યત્કિંચિદ્દીયત દાનં તસ્મિંસ્તીર્થવરે દ્વિજાઃ
તે ઉત્તમ તીર્થમાં, હે બ્રાહ્મણો, જે કંઈ દાન આપે છે—
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય મૃગી વ્યાધશરાહતા
કોઈક સમયે, એક હરણી શિકારીના તીરસે ઘાયલ થઈ—
ચૈત્રશુક્લતૃતીયાયાં મધ્યાહ્ને દ્વિજસત્તમાઃ ૬.૪૨.
ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની ત્રીજી તિથિએ, મધ્યાહ્ન સમયે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો,
અથ તત્તોયમાહાત્મ્યાન્મેનકાનામ સાઽભવત્
પછી એ પાણીના મહિમાથી, એ સ્ત્રીનું નામ મેનકા પડ્યું.
સ્મરમાણાઽથ સા તસ્ય પ્રભાવં વરવર્ણિની ચૈત્રશુક્લતૃતીયાયાં યામર્ક્ષે સૂર્યવાસરે
એ સુંદર સ્ત્રી, તેની શક્તિને યાદ કરીને, ચૈત્ર શુક્લ ત્રીજના દિવસે, જ્યારે સૂર્ય મેષ રાશિમાં હતો,
એકદા દિવસે તસ્મિન્ભ્રમમાણો મુનીશ્વરઃ
ક્યારેક એ દિવસે, મહાન મુનિ ત્યાં ફરતા હતા.
સાઽપિ સ્વર્ગાત્સમાયાતા દેવતાદર્શનાર્થતઃ
એ પણ સ્વર્ગમાંથી ઉતરી, દેવતાને જોવા માટે આવી.
સા દૃષ્ટ્વા તં મુનિં તત્ર ભ્રમમાણમિતસ્તતઃ
એ સ્ત્રીએ ત્યાં એ મુનિને, અહીં-ત્યાં ફરતા જોઈ લીધા.
વ્રતપ્રભાવજૈર્વ્યાપ્તં તેજોભિર્ભાસ્કરં યથા
એણે મુનિને વ્રતના પ્રભાવથી ઉત્પન્ન થયેલી તેજસ્વી કિરણોથી ઘેરાયેલા, સૂર્ય જેવો જોયો.
સા તસ્ય દર્શનાદેવ કામબાણપ્રપીડિતા
માત્ર એના દર્શનથી, એ સ્ત્રી કામના બાણોથી ઘાયલ થઈ ગઈ.
સ દૃષ્ટ્વાઽદૃષ્ટપૂર્વાં તાં માર્ગપૃચ્છાકૃતે તતઃ
મુનિએ, પહેલાં ક્યારેય ન જોઈ હોય એવી એ સ્ત્રીને જોઈ, પછી એણે રસ્તા વિશે પૂછ્યું.
ઉવાચ દેશં તાં પૃચ્છન્સ્ત્રીધર્માંશ્ચ વિશેષતઃ
એણે એ સ્ત્રીને પ્રદેશ વિશે અને ખાસ કરીને સ્ત્રીના ધર્મો વિશે પૂછપરછ કરી.
સદૈવ વાસુદેવસ્ય ભક્તિશ્ચાવ્યભિચારિણી ચારિત્રવિનયોપેતા સર્વદા પ્રિયવાદિની ॥ ૬.૪૨.
શું તારી વાસુદેવમાં ભક્તિ હંમેશા અડગ છે? શું તું સદાય સારા વર્તન અને વિનય સાથે, સૌને મીઠા શબ્દો બોલે છે?
કચ્ચિત્ત્વં સર્વદાભીષ્ટા પત્યુર્દાનૈસ્તથાર્ચ્ચનૈઃ
શું તું હંમેશા તારા પતિને ભેટ અને પૂજા દ્વારા પ્રસન્ન રાખે છે?
કચ્ચિદ્ભર્તરિ સંસુપ્તે ત્વં નિશવશમેષ્યસિ
જ્યારે તારો પતિ ઊંઘે છે, ત્યારે તું રાતે જાગી રહે છે?
