યો મામત્ર સ્થિતં તત્ર દિવસે વીક્ષયિષ્યતિ તસ્ય નાશં પ્રયાસ્યંતિ વ્યાધયો ગાત્રસંભવાઃ ॥ ૬.૫૫.
જે કોઈ એ દિવસે મને ત્યાં હાજર જુએ છે, તેના શરીરના રોગો ચોક્કસપણે દૂર થઈ જાય છે.
યોઽસ્ય કુંડસ્ય સંભૂતાં મૃત્તિકામપિ માનવઃ સોઽપિ રોગૈર્વિનિર્મુક્તઃ સંભવિષ્યતિ પુષ્ટિમાન્
જે માણસ એ કુંડમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી માટી લે છે, તે પણ રોગોથી મુક્ત અને તંદુરસ્ત બની જાય છે.
નિષ્કામસ્તુ પુનર્યો માં તસ્મિન્કાલે નૃપોત્તમ સર્વપાપવિનિર્મુક્તો મમ લોકં સ યાસ્યતિ
જો કોઈ ઇચ્છા વગર હોય, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તો એ સમયે, બધા પાપોથી મુક્ત થઈને, એ મારા લોકમાં પહોંચશે.
અન્તર્ધાનં ગતો વિપ્રા યથા દીપોઽત્ર તત્ક્ષણાત્
વિદ્વાન એ ક્ષણે અદૃશ્ય થઈ ગયો, જેમ દીવો એકદમ બુઝાઈ જાય છે.
એષ સંસ્થાપિતઃ શંભુર્મયા યુષ્મત્પુરોંતિકે
આ શંભુ મેં તમારાં સમક્ષ અહીં સ્થાપિત કર્યો છે.
અધુનાહં ગમિષ્યામિ સ્વરાજ્યાય કૃતે દ્વિજાઃ
હવે હું મારા સ્વર્ગના રાજ્યમાં જવા જઈ રહ્યો છું, હે દ્વિજાતિ.
તવ દેવકૃતે યત્નં યાત્રાદ્યાસુ ક્રિયાસુ ચ
દેવતા માટે તું યાત્રા અને અન્ય વિધિમાં જે પ્રયત્ન કરે છે—
તથા પૂજાં કરિષ્યામઃ શ્રદ્ધયા પરયા યુતાઃ વંશજાસ્તે કરિષ્યંતિ પૂજામસ્ય સુભક્તિતઃ
અમે શ્રદ્ધા સાથે પૂજા કરીશું; તારા વંશજ પણ ભક્તિપૂર્વક એની પૂજા કરશે.
પ્રતસ્થે તાન્પ્રણમ્યોચ્ચૈઃ સર્વૈસ્તૈશ્ચાભિનંદિતઃ
તેને સૌને ઊંડા વંદન કરીને, બધા લોકો દ્વારા સન્માનિત થઈને, તે રવાના થયો.
એવં સ ભગવાઞ્છંભુસ્તસ્મિન્સ્થાને વ્યવસ્થિતઃ ૬.૫૫.
એ રીતે, ભગવન શંભુ એ સ્થળે સ્થિર રહ્યો.
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન વીક્ષણીયઃ સદા હિ સઃ
તેથી, એ હંમેશા પુરા પ્રયત્નથી જોવો જોઈએ.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્યે નલેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પઞ્ચપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, શ્રી સ્કાંદ મહાપુરાણના છઠ્ઠા નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રની મહિમા સંહિતામાં, નલેશ્વર મહાત્મ્ય વર્ણન નામે પચપંચાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
દૃષ્ટ્વા કામાનવાપ્નોતિ સર્વાન્મર્ત્યો હૃદિ સ્થિતાન્
જો કોઈ એ દર્શન કરે છે, તો મનુષ્યને હૃદયમાં રહેલી બધી ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત થાય છે.
