સર્વં કીર્તય વૃત્તાંતમદ્યારણ્યસમુદ્ભવમ્
આજે જંગલમાં શું બન્યું એ બધું મને કહિ દે.
વ્યાઘ્રેણાસાદિતા તત્ર ભ્રમમાણા ઇતસ્તતઃ
ત્યાં હું અહીંથી ત્યાં ભટકતી હતી ત્યારે વાઘે મને પકડેલી.
સ મયા પ્રાર્થિતઃ પુત્ર ભક્ષમાણો નખાયુધઃ ૬.૫૧.
દીકરા, જ્યારે વાઘે પોતાના નખ અને દાંતથી મને ખાવા માટે ધસી આવ્યો, ત્યારે મેં તેને વિનંતી કરી.
સાહં તેન વિનિર્મુક્તા શપથૈર્બહુભિઃ કૃતૈઃ
ઘણા વચનો આપીને હું તેના હાથથી છૂટી ગઈ.
શ્લાઘ્યં હિ મરણં સમ્યઙ્માતુરગ્રે મમાધુના
હવે મારી માતાની સામે મારે મરવું એ ખરેખર વખાણવા જેવું છે.
એકાકિનાપિ મર્તવ્યં ત્વયા હીનેન વૈ મયા
હવે તારા વિના, એકલી રહીને પણ મારે મરવું જ પડશે.
યદિ માતસ્ત્વયા સાર્ધં વ્યાઘ્રો માં સૂદયિષ્યતિ
માતા, જો તારા સાથે વાઘ મને મારી નાખશે—
નાસ્તિ માતૃસમો બન્ધુર્બાલાનાં ક્ષીરજીવિનામ્
દૂધ પીતા બાળકો માટે માતા જેટલો કોઈ જ નજીકનો નથી.
નાસ્તિ માતૃસમઃ પૂજ્યો નાસ્તિ માતૃસમઃ સખા
માતા જેટલો પૂજનીય કે સારો મિત્ર બીજો કોઈ નથી.
એવં મત્વા સદા માતુઃ કર્તવ્યા ભક્તિરુત્તમૈઃ અનુતિષ્ઠંતિ યે પુત્રાસ્તે યાંતિ પરમાં ગતિમ્
આવું વિચારીને, દીકરાએ હંમેશા માતા પ્રત્યે શ્રેષ્ઠ ભક્તિ રાખવી જોઈએ; જે દીકરા એમ કરે છે, તેઓ સર્વોત્તમ અવસ્થાને પામે છે.
તસ્માદહં ગમિષ્યામિ ત્વં ચ તિષ્ઠાત્ર ગોકુલે
અત્યારે હું જાઉં છું, તું અહીં ગોકુલમાં જ રહી જા.
તત્કથં મમ જીવં ત્વં રક્ષસ્યસુભિરાત્મનઃ ૬.૫૧.
પુત્ર, તું તારી સારી બુદ્ધિથી મારી જિંદગીની કેવી રીતે રક્ષા કરશે?
અપશ્ચિમમિદં પુત્ર માતૃસંદિષ્ટમુત્તમમ્
પુત્ર, આ તારી માતાએ આપેલું છેલ્લું અને ઉત્તમ ઉપદેશ છે.
ભ્રમમાણો વને પુત્ર મા પ્રમાદં કરિષ્યસિ
પુત્ર, જંગલમાં ફરતી વખતે ક્યારેય બેદરકારી કરવી નહીં.
સમુદ્રમટવીં યુદ્ધં વિશંતે લોભમોહિતાઃ
લોભ અને મોહમાં આવીને જે લોકો સમુદ્ર કે જંગલમાં યુદ્ધ કરવા જાય છે, તેઓ નાશ પામે છે.
લોભાત્પ્રમાદાદ્વિશ્રંભાત્પુરુષો વધ્યતે ત્રિભિઃ
પુત્ર, માણસને લોભ, બેદરકારી અને અવિશ્વાસ – આ ત્રણ વસ્તુઓથી વિનાશ થાય છે.
આત્મા પુત્ર ત્વયા રક્ષ્યઃ સર્વદૈવ પ્રય ત્નતઃ
પુત્ર, તારે હંમેશા જાગૃત રહીને પોતાનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.
વિષમસ્થં તૃણાન્નાદ્યં કથંચિત્પુત્રક ત્વયા
પુત્ર, જોખમવાળી જગ્યાએનું ઘાસ ક્યારેય ન ખાવું.
એવં સંભાષ્ય તં વત્સમવલિહ્ય મુહુર્મુહુઃ
આ રીતે કહીને, એ વારંવાર પોતાના વાછરડાને ચાટી રહી.
તતઃ સખીજનં સર્વં ગતા દ્રષ્ટું દ્વિજોત્તમાઃ
પછી એ પોતાની બધી સખીઓને મળવા, મહાન દ્વિજોને જોવા ગઈ.
તતઃ પ્રોવાચ તાઃ સર્વા ગત્વાઽરણ્યં દ્વિજોત્તમાઃ
પછી એ બધાને, જંગલમાં જઈને, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને સંબોધી બોલી.
બહુલે ચંપકે દામે વસુધારે ઘટસ્રવે ૬.૫૧.
ઘણા ચંપાના વૃક્ષો વચ્ચે, ધરાની ધારા અને વહેતા ઘડામાં.
તથાન્યા ધેનવો યાશ્ચ સંસ્થિતા ગોકુલાંતિકે અદ્યાહં નિજયૂથસ્ય ભ્રમંતી નાતિદૂરતઃ
એ જ રીતે, ગોકુલ પાસે ઊભેલી બીજી ગાયો પણ આજે, હું મારા જૂથથી બહુ દૂર જાય વિના ફરું છું.
તતશ્ચ ગહનં પ્રાપ્તા વનં માનુષવર્જિતમ્
પછી એ લોકો ઘન જંગલમાં પહોંચ્યા, જ્યાં કોઈ માનવ નહોતો.
યુષ્માકં દર્શનાર્થાય સુતસંભાષણાય ચ
તમને જોવા અને મારા પુત્ર સાથે વાત કરવા માટે.
દૃષ્ટઃ સંભાષિતઃ પુત્રઃ શાસિતશ્ચ મયા હિ સઃ
મારા પુત્રને મેં જોયો, વાત કરી અને યોગ્ય રીતે સમજાવ્યું પણ છે.
અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાપિ ભવતીનાં મયા કૃતમ્
મારે જાણે કે અજાણતાં કે જાણતાં, તમે સૌ માટે કંઈક કર્યું છે.
અનાથો હ્યબલો દીનઃ ક્ષીરપો મમ બાલકઃ
મારો દીકરો અનાથ છે, નબળો છે, દુઃખી છે અને દૂધ પીધો છે.
ભ્રમમાણોઽસમે સ્થાને વ્રજમાનોઽન્યગોકુલે
અજાણ્યા સ્થળે ભટકતી, બીજા ગોકુલ તરફ જઈ રહી હતી.
અહં તત્ર ગમિષ્યામિ સ વ્યાઘ્રો યત્ર સંસ્થિતઃ
હું ત્યાં જઇશ, જ્યાં એ વાઘ ઊભો છે.