ન તથા સ્ત્રીષુ નો ભોગે નાશ્વયાને ન વારણે
સ્ત્રીઓમાં, ભોગોમાં, ઘોડા કે હાથીની સવારીમાં પણ એવી તૃપ્તિ નહોતી.
સ કદાચિન્નૃપશ્રેષ્ઠ મૃગાસક્તોઽર્બુદં ગતઃ
એક વખત, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તે શિકારપ્રેમી અર્બુદ પર ગયો.
સ્તનં ધયન્તીં સુસ્નિગ્ધાં શિશોઃ ક્ષીરાનુરાગિણઃ
તેને એક મૃગણી દેખાઈ, જે પોતાના બચ્ચાને પ્રેમથી દૂધ પિવડાવી રહી હતી.
અથ સા પાર્થિવં દૃષ્ટ્વા પ્રગૃહીતશરાસનમ્
પછી, તેણે રાજાને તણાયેલું ધનુષ્ય લઈને જોયો.
તતઃ સા કોપસન્તપ્તા ભૂપાલં પ્રત્યભાષત
પછી, ગુસ્સાથી ભરાઈને, એ મૃગણીએ રાજાને કહ્યું.
શયાનો મૈથુનાસક્તઃ સ્તનપો વ્યાધિપીડિતઃ
શયન કરતી, મિલન કરતી, દૂધ પિવડાવતી કે રોગથી પીડાતી—
તદદ્ય મરણં જાતં મમ સર્વં નૃપાધમ
હવે, રાજા, મારા માટે બધાં રીતે મૃત્યુ આવી ગયું છે.
યસ્માદહમધર્મેણ હતા ભૂમિપતે ત્વયા 7.3.29.
કારણ કે, ધરતીના રાજા, તું મને અધર્મથી મારી નાખી છે.
તાં વૈ પ્રસાદયામાસ પ્રાણશેષાં તદા મૃગીમ્
પછી તેણે, જીવતી બચેલી એ મૃગણીને શાંત કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
અવિવેકાન્મયા ભદ્રે હતા ત્વં નિર્ઘૃણેન ચ
હે ભદ્રે, અજ્ઞાન અને નિર્દયતાથી મેં તને મારી નાખી છે.
ધેનું તયા સમાલાપાત્પ્રકૃતિં યાસ્યસે પુનઃ
તેની સાથે વાત કરતાં, તું ફરીથી ગાય રૂપે પોતાનું મૂળ સ્વરૂપ પામશે.
એવમુક્ત્વા મૃગી રાજાગ્રતઃ પ્રાણૈર્વ્યયુજ્યત
આવું કહીને, તે હરણીએ રાજા સામે પોતાનો પ્રાણ ત્યાગ કર્યો.
અથાઽસૌ પાર્થિવઃ સદ્યો રૌદ્રાસ્યઃ સમજાયત ભક્ષયામાસ તાં સેનામાત્મીયાં ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ
પછી એ રાજા તરત જ ભયાનક મુખવાળો બની ગયો અને ક્રોધથી પોતાની જ સેના ને ભક્ષી નાખી.
તતસ્તે સૈનિકા રાજન્હતશેષાઃ સુદુઃખિતાઃ
પછી, હે રાજા, બચેલા સૈનિકો ખૂબ જ દુઃખી થઈ ગયા.
નિવેદયન્તો વૃત્તાંતં ચત્વરેષુ ત્રિકેષુ ચ
એમણે જે બન્યું હતું તે ચોરાહે અને ત્રિવેણી પર જઈને બધાને કહ્યું.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય પુત્રં ભૂરિપરાક્રમમ્
આ વાત સાંભળી, તેનો પુત્ર, જે બહુ પરાક્રમી હતો,
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તસ્મિન્સાનૌ નૃપોત્તમ
પછી થોડા સમય પછી, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, એ વંશમાં,
તત્રૈકા ગૌઃ પરિભ્રષ્ટા સ્વયૂથાત્તૃણતૃષ્ણયા ॥ 7.3.29.
ત્યાં એક ગાય ઘાસની તરસથી પોતાના ઝુંથથી વિખૂટા પડી ગઈ હતી.
અચ્છિન્નાગ્રતૃણં યા તુ સદા ભક્ષયતે નૃપ
હે રાજા, એ ગાય હંમેશા આખું, અખંડ ઘાસ જ ખાય છે.
તત્રાસસાદ તાં વ્યાઘ્રો દંષ્ટ્રોત્કટમુખાવહઃ
ત્યાં એક વાઘ, જેનાં દાંતથી ભરેલું ભયાનક મુખ હતું, એ ગાય પાસે આવી પહોંચ્યો.
સ્મરંતી ગોકુલે બદ્ધં સ્વસુતં ક્ષીરપાયિનમ્
એ ગાય પોતાના ગોકુલમાં બંધાયેલા, દૂધ પીતા વાછરડાને યાદ કરતી હતી.
વિદ્યતે કસ્યચિન્મૂર્ખે સ્મરેષ્ટાં દેવતાં તતઃ
મૂર્ખોમાંથી કોઈક, યાદમાં પોતાની પ્રિય દેવતાની પૂજા કરે છે.
કપિલોવાચ સ્વજીવિતભયાદ્વ્યાઘ્ર ન રોદિમિ કથંચન
કપિલાએ કહ્યું: હે વાઘ, મારા જીવના ડરથી હું જરા પણ રડતી નથી.
નાદ્યાપિ સ તૃણા ન્યત્તિ તેનાહં શોકવિક્લવા
મારો વાછરડો હજી સુધી ઘાસ ખાધું નથી, એ કારણે હું દુઃખથી વ્યાકુળ છું.
પાયયિત્વા સુતં બાલં દૃષ્ટ્વા પૃષ્ટ્વા જનં સ્વકમ્
મારે મારા નાનકડા વાછરડાને દૂધ પીવડાવવું છે, મારા લોકો ને મળવું અને પૂછવું છે.
પુનરાગમનં યત્તે ન ચ તચ્છ્રદ્દધામ્યહમ્
તમે કહો છો કે તે પાછો આવશે, પણ હું એ વાત માનતી નથી.
ભયાન્માં ભાષસે ચૈવં નાસ્તિ પ્રાણસમં ભયમ્
તમે મને ડરથી આવું બોલો છો; જીવ જેટલું મોટું ડર બીજું કોઈ નથી.
પ્રત્યયો યદિ તે ભૂયાન્માં મુઞ્ચ ત્વં મૃગાધિપ ॥ 7.3.29.
જો તમને વિશ્વાસ હોય તો, હે પ્રાણીઓના રાજા, મને છોડી દો.
તતોઽહં પ્રત્યયં ગત્વા મોચયિષ્યામિ વા ન વા
પછી જ્યારે મને પૂરો વિશ્વાસ થશે, ત્યારે હું તેને મુક્ત કરીશ—કે કદાચ નહીં.
તેન પાપેન લિપ્યામિ યદ્યહં નાગમે પુનઃ
જો હું ફરી પાછો ન આવું, તો એ પાપથી હું દૂષિત થાઉં છું.