યંયં પશ્યામિ તત્રાહં ભ્રમમાણો મહાવને
મહા જંગલમાં ભટકતો, જે કંઈ મેં જોયું—
ત્વદ્દંતમુસલપ્રખ્યં યસ્યા ઊરુયુગં ગજ ૭૪ ત્વયા જંબૂક ચેદ્દૃષ્ટા બિંબાફલનિભાધરા
હે હાથી, જો તું તેને જોઈ હોય, જેના જાંઘો દંડ જેવા છે અને હોઠ બિંબ ફળ જેવા છે, હે શિયાળ—
અથવા બિલ્વ શંસ ત્વં યદિ બિલ્વોપમસ્તની
અથવા, બિલ્વ વૃક્ષ, જો તારા ફળો મારી પ્રિયાની છાતી જેવા હોય તો, કહો તો સાચું.
ત્વત્પુષ્પસદૃશાંગી સા મમ ભાર્યા મનસ્વિની
મારી પત્ની, મનથી ઉન્નત, એની દેહની રચના તો તારા ફૂલ જેવી છે.
મધૂક તવ પુષ્પેણ દયિતાયાઃ સમૌ શુભૌ
મધૂક વૃક્ષ, તારા ફૂલ જેવી જ મારી પ્રિયાની બંને ગાલ સુંદર છે.
કદલીસ્તંભ સુવ્યક્તં પ્રિયાયાશ્ચ સુકોમલૌ
કદળીના ડાંઠ, સ્પષ્ટ છે કે મારી પ્રિયાના જાંઘ તારી જેમ નરમ છે.
ભોભો મૃગ ન મે ભાર્યા ત્વયા દૃષ્ટાઽત્ર કાનને ૬.૨૯.
હે હરણ, મારી પત્ની તને આ વનમાં ક્યાંય દેખાઈ નથી.
કાંતાયાઃ પુરતો નિત્યં વિધત્તેંઽગં કલાપકૃત્
તું હંમેશા મારી પ્રિયાની સામે તારો સુંદર દેહ દેખાડે છે.
યોઽયં સંદૃશ્યતે હંસો હંસીમનુસ્મરત્યસૌ
આ હંસ અહીં દેખાય છે, એ પોતાની હંસીને યાદ કરે છે.
એક એવ સુધન્યોઽયં ચક્રવાકો વિહંગમઃ
આ એક ચક્રવાક પક્ષી ખરેખર ભાગ્યશાળી છે.
ય એષ શ્રૂયતે રાવો વિભ્રમં જનયન્મમ
આ અવાજ જે સંભળાય છે, એ મારામાં તરસ જગાવે છે.
માં દૃષ્ટ્વાઽયં મૃગો યાતિ તં મૃગી યાતિ પૃષ્ઠતઃ
મને જોઈને આ હરણ જાય છે, અને એની સાથે હરણી પણ પાછળ જાય છે.
વારણોઽયં પ્રિયાં કાંતામનુરાગાનુયાયિનીમ્
આ હાથી પોતાની પ્રિયાને, પોતાના પ્રેમથી, પાછળથી અનુસરે છે.
હા પ્રિયે મૃગશાવાક્ષિ તપ્તકાંચનસંનિભે
હાય પ્રિયે, હરણકાંઈ જેવી આંખોવાળી, તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી!
ક્વ સા ભક્તિઃ ક્વ સા પ્રીતિઃ ક્વ સા તુષ્ટિઃ ક્વ સા દયા
ક્યાં ગઈ એ ભક્તિ? ક્યાં ગયું એ પ્રેમ? ક્યાં ગયું એ સંતોષ? ક્યાં ગઈ એ દયા?
એવં પ્રલપમાનસ્ય મમ પ્રાપ્તાઃ સુહૃજ્જનાઃ ૬.૨૯.
હું આમ દુ:ખ વ્યક્ત કરતો હતો, ત્યારે મારા મિત્રો આવી પહોંચ્યા.
તતસ્તૈઃ કોપરક્તાક્ષૈઃ પ્રોક્તોઽહં સૂતનંદન
પછી તેઓ ગુસ્સાથી લાલ આંખે મને કહ્યુ, હે સૂતપુત્ર,
ત્વં કિં શોચસિ મૂઢાત્મન્નશોચ્યં જીવિતં નૃણામ્
તું શા માટે દુ:ખી છે, મૂર્ખ? માનવ જીવન માટે શોક કરવો યોગ્ય નથી.
યૂયં વયં તથા ચાન્યે સંજાતાઃ પ્રાણિનો ભુવિ
તમે, અમે અને બીજા પણ — બધા જીવધારી આ ધરતી પર જન્મ્યા છે.
અદર્શનાત્પ્રિયા પ્રાપ્તા પુનશ્ચાદર્શનં ગતા
અલગાવથી પ્રિય મળી, અને ફરીથી અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
નાયમત્યંતસંવાસઃ કસ્યચિત્કેનચિત્સહ
કોઈનું કોઈ સાથે સદાય માટેનું સાથ નથી.
મૃતં વા યદિ વા નષ્ટં યોતીતમનુશોચતિ
મૃત્યુ પામે કે ગુમ થઈ જાય, તો બાકી રહેલા લોકો એના માટે દુઃખ કરે છે.
એવં સંબોધયિત્વા માં ગૃહીત્વા તે મુહુર્જનૈઃ
એ રીતે મને સમજાવીને, તમે વારંવાર મને લોકો વચ્ચે લઈ ગયા.
તતો મમ ગૃહસ્થસ્ય સ્મરમાણસ્ય તાં પ્રિયામ્
પછી, ઘરવાળું બનીને, હું મારી પ્રિયાને યાદ કરતો હતો.
તતઃ કોપપરીતેન પ્રતિજ્ઞાતં મયા સ્ફુટમ્
પછી, ગુસ્સાથી ભરાઈને, મેં સ્પષ્ટ પ્રતિજ્ઞા લીધી.
અદ્યપ્રભૃતિ ચેન્નાહં સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્ ૬.૨૯.
આજે પછી જો હું મારા કાબૂમાં蛇ને ન જોઈ શકું,
યચ્ચ નિક્ષેપહર્તૄણાં યચ્ચ વિશ્વાસઘાતિનામ્
જેઓ દાનમાં આપેલી વસ્તુઓ ચોરી લે છે અને વિશ્વાસઘાત કરે છે, એ પાપ મને લાગશે.
યત્પાપં સાધુનિંદાયાં માતાપિતૃવધે ચ યત્
સજ્જનોની નિંદા અને માતા-પિતાની હત્યા જે પાપ છે, એ પણ મને લાગશે.
પરદારરતાનાં ચ યત્પાપં જીવઘાતિનામ્
બીજાની પત્ની સાથે આનંદ માણનારા અને જીવહત્યા કરનારા જે પાપ કરે છે, એ પણ મને લાગશે.
ઉક્તૌ ચાભિરતાનાં ચ યત્પાપં ગરદાયિનામ્
ઝેર બોલનારા અને ઝેર આપનારા જે પાપ કરે છે, એ પણ મને લાગશે.