તતઃ પ્રોવાચ તાઃ સર્વા ગત્વાઽરણ્યં દ્વિજોત્તમાઃ
પછી એ બધાને, જંગલમાં જઈને, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને સંબોધી બોલી.
બહુલે ચંપકે દામે વસુધારે ઘટસ્રવે ૬.૫૧.
ઘણા ચંપાના વૃક્ષો વચ્ચે, ધરાની ધારા અને વહેતા ઘડામાં.
તથાન્યા ધેનવો યાશ્ચ સંસ્થિતા ગોકુલાંતિકે અદ્યાહં નિજયૂથસ્ય ભ્રમંતી નાતિદૂરતઃ
એ જ રીતે, ગોકુલ પાસે ઊભેલી બીજી ગાયો પણ આજે, હું મારા જૂથથી બહુ દૂર જાય વિના ફરું છું.
તતશ્ચ ગહનં પ્રાપ્તા વનં માનુષવર્જિતમ્
પછી એ લોકો ઘન જંગલમાં પહોંચ્યા, જ્યાં કોઈ માનવ નહોતો.
યુષ્માકં દર્શનાર્થાય સુતસંભાષણાય ચ
તમને જોવા અને મારા પુત્ર સાથે વાત કરવા માટે.
દૃષ્ટઃ સંભાષિતઃ પુત્રઃ શાસિતશ્ચ મયા હિ સઃ
મારા પુત્રને મેં જોયો, વાત કરી અને યોગ્ય રીતે સમજાવ્યું પણ છે.
અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાપિ ભવતીનાં મયા કૃતમ્
મારે જાણે કે અજાણતાં કે જાણતાં, તમે સૌ માટે કંઈક કર્યું છે.
અનાથો હ્યબલો દીનઃ ક્ષીરપો મમ બાલકઃ
મારો દીકરો અનાથ છે, નબળો છે, દુઃખી છે અને દૂધ પીધો છે.
ભ્રમમાણોઽસમે સ્થાને વ્રજમાનોઽન્યગોકુલે
અજાણ્યા સ્થળે ભટકતી, બીજા ગોકુલ તરફ જઈ રહી હતી.
અહં તત્ર ગમિષ્યામિ સ વ્યાઘ્રો યત્ર સંસ્થિતઃ
હું ત્યાં જઇશ, જ્યાં એ વાઘ ઊભો છે.
આપદ્ધર્મં ન વેત્સિ ત્વં નૂનં યેન પ્રગચ્છસિ
તને મુશ્કેલીના સમયે શું કરવું એ ખબર નથી, એટલે જ તું આ રીતે જઈ રહી છે.
ન નર્મયુક્તં વચનં હિનસ્તિ ન સ્ત્રીષુ જાતિર્ન વિવાહકાલે ૬.૫૧.
મજાકમાં કહેલા શબ્દો નુકસાન કરતા નથી; સ્ત્રીઓમાં કે લગ્ન સમયે પણ કોઈ દોષ નથી.
તસ્માત્તત્ર ન ગંતવ્યં દોષો નાસ્ત્યત્ર તે શુભે
એથી, તારે ત્યાં જવું નહીં; આમાં તારો કોઈ દોષ નથી, હે શુભે.
આત્મપ્રાણહિતાર્થાય ન સાધૂનાં પ્રશસ્યતે
પોતાના જીવ અને લાભ માટે કરેલી ક્રિયા સજ્જનોમાં પ્રશંસનીય નથી.
સત્યે પ્રતિષ્ઠિતો લોકો ધર્મઃ સત્યે પ્રતિષ્ઠિતઃ
આ જગત સત્ય પર ટકેલું છે; ધર્મ પણ સત્ય પર આધાર રાખે છે.
વિષ્ણવે પૃથિવીં દત્ત્વા બલિઃ પાતાલમાશ્રિતઃ
વિષ્ણુને પૃથ્વી આપીને બલિ પાતાળમાં ગયો હતો.
યઃ સ્વં વાક્યં પ્રતિજ્ઞાય ન કરોતિ યથોદિતમ્
જે પોતે પ્રતિજ્ઞા કરીને પણ કહ્યું તેમ નથી કરતો,
યા ત્વં સત્યપ્રતિષ્ઠાર્થં પ્રાણાંસ્ત્યજસિ દુસ્ત્યજાન્
તમે તો સત્ય માટે, એ મુશ્કેલ ત્યાગી શકાય તેવા પ્રાણ ત્યજી રહ્યા છો.
કિં ત્વાં કલ્યાણિ વક્ષ્યામઃ સ્વયં ધર્માર્થવાદિનીમ્
હે કલ્યાણી, તું પોતે ધર્મની વાત કરે છે, તો તને હવે શું કહીએ?
તસ્માદ્ગચ્છ મહાભાગે ન શોચ્યઃ પુત્રકસ્તવ
એથી, હે મહાભાગ્યવતી, તું હવે જા; તારો પુત્ર શોક કરવા જેવો નથી.
એતત્પુનર્વયં વિદ્મઃ સદા સત્યવતાં નૃણામ્
આ વાત તો અમારે સત્યનિષ્ઠ પુરુષો વિશે હંમેશા ખબર છે.
પ્રસ્થિતા વ્યાઘ્રમુદ્દિશ્ય પુત્રશોકેન પીડિતા ॥ ૬.૫૧.
પુત્રના શોકથી પીડાયેલી, વાઘ પાસે જવા નીકળી.
શોકાગ્નિનાપિ સંતપ્તા નિરાશા પુત્રદર્શને
શોકની આગે દાઝાયેલી, પુત્રને જોવા કોઈ આશા ન રહી.
અંધેવ દૃષ્ટિનિર્મુક્તા પ્રસ્ખલંતી પદેપદે
જેમ અંધ માણસે દૃષ્ટિ ગુમાવી હોય, તેમ પગલે પગલે અડખે ખાય છે.
પ્રસુપ્તં ભ્રમમાણં વા મમ પુત્રં સુબાલકમ્
મારો પુત્ર, સુતો હોય કે ભટકતો હોય, એ તો બહુ નાનકડો છે.
એવં પ્રલપ્ય મનસા સંપ્રાપ્તા તત્ર યત્ર સઃ
આવી રીતે મનમાં વિચારતી, તે ત્યાં પહોંચી, જ્યાં એ હતો.
વ્યાઘ્રઃ ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠશ્ચ તસ્યા માર્ગાવલોકકઃ
એક વાઘ, જે ભૂખથી ગળું સૂકાઈ ગયું હતું, એના રસ્તા પર નજર રાખતો હતો.
કુરુ તૃપ્તિં યથાકામં મમ માંસેન સાંપ્રતમ્
હવે, મારી શરીરથી તારી ઇચ્છા મુજબ ભૂખ સંતોષ.
તાં દૃષ્ટ્વા સોઽપિ દુષ્ટાત્મા વૈરાગ્યં પરમં ગતઃ
તેને જોઈને, એ દુષ્ટ હૃદયવાળો પણ ઊંચા વૈરાગ્યને પામી ગયો.
ન હિ સત્યવતાં કિંચિદશુભં વિદ્યતે ક્વચિત્
સત્યવંત લોકો સાથે ક્યારેય અશુભ કંઈ બનતું નથી.