એતત્પુનર્વયં વિદ્મઃ સદા સત્યવતાં નૃણામ્
આ વાત તો અમારે સત્યનિષ્ઠ પુરુષો વિશે હંમેશા ખબર છે.
પ્રસ્થિતા વ્યાઘ્રમુદ્દિશ્ય પુત્રશોકેન પીડિતા ॥ ૬.૫૧.
પુત્રના શોકથી પીડાયેલી, વાઘ પાસે જવા નીકળી.
શોકાગ્નિનાપિ સંતપ્તા નિરાશા પુત્રદર્શને
શોકની આગે દાઝાયેલી, પુત્રને જોવા કોઈ આશા ન રહી.
અંધેવ દૃષ્ટિનિર્મુક્તા પ્રસ્ખલંતી પદેપદે
જેમ અંધ માણસે દૃષ્ટિ ગુમાવી હોય, તેમ પગલે પગલે અડખે ખાય છે.
પ્રસુપ્તં ભ્રમમાણં વા મમ પુત્રં સુબાલકમ્
મારો પુત્ર, સુતો હોય કે ભટકતો હોય, એ તો બહુ નાનકડો છે.
એવં પ્રલપ્ય મનસા સંપ્રાપ્તા તત્ર યત્ર સઃ
આવી રીતે મનમાં વિચારતી, તે ત્યાં પહોંચી, જ્યાં એ હતો.
વ્યાઘ્રઃ ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠશ્ચ તસ્યા માર્ગાવલોકકઃ
એક વાઘ, જે ભૂખથી ગળું સૂકાઈ ગયું હતું, એના રસ્તા પર નજર રાખતો હતો.
કુરુ તૃપ્તિં યથાકામં મમ માંસેન સાંપ્રતમ્
હવે, મારી શરીરથી તારી ઇચ્છા મુજબ ભૂખ સંતોષ.
તાં દૃષ્ટ્વા સોઽપિ દુષ્ટાત્મા વૈરાગ્યં પરમં ગતઃ
તેને જોઈને, એ દુષ્ટ હૃદયવાળો પણ ઊંચા વૈરાગ્યને પામી ગયો.
ન હિ સત્યવતાં કિંચિદશુભં વિદ્યતે ક્વચિત્
સત્યવંત લોકો સાથે ક્યારેય અશુભ કંઈ બનતું નથી.
ત્વયોક્તં શપથૈર્ભદ્રે આગમિષ્યામ્યહં પુનઃ
ભલી સ્ત્રી, તું શપથ લઈને કહ્યું હતું કે, 'હું ફરીથી આવીશ.'
સોઽહં ભદ્રે દુરાચારો નૃશંસો જીવઘાતકઃ ૬.૫૧.
પણ હું, ભલી સ્ત્રી, દુશ્ચારી, ક્રૂર અને જીવહિંસક છું.
તસ્માત્ત્વં મે મહાભાગે પાપાસ્યાતિદુરાત્મનઃ
મહાભાગ્યવતી, હું બહુ પાપી અને અત્યંત દુષ્ટ મનવાળો છું—
યેન મે સ્યાત્પરં શ્રેય ઇહ લોકે પરત્ર ચ
—કઈ રીતે મને આ દુનિયામાં અને પરલોકમાં શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ મળે?
તસ્માત્ત્વં ધર્મસર્વસ્વં સંક્ષેપાન્મમ કીર્તય
એથી, ધર્મનો સાર સંક્ષેપમાં મને જણાવ.
દ્વાપરે યજ્ઞયોગં ચ દાનમેકં કલૌ યુગે
દ્વાપરયુગમાં યજ્ઞ અને યોગ; કળિયુગમાં માત્ર દાન.
ચરાચરાણાં ભૂતાનામભયં યઃ પ્રયચ્છતિ
જે બધા જીવ, ચાલતા અને અચલ, તેમને નિર્ભયતા આપે—
અહિંસયા ભવેદ્યેષાં પ્રાણયાત્રાન્નપૂર્વકમ્
જેની જીવનયાત્રા હિંસા પર આધારિત નથી, તેમના માટે અહિંસા જ જીવનનો આધાર છે.
ન હિંસયા વિનાઽસ્માકં યતઃ સ્યાત્પ્રાણધારણમ્ ઉપદેશં સુધર્માય હિંસકસ્યાપિ દેહિનામ્
અમારી પાસે હિંસા વગર જીવવું શક્ય નથી; છતાં, હિંસક જીવોને પણ સચ્ચા ધર્મનો ઉપદેશ આપવો જોઈએ.
ગહને યત્પ્રભાવેન ત્વયા મુક્તાસ્મ્યહં ધ્રુવમ્
જંગલમાં એ ધર્મના પ્રભાવે, હું તારા દ્વારા ચોક્કસ મુક્ત થઈ ગયો છું.
તસ્ય ત્વં પ્રાતરુત્થાય કુરુ નિત્યં પ્રદક્ષિણામ્
પ્રતિદિન સવારે ઉઠીને, તેને સતત પ્રદક્ષિણા કર.
નાન્યસ્ય કર્મણઃ શક્તિર્વિદ્યતે તે નખાયુધ ૬.૫૧.
તારા માટે, નખવાળી, બીજું કોઈ કર્મ શક્ય નથી.
એવમુક્ત્વાથ સા ધેનુર્વ્યાઘ્રસ્યાથ વનાંતિકે
આ રીતે કહી, ગાયે પછી જંગલના કાંઠે વાઘને—
સોઽપિ સંદર્શનાત્તસ્ય તત્ક્ષણાન્મુક્તિમાપ્તવાન્
તે પણ, તેને જોઈને એ ક્ષણે મુક્તિ પામી ગયો.
શાપં દુર્વાસસા દત્તં રાજ્યં સ્વં સહિતૈઃ સુતૈઃ
દુર્વાસા દ્વારા મળેલા શાપના કારણે હું મારા પુત્રો સાથે રાજય ગુમાવી બેઠો.
નૃપઃ કલશનામાહં હૈહયાન્વયસંભવઃ
હું હૈહય વંશમાં જન્મેલો કલશ નામનો રાજા છું.
તતઃ પ્રસાદિતેનોક્તસ્તેનાહં નંદિની યદા
પછી, જ્યારે મેં તેને પ્રસન્ન કરી, ત્યારે તેણે મને કહ્યું, 'હું નંદિની છું.'
સા નૂનં નન્દિની ત્વં હિ જ્ઞાતા શાપાન્તતો મયા
હા, તું જ નંદિની છે, શાપ પૂરો થયા પછી હું તને ઓળખી શક્યો.
યેન ગચ્છામ્યહં ભૂયઃ સ્વગૃહં પ્રતિ સત્વરમ્
જેના કારણે હવે હું ફરીથી ઝડપથી મારા ઘરે જઈ રહ્યો છું.
નંદિન્યુવાચ ચમત્કારપુરક્ષેત્રમેતત્પાતકનાશનમ્
નંદિનીએ કહ્યું: આ ચમત્કાર ક્ષેત્ર બધાં પાપોનો નાશ કરે છે.