!’ એમ કહીને તે સભામાંથી ઊભો થયો.
તતસ્તે સેવકાસ્તસ્ય નૃપતેશ્ચિત્તવેદિનઃ
પછી રાજાના મનની વાત જાણનારા તેના સેવકો,
તસ્યૈવં વધ્યમાનસ્ય જમદગ્નેર્મહાત્મનઃ
જ્યારે મહાન આત્માવાળા જમદગ્નિ પર આ રીતે હુમલો થયો,
સાઽપિ નાનાવિધૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ ખણ્ડિતા વરવર્ણિની ૬.૬૬.
એ સુંદર ગાયને પણ અનેક તીખા શસ્ત્રોથી ઇજા કરવામાં આવી.
એવં હત્વા સ વિપ્રેન્દ્રં જમદગ્નિં મહીપતિઃ
આ રીતે, રાજાએ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ જમદગ્નિને મારી નાખ્યો.
અથ સા કાલ્યમાના ચ ધેનુઃ કોપસમન્વિતા
પછી જ્યારે એ ગાયને મારવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે તે ગુસ્સાથી ભરાઈ ગઈ.
તસ્યાઃ સંરમ્ભમાણાયા વક્ત્રમાર્ગેણ નિર્ગતાઃ
તેના રોષથી, તેના મોઢામાંથી બધા બહાર આવ્યા.
નાનાશસ્ત્રધરાઃ સર્વે યમદૂતા ઇવાપરાઃ
બધા જુદા જુદા શસ્ત્રોથી સજ્જ હતા, જાણે યમદૂત જેવા.
સાઽબ્રવીદ્ધન્યતામેતદ્ધૈહયાધિપતેર્બલમ્ વિનાશયિતુમારબ્ધં શિતૈઃ શસ્ત્રૈર્નિરર્ગલમ્
એણે કહ્યું: 'આ તો ધન્યતા છે; હૈહયોના રાજાનું બળ હવે તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી નિરોધ વિના નાશ પામવાનું શરૂ થયું છે.'
૧ ન કશ્ચિત્પુરુષસ્તેષાં સમ્મુખોઽપ્યભવદ્રણે
એમાંથી કોઈ એકપણ પુરુષ યુદ્ધમાં સીધો સામનો કરતો રહ્યો નહીં.
અથ ભગ્નં બલં દૃષ્ટ્વા વધ્યમાનં સમંતતઃ
પછી, જ્યારે એણે સેના તૂટી ગઈ અને ચારે બાજુ મારાઈ રહી છે એવું જોયું,
તેજોહાનિઃ પરા તેઽદ્ય જાતા બ્રહ્મવધાદ્વિભો
હવે, પરમ તેજસ્વી, આજે બ્રાહ્મણહત્યાના કારણે મહાન તેજ ઓછું થયું છે.
યાવન્નાગચ્છતે તસ્ય રામોનામ સુતો બલી
જ્યાં સુધી તેની બળવાન રામ નામની સંતાન અહીં આવતી નથી,
નૈષા શક્યા બલાન્નેતું કામધેનુર્મહોદયા ૬.૬૬.
આ મહાન કામધેનુ ગાયને બળપૂર્વક લઈ જવી શક્ય નથી.
તતઃ સ પાર્થિવો ભીતસ્તેષાં વાક્યાદ્વિશેષતઃ
પછી એ રાજા, ખાસ કરીને તેમના વચનોથી ડરી ગયો.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જમદગ્નિવધવર્ણનંનામ ષટ્ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણમાં, એકાશી હજાર સંહિતાના છઠ્ઠા નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહિમામાં, જમદગ્નિ વધનું વર્ણન નામે છ્યાસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
ફલાનિ કન્દમૂલાનિ ગૃહીત્વાઽઽશ્રમસમ્મુખઃ
ફળો, કંદ અને મૂળ લઈને એ આશ્રમ સામે ગયો.
સ દૃષ્ટ્વા સ્વાશ્રમં ધ્વસ્તં પુલિન્દૈર્બહુશો વૃતમ્
એણે પોતાનું આશ્રમ તૂટી ગયેલું અને અનેક પુલિંદો દ્વારા ઘેરાયેલું જોયું.