અથાસૌ કલિનાવિષ્ટો દ્યૂતં ચક્રે મહીપતિઃ
પછી, કળિયુગના પ્રભાવે, એ રાજાએ જુગાર રમ્યો.
તતઃ સ વ્યસનાસક્તો વાર્યમાણોઽપિ સજ્જનૈઃ
પછી, દુઃખમાં ફસાઈ, સારા લોકો રોકતા છતાં, એ અટક્યો નહીં.
અથ તાં સ સમાદાય પ્રવિષ્ટો ગહનં વનમ્
પછી, એ પત્નીને સાથે લઈ, ઘન જંગલમાં પ્રવેશ્યો.
તતઃ સ ચિંતયામાસ યદ્યેષા ભીમમંદિરે
પછી એ વિચારો કરવા લાગ્યો: 'જો એ ભીમના ઘરમાં હોય...'
ન મયા તત્ર ગંતવ્યં કથંચિદપિ માનિના
'હું, ગર્વીલા, ક્યારેય ત્યાં જઈ શકું નહીં.'
યેન ત્યક્તા મયા સાધ્વી કુણ્ડિનં યાતિ તત્પુરમ્ પ્રજગામ વનં ઘોરં વન્યશ્વાપદસંકુલમ્॥ ૬.૫૪.
જે સતી સ્ત્રી મેં છોડી, એ કુણ્ડિન શહેરમાં ગઈ, અને હું જંગલમાં, જંગલી પ્રાણીઓથી ભરેલા ભયાનક વનમાં ગયો.
પ્રત્યૂષે ચાપિ સોત્થાય યાવત્પશ્યતિ ભાભિની
સવાર પડતાં, એ ઉઠી અને નજરે જેટલું દૂર જોઈ શકી, તેટલું જોઈને ઊભી રહી.
તતો વિલપ્ય દુઃખાર્તા કરુણં તત્ર કાનને
પછી, દુઃખથી ભરાઈ, એ જંગલમાં કરુણા સાથે રડવા લાગી.
નલોઽપિ ચ વને તસ્મિન્ભ્રમમાણો મહીપતિઃ
મહારાજ નલ પણ એ જંગલમાં ભટકતો રહ્યો.
તતસ્તદ્વનમુત્સૃજ્ય જગામાન્યન્મહાવનમ્
પછી, એ જંગલ છોડીને, બીજા મોટા જંગલ તરફ ચાલ્યો.
એવં સ પૃથિવીપાલો ભ્રમમાણોવનાદ્વનમ્
એ રીતે રાજા જંગલથી જંગલમાં ભટકતો રહ્યો.
એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તં તન્મહાનવમીદિનમ્
આ વચ્ચે, મહાન નવમીનો દિવસ આવી પહોંચ્યો.
તતઃ સ મૃન્મયીં કૃત્વા ચર્મમુણ્ડધરાં નૃપઃ
પછી, રાજાએ માટીથી ચર્મમુંડાની પ્રતિમા બનાવી.
તતસ્તસ્યાઃ સ્તુતિં કૃત્વા પુરઃ સ્થિત્વા કૃતાંજલિઃ
પછી, એ પ્રતિમાની સામે હાથ જોડીને, સ્તુતિ કરી.
જય સર્વગતે દેવિ ચર્મમુણ્ડધરે વરે
જય હો, સર્વત્ર વ્યાપી દેવી, ચર્મમુંડા, વરદાન આપનાર!
કાલરાત્રિ જયાચિન્ત્યે નવમ્યષ્ટમિવલ્લભે ॥ ૬.૫૪.
જય હો, કાળરાત્રી, અદભૂત સ્વરૂપવાળી, નવમી અને અષ્ટમીની પ્રિય!
ભીમરૂપે સુરૂપે ચ મહાવિદ્યે મહાબલે
ભયંકર અને સુંદર સ્વરૂપવાળી, મહાન જ્ઞાન અને મહાન શક્તિ ધરાવતી,
નિત્યરૂપે જગદ્ધાત્રિ સુરામાંસવસાપ્રિયે
સદા રહેતી, જગતની પોષક, દેવોના માંસ અને ચરબીની પ્રિય,
શવયાનરતે રમ્યે ભુજંગાભરણાન્વિતે
શમશાનમાં આનંદ કરતી, સર્પના આભૂષણોથી સજ્જ,
ફેત્કારા રવશોભિષ્ઠે ગીતવાદ્યવિરાજિતે
‘ફેટ’ના અવાજથી ગુંજતી, ગીત અને વાદ્યના મીઠા સ્વરમાં રમતી,
ત્વં રતિસ્ત્વં ધૃતિસ્તુષ્ટિસ્ત્વં ગૌરી ત્વં સુરેશ્વરી
તમે રતિ છો, તમે ધીરજ છો, તમે સંતોષ છો, તમે ગૌરી છો, તમે દેવીઓની રાણી છો.
યત્કિંચિત્ત્રિષુ લોકેષુ સ્ત્રીરૂપં દેવિ દૃશ્યતે
ત્રણે લોકમાં જે કોઈ સ્ત્રી સ્વરૂપ દેખાય છે, એ બધું તમે જ છો, દેવી.
યેન સત્યેન તેન ત્વમત્રાવાસં દ્રુતં કુરુ
એ સત્યના બળે, તમે અહીં ઝડપથી પ્રગટ થો.
પ્રોવાચ દર્શનં ગત્વા તં નૃપં ભક્તવત્સલા
પછી, ભક્તોને પ્રેમ કરતી દેવી પ્રગટ થઈ, રાજાને બોલી.
તસ્માદ્ગૃહાણ મત્તસ્ત્વં વરં મનસિ સંસ્થિતમ્
તેથી, જે વર તું મનમાં રાખ્યો છે, તે મારા પાસેથી લઈ લે.
સા મયા નિર્જને મુક્તા વને વ્યાલગણાન્વિતે ॥ ૬.૫૪.
તેને મેં એકાંત જંગલમાં, જ્યાં અનેક જંગલી પ્રાણીઓ હતા, મુક્ત કરી હતી.
અખણ્ડશીલાં નિર્દોષાં યથાહં ત્વત્પ્રસાદતઃ
તારી કૃપાથી, હું નિરંતર સદાચાર અને નિર્દોષ બની ગયો, જેમ તું છે.
સ્તોત્રેણાનેન યો દેવિ સ્તુતિં કુર્યાત્પુરસ્તવ
હે દેવી, જે કોઈ આ સ્તોત્રથી તારી સામે સ્તુતિ કરે છે,
સોઽપિ પાર્થિવશાર્દૂલો લેભે સર્વં તયોદિતમ્
એ રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ પણ, તેના દ્વારા જણાવેલ બધું પ્રાપ્ત કરે છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે નલનિર્મિતચર્મમુણ્ડામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુષ્પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના એકાશી હજાર શ્લોકોની સંહિતાના છઠ્ઠા નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહાત્મ્યમાં, નલ દ્વારા બનાવેલી ચર્મમુંડા મહાત્મ્ય વર્ણન નામે ચૌવંટીસમા અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.