યસ્તુ માઘસ્ય શુક્લાયાં સપ્તમ્યાં રવિવાસરે
પણ માઘ માસની શુક્લપક્ષની સાતમી, રવિવારે—
આસીત્પૂર્વં દ્વિજો નામ ગાલવઃ સ મહામુનિઃ
પહેલાં, એક મહાન મુનિ ગાલવ નામે બ્રાહ્મણ હતો.
શુચિવ્રતપરઃ શાંતો દેવદ્વિજપરાયણઃ
તે શુદ્ધ વ્રત અને શાંતિમાં તત્પર, દેવ અને બ્રાહ્મણમાં સમર્પિત હતો.
તસ્યૈવં વર્તમાનસ્ય સંપ્રાપ્તં પશ્ચિમં વયઃ
તે આ રીતે જીવતો હતો, ત્યારે વૃદ્ધાવસ્થા આવી પહોંચી.
તતઃ સર્વં પરિત્યજ્ય ગૃહકૃત્યં સ ભક્તિમાન્
પછી, બધા ઘરકામ છોડીને, ભક્તિથી ભરપૂર થઈ, તે—
વટવૃક્ષં સમાશ્રિત્ય શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ
વટ વૃક્ષ નીચે શ્રદ્ધા સાથે આશ્રય લીધો.
વર્ષાસ્વાકાશશાયી ચ હેમંતે જલસંશ્રયઃ
વરસાદમાં તે ખુલ્લા આકાશ નીચે સુતો, અને શિયાળામાં પાણી પાસે આશ્રય લેતો.
તતઃ પંચદશે વર્ષે સંપ્રાપ્તે ભગવાન્રવિઃ
પંદરમું વર્ષ આવતાં, તેજસ્વી સૂર્યદેવે વાત કરી.
અતિદુર્લભમપ્યાશુ તવ દાસ્યામ્યસંશયમ્ ॥૬.૫૬.
મારી પાસે જે અતિ દુર્લભ છે, એ પણ હું તને વહેલી આપું, એમાં કોઈ શંકા નથી.
તસ્માદ્દેહિ સુતં મહ્યં વંશવૃદ્ધિકરં પરમ્
એથી, મને એવો પુત્ર આપ, જે વંશને વધારશે.
સપ્તમ્યશ્ચ દ્વિજશ્રેષ્ઠ નિરાહારસ્તુ ભક્તિતઃ યા
સાતમો દિવસ આવતાં, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, એ સ્ત્રીએ ભક્તિપૂર્વક ઉપવાસ રાખ્યો.
એવમુક્ત્વા ચ સપ્તાશ્વો વિરરામ દિવાકરઃ
આ રીતે કહીને, સાત ઘોડા પર ચાલતા સૂર્યદેવે પોતાનો માર્ગ અટકાવ્યો.
નાતિદીર્ઘેણ કાલેન તતસ્તસ્યાભવ તત્સુતઃ
થોડા સમય પછી, એ સ્ત્રીને પુત્ર થયો.
તતશ્ચક્રે પિતા નામ વટેશ્વર ઇતિ સ્વયમ્
પછી, પિતાએ પોતે જ એનું નામ વટેશ્વર રાખ્યું.
વટેશ્વરસુતાન્દૃષ્ટ્વા પૌત્રાંશ્ચ દ્વિજસત્તમાઃ
દ્વિજશ્રેષ્ઠો, વટેશ્વરના પુત્રો અને પૌત્રોને જોઈને—
વટેશ્વરોઽપિ સંજ્ઞાય પિત્રા સંસ્થાપિતં રવિમ્ ૬.૫૬.
વટેશ્વરે જાણીને, પિતાએ સ્થાપિત કરેલો સૂર્યદેવ સ્થાપિત કર્યો.
તતઃપ્રભૃતિ લોકે ચ સ વટાદિત્યસંજ્ઞિતઃ
ત્યારેથી, દુનિયામાં એ વટાદિત્ય તરીકે ઓળખાયો.