વિદ્યાદાનં નરો યશ્ચ તસ્યા હ્યાયતને સદા
અને જે તેની મંદિરમાં સદા જ્ઞાનનું દાન આપે છે,
યો યચ્છતિ દ્વિજેન્દ્રાય ધર્મશાસ્ત્રસમુદ્ભવમ્
જે ધર્મશાસ્ત્રમાંથી ઉદ્ભવેલું foremost બ્રાહ્મણને આપે છે,
યો વેદાધ્યયનં તસ્યાઃ કરોતિ પુરતઃ સ્થિતઃ
જે તેની સામે ઊભા રહીને વેદનો અભ્યાસ કરે છે,
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સરસ્વતી તીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, એકાશી હજાર શ્લોકોવાળી શ્રી સ્કાંદ મહાપુરાણની છઠ્ઠી સંહિતાના નાગરખંડમાં હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાં સરસ્વતી તીર્થના મહાત્મ્યનું વર્ણન કરતો છલોણો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
અસ્માકં સૂતજ બ્રૂહિ સર્વં વેત્તિ યતો ભવાન્
હે સૂતપુત્ર, અમને બધું કહો, કેમ કે તમે બધું જાણો છો.
રુદ્રસેન ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વશત્રુનિષૂદનઃ
તેનો નામ રુદ્રસેન હતો, જે બધા શત્રુઓનો વિનાશક હતો.
સમુદ્ર ઇવ ગાંભીર્યે સૌમ્યત્વે શશિસંનિભઃ
ગંભીરતામાં તે સમુદ્ર જેવો અને સૌમ્યતામાં ચાંદની જેવો હતો.
તસ્ય કાંતીતિ વિખ્યાતા પુરી સર્વગુણાન્વિતા
તેની પુરી, કાંતિ નામે પ્રસિદ્ધ, સર્વ ગુણોથી યુક્ત હતી.
તથૈવાસીત્પ્રિયા તસ્ય ભાર્યા પરમસંમતા
તેની પ્રિય પત્ની પણ ખૂબ માનનીય હતી.
સ તયા સહિતો રાજા વૈશાખ્યા દિવસે સદા
તે રાજા, તેની સાથે, વૈશાખના દિવસે હંમેશા ઉપવાસ રાખતો હતો.
ચમત્કારપુરે ક્ષેત્રે પીઠે તત્ર દ્વિજોત્તમાઃ કરોતિ શ્રદ્ધયા યુક્તઃ સભાર્યઃ સ મહીપતિઃ
ચમત્કારપુરના પવિત્ર સ્થળે, એ ક્ષેત્રમાં, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, રાજા પોતાની પત્ની સાથે શ્રદ્ધાપૂર્વક વિધિ કરે છે.
ઉપવાસપરો ભૂત્વા ધ્યાયમાનો મહેશ્વરમ્ ધર્માખ્યાનેન વિપ્રાણાં વેદાધ્યયનવિસ્તરૈઃ
પછી રાજા ઉપવાસમાં તલિન થઈ, મહેશ્વરનું ધ્યાન કરે છે અને બ્રાહ્મણો દ્વારા ધર્મની વાતો અને વેદના વિસ્તૃત પાઠ સાંભળે છે.
તતઃ પ્રાતઃ સમુત્થાય સ્નાત્વા ધૌતાંબરઃ શુચિઃ
પછી, સવારે વહેલા ઉઠી, સ્નાન કરીને, સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરી, શુદ્ધ બને છે.
દીનાંધકૃપણેભ્યશ્ચ તથાન્યેભ્યઃ સહસ્રશઃ વૈશાખ્યાં જાગરં તસ્ય દેવસ્ય પુરતોઽકરોત્ ॥ ૬.૪૭.
ગરીબો, અંધ અને દુઃખી લોકો તથા અન્ય લોકોને હજારો દાન આપે છે અને વૈશાખ મહિનામાં ભગવાનની સામે જાગરણ કરે છે.