કચ્ચિત્પ્રાતઃ સમુત્થાય કરોષિ ગૃહમાર્જનમ્
શું તું સવારે વહેલાં ઊઠીને ઘર સાફ કરે છે?
કચ્ચિદેવાન્નમસ્કૃત્ય ગુરું ચ તદનંતરમ્
શું તું દેવોને વંદન કર્યા પછી, ગુરુને પણ આદર આપે છે?
કચ્ચિદસ્તંગતે સૂર્યે નાન્નમશ્નાસિ ભાભિનિ
હે તેજસ્વી, શું તું સૂર્ય અસ્ત થાય પછી ભોજન લેતી નથી?
કચ્ચિત્પિબસિ પાનીયં સપ્તવારવિશોધિતમ્ [। નિબિડેન સ્વવસ્ત્રેણ પાલયંતી જલોદ્ભવાન્॥ ૨૬. યૂકામત્કુણદંશાદીન્પુત્રવત્પરિરક્ષસિ
શું તું પાણી સાત વાર શુદ્ધ કરીને, તારા પોતાના કપડાથી ગાળીને પીવે છે? અને પાણીમાં જન્મેલા જીવ—યૂકા, માટકું, મચ્છર—ને તારા સંતાનની જેમ સાચવે છે?
કચ્ચિત્સાધુમુખાન્નિત્યં શિવધર્મં સુભક્તિતઃ
શું તું હંમેશા સારા લોકો સાથે રહીને, શિવના ધર્મને શ્રદ્ધાપૂર્વક અનુસરે છે?
ક્વચિચ્છ્રુત્વાઽઽગમં પુણ્યં પ્રકરોષિ ચ પૂજનમ્
ક્યારેક તું કોઈ પવિત્ર પરંપરા વિશે સાંભળીને એ પ્રમાણે પૂજા કરે છે?
કચ્ચિત્પુરાણશાસ્ત્રાણિ પ્રણીતાનિ જનેશ્વરૈઃ ૬.૪૨.
તું શું એ પ્રાચીન ગ્રંથો વાંચે છે, જે મહાન મનુષ્યોએ રચ્યા છે?
યઃ શ્રુત્વા સર્વ શાસ્ત્રાણિ નિષ્ક્રયં ન પ્રયચ્છતિ
શું કોઈ એવો છે કે જે બધા શાસ્ત્રો સાંભળ્યા પછી પણ ગુરુદક્ષિણા આપતો નથી?
કચ્ચિચ્છિવાલયે નૃત્યગીતવાદ્યાદિકાઃ ક્રિયાઃ
શિવમંદિરમાં નૃત્ય, ગીત અને વાદ્ય વગેરે ક્રિયાઓ થાય છે કે નહીં?
કચ્ચિત્પ્રાવરણં વસ્ત્રં સુભગે સર્વમેવ ચ
હે સુભાગ્યવતી, તું બધાંને જરૂરી કપડાં અને આવરણ આપે છે કે નહીં?
વૃથા પર્યટનં નિત્યં કચ્ચિન્ન પરમંદિરે
તું રોજ બિનજરૂરી રીતે ફરતી રહે છે અને ક્યારેય પરમ મંદિરમાં પ્રવેશતી નથી, એવું તો નથી ને?
કચ્ચિન્નાશ્નાસિ ભદ્રે ત્વં સ્વભર્તરિ બુભુક્ષિતે
હે ભદ્રે, તારો પતિ ભૂખ્યો હોય ત્યારે તું પોતે ખાય છે?
કચ્ચિત્પ્રકુપિતે કાંતે નોત્તરાણિ પ્રયચ્છસિ
જ્યારે તારો પ્રિય ગુસ્સે હોય ત્યારે તું કડવા શબ્દો બોલતી નથી ને?
કચ્ચિત્ત્વં પ્રોષિતે કાંતે મલિનાંબરધારિણી
જ્યારે તારો પ્રિય દૂર હોય ત્યારે તું મેલાં કપડાં પહેરે છે?
કચ્ચિન્મંદિરપૃષ્ઠે ત્વં ન ધત્સે ભિન્નભાજનમ્
તું ક્યારેય મંદિરના પાછળ તૂટેલા વાસણ મૂકે છે?