તસ્માન્મેઽસ્તિ પરા પ્રીતિર્ભક્તિશ્ચ નૃપસત્તમ
એથી, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, મને સર્વોચ્ચ આનંદ અને ભક્તિ અનુભવે છે.
રાજા વા બ્રાહ્મણો વાથ શૂદ્રો વાપ્યંત્યજોઽપિ વા
રાજા હોય કે બ્રાહ્મણ, શૂદ્ર કે સૌથી નીચી જાતિનો હોય—
તૈરભુક્તૈઃ કથં ભોક્તું યુજ્યતે મમ કીર્તય
જેઓએ ખાધું નથી, એ ભોજન હું કેમ લઈ શકું? મને કહો.
નાત્ર ચિંતા ત્વયા કાર્યા મુનિર્નિષ્કિંચનો હ્યહમ્
તમે અહીં કોઈ ચિંતાની જરૂર નથી રાખવી; હું તો બધું ત્યજી દીધેલો ઋષિ છું.
યૈષા પશ્યતિ રાજેંદ્ર ધેનુર્બદ્ધા મમાંતિકે
હે રાજેન્દ્ર, તમે મારા પાસે બાંધેલી ગાયને જુઓ છો.
સૂત ઉવાચ તતશ્ચ કૌતુકાવિષ્ટઃ સ નૃપો દ્વિજસત્તમાઃ ૬.૬૬.
સૂતાએ કહ્યું: પછી, નવાઈથી ભરાયેલા એ રાજાએ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું.
તતઃ સંતર્પ્ય દેવાંશ્ચ પિતૄંશ્ચ તદનંતરમ્
પછી દેવતાઓ અને પિતૃઓને તૃપ્ત કર્યા પછી,
ઉપવિષ્ટસ્તતઃ સાર્ધં સર્વૈર્ભૃત્યૈર્બુભુક્ષિતૈઃ
પછી એ પોતાના બધા ભૂખ્યા સેવકો સાથે બેઠો.
તતઃ સ પ્રાર્થયામાસ તાં ધેનું મુનિસત્તમઃ
પછી એ શ્રેષ્ઠ ઋષિએ એ ગાયને માંગ કરી.
તતઃ સા સુષુવે ધેનુરન્નમુચ્ચાવચં શુભમ્
પછી એ ગાયે ઉત્તમ અને વિવિધ પ્રકારનું શુદ્ધ ભોજન આપ્યું.
તતઃ ખાદ્યં ચ ચવ્યં ચ લેહ્યં ચોષ્યં તથૈવ ચ અમ્લાનિ મધુરાણ્યેવ તિક્તાનિ ગુણવંતિ ચ
પછી ખાવા, ચાવવા, ચાટવા અને ચૂસવા માટેના બધા જ પ્રકારના ખોરાક, ખાટા, મીઠા, કડવા અને આરોગ્યદાયક વસ્તુઓ પણ મળી આવી.
એવં પ્રાપ્ય પરાં તૃપ્તિં તયા ધેન્વા સ ભૂપતિઃ
આ રીતે, એ ગાયના કારણે રાજાને પરમ સંતોષ મળ્યો.
તતો ભુક્ત્યવસાને તુ પ્રાર્થયામાસ ભૂપતિઃ
પછી જ્યારે ભોજન પૂરું થયું, ત્યારે રાજાએ વિનંતી કરી.
કામધેનુરિયં બ્રહ્મન્નાર્હારણ્યનિવાસિનામ્
હે બ્રાહ્મણ, આ કામધેનુ છે, જંગલમાં રહેતા લોકો માટે યોગ્ય નથી.
યેનાઽકરાન્કરોમ્યદ્ય લોકાંસ્તસ્યાઃ પ્રભાવતઃ
આ ગાયની શક્તિથી, આજે હું સમગ્ર ધરતીને સુખી અને સમૃદ્ધ બનાવી દઈશ.
એવં કૃતે તવ શ્રેયો ભવિષ્યતિ ચ સદ્યશઃ ૬.૬૬.
આ રીતે કરશો તો તારો કલ્યાણ અને તરત જ યશ મળશે.
જમદગ્નિરુવાચ હોમધેનુરિયં રાજન્મમૈકા પ્રાણસંમતા
જમદગ્નિએ કહ્યું: હે રાજા, આ મારી એકમાત્ર યજ્ઞગાય છે, જે મને જીવથી પણ પ્રિય છે.
અહં શતસહસ્રં તે યચ્છામ્યસ્યાઃ કૃતે દ્વિજ
હે બ્રાહ્મણ, આ ગાયના બદલે હું તને લાખ ગાયો આપી દઈશ.
કિં પુનર્હોમધેનુર્યા પ્રભાવૈરીદૃશૈર્યુતા
પછી આવી શક્તિવાળી યજ્ઞગાય વિશે તો શું કહેવું?
વિમોહાદ્બ્રાહ્મણો યો ગાં વિક્રીણાતિ ધનેચ્છયા
જે બ્રાહ્મણ મોહવશ અને ધનની ઇચ્છાથી ગાય વેચે છે—
સુરાં પીત્વા દ્વિજં હત્વા દ્વિજાનાં નિષ્કૃતિઃ સ્મૃતા
મદિરા પીવી કે બ્રાહ્મણને મારી નાખવો—આ બંને માટે પ્રાયશ્ચિત્ત છે એવી માન્યતા છે.
બલાદપિ હરિષ્યામિ તસ્માત્સામ્ના પ્રદીયતામ્
હું તો જોરથી પણ આ ગાય લઈ જઈશ; એથી તું ખુશીથી આપી દે.
અસ્ત્રમસ્ત્રમિતિ પ્રોચ્ય સમુત્તસ્થૌ સભાતલાત્
‘હથિયાર સામે હથિયાર!’ એમ કહીને તે સભામાંથી ઊભો થયો.
તતસ્તે સેવકાસ્તસ્ય નૃપતેશ્ચિત્તવેદિનઃ
પછી રાજાના મનની વાત જાણનારા તેના સેવકો,
તસ્યૈવં વધ્યમાનસ્ય જમદગ્નેર્મહાત્મનઃ
જ્યારે મહાન આત્માવાળા જમદગ્નિ પર આ રીતે હુમલો થયો,
સાઽપિ નાનાવિધૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ ખણ્ડિતા વરવર્ણિની ૬.૬૬.
એ સુંદર ગાયને પણ અનેક તીખા શસ્ત્રોથી ઇજા કરવામાં આવી.
એવં હત્વા સ વિપ્રેન્દ્રં જમદગ્નિં મહીપતિઃ
આ રીતે, રાજાએ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ જમદગ્નિને મારી નાખ્યો.
અથ સા કાલ્યમાના ચ ધેનુઃ કોપસમન્વિતા
પછી જ્યારે એ ગાયને મારવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે તે ગુસ્સાથી ભરાઈ ગઈ.
તસ્યાઃ સંરમ્ભમાણાયા વક્ત્રમાર્ગેણ નિર્ગતાઃ
તેના રોષથી, તેના મોઢામાંથી બધા બહાર આવ્યા.
નાનાશસ્ત્રધરાઃ સર્વે યમદૂતા ઇવાપરાઃ
બધા જુદા જુદા શસ્ત્રોથી સજ્જ હતા, જાણે યમદૂત જેવા.