યથાયથા સ ભૂપાલઃ કુરુતે રાત્રિજાગરમ્
જેટલી રાતે રાજા જાગરણ કરે છે,
શત્રવો વિલયં યાંતિ લક્ષ્મીર્વૃદ્ધિં પ્રગચ્છતિ
એના દુશ્મનો નાશ પામે છે અને સંપત્તિ વધે છે.
તત્રૈવ દિવસે તાવન્મહાકાલસ્ય ચાગ્રતઃ
એ જ દિવસે, ત્યાં, મહાકાલની હાજરીમાં,
વેદાધ્યયનસંપન્નાન્વ્રતનિષ્ઠાપરાયણાન્
વેદના અભ્યાસમાં નિપુણ અને વ્રત-નિયમમાં તલિન એવા લોકોને એકત્ર કરે છે.
રાજર્ષીણાં પુરાણાનાં દેવર્ષીણાં તથા પરે યજ્ઞાનાં સાગરાણાં ચ દ્વીપાનાં ચ મનોહરાઃ
રાજર્ષિઓ, દેવર્ષિઓ અને અન્યના પ્રાચીન કથાઓ, યજ્ઞોના મહાસાગરો અને મનોહર દ્વીપો,
અથ તાન્પૃથિવીપાલઃ સ પ્રણમ્ય યથાક્રમમ્
પછી એ પૃથ્વીપતિ, બધાને યોગ્ય રીતે વંદન કરે છે.
કસ્મિંશ્ચિદથ સંપ્રાપ્તે કથાંતે તે મુનીશ્વરાઃ
કથા પૂરી થયા પછી, કોઈ સમયે, એ શ્રેષ્ઠ મુનિઓ,
વૈશાખીદિવસે રાજંસ્ત્વં સદાભ્યેત્ય દૂરતઃ
વૈશાખના દિવસે, રાજા, તું હંમેશા દૂરથી આવે છે,
પ્રકરોષિ પ્રયત્નેન ત્યક્ત્વાન્યાઃ સકલાઃ ક્રિયાઃ
તમે બાકી બધાં કામો છોડીને, પ્રયત્નપૂર્વક વિધિ કરો છો,
ન તે યદિ રહસ્યં સ્યાત્તદાઽશેષં પ્રકીર્તય ૬.૪૭.
જો તને કોઈ રહસ્ય નથી, તો બધું સંપૂર્ણ રીતે કહો.
યુષ્માભિઃ કીર્તયિષ્યામિ તથાપ્યખિલમેવ હિ ॥ ૨૧૦ અહમાસં વણિગ્જાત્યા પુરા વૈ વૈદિશે પુરે
હું પણ તમને બધું કહીશ. પહેલાં, હું વૈદિશા શહેરમાં વેપારી કુળમાં જન્મ્યો હતો.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય ભગવાન્પાકશાસનઃ
પછી, કોઈ સમયે, ભગવાન પાકશાસન,
તતો વૃષ્ટિનિરોધેન સર્વે લોકાઃ ક્ષુધાર્દ્દિતાઃ
પછી, વરસાદ બંધ થવાથી, બધા લોકો ભૂખથી પીડાતા હતા.
તતોઽહં સ્વાં સમાદાય પત્નીં ક્ષુત્ક્ષામગાત્રિકામ્
પછી, હું મારી પત્ની, જે ભૂખથી દુર્બળ થઈ હતી, તેને લઈને નીકળી પડ્યો.
સૌરાષ્ટ્રં મનસિ ધ્યાત્વા પ્રસ્થિતસ્તદનન્તરમ્
પછી મેં સૌરાષ્ટ્રને મનમાં રાખી તરત જ રવાના થયો.
ક્રમેણ ગચ્છમાનોઽથ ભિક્ષાન્નકૃતભોજનઃ
હું ધીરે ધીરે આગળ વધતો હતો અને ભિક્ષા માંગી મળેલું અન્ન ખાધું.