દૃશ્યતે ચૈવ યત્રૈવ સસ્યં વાપિ કથંચન
જે જગ્યાએ કંઈક પાક જોવા મળતું,
એવમન્નક્ષયે જાતે પીડિતે ધરણીતલે
આ રીતે અનાની તંગી આવી અને પૃથ્વી પર દુઃખ છવાઈ ગયું.
અત્રિશ્ચૈવ વસિષ્ઠશ્ચ કશ્યપઃ સુમહાતપાઃ કૌશિકો જમદગ્નિશ્ચ તથૈવારુંધતી સતી
અત્રિ, વસિષ્ઠ, કશ્યપજી, કૌશિક, જમદગ્નિ અને સતી અરુંધતી,
અથ તેષાં સમસ્તાનાં ચંડાભૂત્પરિચારિકા
પછી એ બધાંમાં એક ભયંકર સેવા કરનાર હતી.
તતસ્તે વિષયં પ્રાપ્તા વૃષાદર્ભિમહીપતેઃ
પછી તેઓ વૃષાદર્ભી રાજાના પ્રદેશમાં પહોંચ્યા.
તતસ્તૈઃ પતિતો ભૂમૌ દૃષ્ટો મૃતકુમારકઃ
પછી તેમણે જમીન પર પડેલો મૃત બાળક જોયો.
અપચન્યાવદગ્નૌ તં ક્ષુધયા પરિપીડિતાઃ
ભૂખથી પીડાયેલા, તેમણે તેને અણાદરની આગમાં મૂકી દીધો.
રાક્ષસાનામયં ધર્મો મહામાંસસ્ય ભક્ષણમ્
રાક્ષસોનું રિવાજ છે કે તેઓ ઘણું માંસ ખાતા હોય છે.
સોઽહં સસ્યં પ્રદાસ્યામિ ગ્રામાન્વ્રીહીન્યવાનપિ ૬.૩૨.
હું અનાજ, ગામ અને ભલે ખેતરો પણ આપીશ.
પ્રતિગ્રહસ્ય ભૂપાલા દાપત્કાલેઽપિ નો નૃપ
રાજા, જરૂર પડ્યે પણ શાસકોને ભેટ સ્વીકારવી નહીં જોઈએ.
પશ્ચાત્તપશ્ચરિષ્યામો મહામાંસસમુદ્ભવમ્
પછી, મોટા માંસ ખાવાથી થયેલા પાપ માટે આપણે પ્રાયશ્ચિત કરીશું.
ગ્રાહ્યો મત્તસ્તતઃ સર્વૈર્નાત્ર કાર્યા વિચારણા
મારે બધાએ સ્વીકારવું, અહીં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.
સ દૂરાદ્બ્રાહ્મણૈસ્ત્યાજ્યો વિશેષાત્કૃતિભિર્નૃપ
તેને બ્રાહ્મણોએ દૂરથી ટાળવો જોઈએ, ખાસ કરીને જે કૌશલ્ય ધરાવે છે, રાજા.
દશસૂનાસમશ્ચક્રી દશચક્રિસમો ધ્વજી
કર્મ કરનાર દસ પુત્રો જેટલો છે; ધ્વજ ધારક દસ રથો જેટલો છે.
દશસૂનાસહસ્રેણ તુલ્યો રાજપ્રતિગ્રહઃ
રાજાની ભેટ સ્વીકારવી દસ હજાર પુત્રો જેટલી છે.
રૌરવાદિષુ સર્વેષુ નરકેષુ સ પચ્યતે
તે રૌરવ અને બીજા બધા નરકમાં ઉકાળાય છે.
વયમન્યત્ર યાસ્યામો ગ્રહીષ્યામો ન તે ધનમ્
અમે બીજે જઈશું; તારો ધન નહીં લઈએ.
પરિત્યજ્ય કુમારં તં મૃતં તમપિ ભૂમિપમ્
તે કુમાર અને એ મૃત્યુ પામેલા રાજાને છોડીને.
સોઽપિ રાજા તતસ્તૈસ્તુ ભર્ત્સિતોઽતિરુષાન્વિતઃ ૬.૩૨.
પછી, રાજા તેમના દ્વારા ધિક્કારાતા ખૂબ જ ગુસ્સે થયો.
તતઃ સુવર્ણપૂર્ણાનિ વિધાયોદુમ્બરાણિ ચ
તેને સુવર્ણથી ભરેલા ઉદુંબર ફળ તૈયાર કર્યા.
ઉદુમ્બરાણિ સંદૃષ્ટ્વા જગૃહુઃ ક્ષુધયાર્દિતાઃ
ભૂખથી પીડાઈ, ઉદુંબર ફળ જોઈને તેમણે તે લઈ લીધા.
અથ તાનિ સમાલક્ષ્ય ગુરૂણિ મુનિસત્તમાઃ
પછી, એ ભારે ફળ જોઈને, શ્રેષ્ઠ મુનિઓએ.
અત્રિરુવાચ નાસ્માકં મુનયોઽજ્ઞાનં નાસ્માકં ગૃહબુદ્ધયઃ
અત્રિએ કહ્યું: 'અમે મુનિઓને અજ્ઞાન નથી, અને અમારે ગૃહસ્થની બુદ્ધિ પણ નથી.'
તસ્માદેતાનિ સંત્યજ્ય હેમગર્ભાણિ દૂરતઃ
તેથી, એ સુવર્ણથી ભરેલા ફળ દૂરથી છોડી દઈએ.
સાર્વભૌમો મહીપાલ એકોઽન્યશ્ચ નિરીહકઃ
એક રાજા આખી ધરતી પર શાસન કરે છે, અને બીજો કશું જ નથી, ગરીબ અને બેઉપાય છે.
ધર્માર્થમપિ વિપ્રાણાં સંચયોઽર્થસ્ય ગર્હિતઃ
બ્રાહ્મણો માટે—even ધર્મ કે લાભ માટે—ધન એકઠું કરવું નિંદનીય માનવામાં આવે છે.
ત્યજતઃ સંચયાન્સર્વાન્યાંતિ હાનિમુપદ્રવાઃ
જે ધનસંચય છોડી દે છે, તેના બધા નુકસાન અને મુશ્કેલીઓ દૂર થઈ જાય છે.
નિર્ધનત્વં તથા રાજ્યં તુલાયાં ધારયેદ્બુધઃ
જ્ઞાની માણસે ગરીબી અને રાજા બનવું—બન્નેને સમાન રીતે તોલવી જોઈએ.
અર્થૈશ્વર્યવિમૂઢાત્મા શ્રેયસા મુચ્યતે હિ સઃ ॥ ૬.૩૨.
જેનું મન ધન અને સત્તાથી ભટકાઈ ગયું છે, તે સાચા કલ્યાણથી વંચિત રહી જાય છે.
અર્થસંપદ્વિમોહાય વિમોહો નરકાય ચ
ધનની સમૃદ્ધિ ભટકાવા માટે છે, અને ભટકાવું નરક તરફ લઈ જાય છે.