વ્રતભંગપ્રકર્તૃણામનૃતૌ ગામિનાં ચ યત્
વ્રત તોડવાથી અથવા ખોટું બોલવાથી જે પાપ થાય,
પૈશુન્યસૂચકાનાં ચ યત્પાપં શસ્ત્રકર્મણામ્
પીઠ પાછળ નિંદા કરવાથી, વાત ફેલાવવાથી અથવા હથિયારથી પાપી કામ કરવાથી જે પાપ થાય,
ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહરસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે કલશેશ્વરમાહાત્મ્યે ગોવ્યાઘ્રસંવાદવર્ણનંનામ પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના એકાશી હજાર શ્લોકવાળી સંહિતાના છઠ્ઠા નાગરખંડમાં શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્રના મહાત્મ્ય અને કલશેશ્વરમહાત્મ્યમાં ગાય અને વાઘના સંવાદનું પચાસમું અધ્યાય પૂર્ણ થયું.
સત્યં મત્વા પુનઃ પ્રાહ નન્દિનીં પુત્રવત્સલામ્
સત્ય માનીને તેણે પોતાના દીકરાને પ્રેમ કરતી નંદિનીને ફરી કહ્યું.
યદ્યેવં તદ્ગૃહં ગચ્છ વીક્ષયસ્વ નિજાત્મજમ્
જો એવું છે તો તું ઘેર જા અને તારો દીકરો છે કે કેમ એ જોઈ આવ.
ગતાલયં સમુદ્દિશ્ય યત્ર બાલઃ સુતઃ સ્થિતઃ
ત્યાં જા જ્યાં તારો નાનો દીકરો રહે છે.
અથાકાલાગતાં દૃષ્ટ્વા માતરં ત્રસ્તચેતસમ્
પછી, જ્યારે માતા અચાનક આવી ગઈ, ત્યારે દીકરો ડરી ગયો.
કસ્માત્ પ્રાપ્તાસ્યકાલે તુ કસ્માદુદ્ભ્રાંતમાનસા
તું આ સમયે કેમ આવી? તારો મન કેમ ગભરાયેલું છે?
યેન તૃપ્તસ્ય તે સર્વં વૃત્તાંતં તદ્વદામ્યહમ્
તું ચિંતિત છે એટલે હું તને બધું સાચું કહું છું.
આઘ્રાતશ્ચ તયા મૂર્ધ્નિ તતઃ પ્રોવાચ સત્વરમ્
માતાએ દીકરાના માથું સુઘી લીધું અને તરત જ બોલી.
સર્વં કીર્તય વૃત્તાંતમદ્યારણ્યસમુદ્ભવમ્
આજે જંગલમાં શું બન્યું એ બધું મને કહિ દે.
વ્યાઘ્રેણાસાદિતા તત્ર ભ્રમમાણા ઇતસ્તતઃ
ત્યાં હું અહીંથી ત્યાં ભટકતી હતી ત્યારે વાઘે મને પકડેલી.
સ મયા પ્રાર્થિતઃ પુત્ર ભક્ષમાણો નખાયુધઃ ૬.૫૧.
દીકરા, જ્યારે વાઘે પોતાના નખ અને દાંતથી મને ખાવા માટે ધસી આવ્યો, ત્યારે મેં તેને વિનંતી કરી.
સાહં તેન વિનિર્મુક્તા શપથૈર્બહુભિઃ કૃતૈઃ
ઘણા વચનો આપીને હું તેના હાથથી છૂટી ગઈ.
શ્લાઘ્યં હિ મરણં સમ્યઙ્માતુરગ્રે મમાધુના
હવે મારી માતાની સામે મારે મરવું એ ખરેખર વખાણવા જેવું છે.
એકાકિનાપિ મર્તવ્યં ત્વયા હીનેન વૈ મયા
હવે તારા વિના, એકલી રહીને પણ મારે મરવું જ પડશે.
યદિ માતસ્ત્વયા સાર્ધં વ્યાઘ્રો માં સૂદયિષ્યતિ
માતા, જો તારા સાથે વાઘ મને મારી નાખશે—
નાસ્તિ માતૃસમો બન્ધુર્બાલાનાં ક્ષીરજીવિનામ્
દૂધ પીતા બાળકો માટે માતા જેટલો કોઈ જ નજીકનો નથી.
નાસ્તિ માતૃસમઃ પૂજ્યો નાસ્તિ માતૃસમઃ સખા
માતા જેટલો પૂજનીય કે સારો મિત્ર બીજો કોઈ નથી.
એવં મત્વા સદા માતુઃ કર્તવ્યા ભક્તિરુત્તમૈઃ અનુતિષ્ઠંતિ યે પુત્રાસ્તે યાંતિ પરમાં ગતિમ્
આવું વિચારીને, દીકરાએ હંમેશા માતા પ્રત્યે શ્રેષ્ઠ ભક્તિ રાખવી જોઈએ; જે દીકરા એમ કરે છે, તેઓ સર્વોત્તમ અવસ્થાને પામે છે.
તસ્માદહં ગમિષ્યામિ ત્વં ચ તિષ્ઠાત્ર ગોકુલે
અત્યારે હું જાઉં છું, તું અહીં ગોકુલમાં જ રહી જા.
તત્કથં મમ જીવં ત્વં રક્ષસ્યસુભિરાત્મનઃ ૬.૫૧.
પુત્ર, તું તારી સારી બુદ્ધિથી મારી જિંદગીની કેવી રીતે રક્ષા કરશે?
અપશ્ચિમમિદં પુત્ર માતૃસંદિષ્ટમુત્તમમ્
પુત્ર, આ તારી માતાએ આપેલું છેલ્લું અને ઉત્તમ ઉપદેશ છે.
ભ્રમમાણો વને પુત્ર મા પ્રમાદં કરિષ્યસિ
પુત્ર, જંગલમાં ફરતી વખતે ક્યારેય બેદરકારી કરવી નહીં.
સમુદ્રમટવીં યુદ્ધં વિશંતે લોભમોહિતાઃ
લોભ અને મોહમાં આવીને જે લોકો સમુદ્ર કે જંગલમાં યુદ્ધ કરવા જાય છે, તેઓ નાશ પામે છે.
લોભાત્પ્રમાદાદ્વિશ્રંભાત્પુરુષો વધ્યતે ત્રિભિઃ
પુત્ર, માણસને લોભ, બેદરકારી અને અવિશ્વાસ – આ ત્રણ વસ્તુઓથી વિનાશ થાય છે.
આત્મા પુત્ર ત્વયા રક્ષ્યઃ સર્વદૈવ પ્રય ત્નતઃ
પુત્ર, તારે હંમેશા જાગૃત રહીને પોતાનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.
વિષમસ્થં તૃણાન્નાદ્યં કથંચિત્પુત્રક ત્વયા
પુત્ર, જોખમવાળી જગ્યાએનું ઘાસ ક્યારેય ન ખાવું.
એવં સંભાષ્ય તં વત્સમવલિહ્ય મુહુર્મુહુઃ
આ રીતે કહીને, એ વારંવાર પોતાના વાછરડાને ચાટી રહી.
તતઃ સખીજનં સર્વં ગતા દ્રષ્ટું દ્વિજોત્તમાઃ
પછી એ પોતાની બધી સખીઓને મળવા, મહાન દ્વિજોને જોવા ગઈ.