મમ વર્ષસહસ્રાણિ બહૂનિ પ્રયુતાનિ ચ
મારા માટે અનેક હજાર અને લાખ વર્ષો પસાર થઈ ગયા છે.
અત્ર તે કીર્તયિષ્યામિ વિસ્તરેણ મહામતે
હવે હું તને આ વાત વિગતે કહું છું, મહાન બુદ્ધિવાન.
અહં હિ બ્રાહ્મણો નામ્ના વત્સઃ ખ્યાતો મહીતલે
હું બ્રાહ્મણ છું, નામ વત્સ, ધરતી પર જાણીતા છું.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ મેનકા ચ વરાપ્સરાઃ
એ જ સમયે, મેનકા, શ્રેષ્ઠ અપ્સરા,
સા ગતા ભ્રમમાણાથ કામ્યકંનામ તદ્વનમ્
તે ભટકતી ભટકતી કામ્યક નામના વનમાં ગઈ.
યત્રાસ્તે મુનિશાર્દૂલો દેવરાત ઇતિ સ્મૃતઃ
જ્યાં મુનિમાં શારદૂલ, દેવરાત નામે જાણીતા, રહે છે.
ઉપવિષ્ટો નદીતીરે દેવતાર્ચ્ચાપરાયણઃ
નદીના કિનારે બેઠા, દેવોની પૂજા માટે સમર્પિત થયેલા,
અથ સા પશ્યતસ્તસ્ય વિવસ્ત્રા પ્રાવિશજ્જલમ્ ॥ ૬.૨૯.
પછી, તે જોતા જ, એ સ્ત્રી કપડાં વગર પાણીમાં પ્રવેશી ગઈ.
અથ તસ્ય મુનીંદ્રસ્ય રેતશ્ચસ્કન્દ તત્ક્ષણાત્
એ જ ક્ષણે, એ મુનિનું વીર્ય બહાર આવી ગયું.
એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તા સારંગી સુપિપાસિતા
એ દરમિયાન, ખૂબ તરસેલી સારાંગી ત્યાં આવી.
અથ સાઽપિ દધે ગર્ભં માનુષં વૈ પ્રભાવતઃ
પછી, એ શક્તિથી, સારાંગી પણ માનવ બાળકને ગર્ભમાં ધારણ કરી.
જનયામાસ દીપ્તાંગી કન્યાં પદ્મદલેક્ષણામ્
પ્રભાશાળી શરીર અને કમળ જેવી આંખો ધરાવતી, એ સ્ત્રીએ એક દીકરીને જન્મ આપી.
અથ તાં સ મુનિર્જ્ઞાત્વા સ્વજ્ઞાનેન સ્વવીર્યજામ્
પછી, એ મુનિએ પોતાના જ્ઞાનથી જાણ્યું કે એ દીકરી પોતાનાં વીર્યથી જન્મી છે,
સ્નેહેન મહતા યુક્તઃ કૃતકૌતુકમંગલઃ
મોટા સ્નેહથી ભરપૂર, તેણે આનંદ અને શુભ કાર્ય કર્યા.
આજહાર સુમૃષ્ટાનિ તત્કૃતે સુફલાનિ સઃ
તેના માટે, એ મુનિએ સારી રીતે તૈયાર કરેલા ઉત્તમ ફળો લાવ્યા.
તત્રસ્થા વવૃધે સા ચ નામ્ના ખ્યાતા મૃગાવતી
એ ત્યાં જ મોટી થઈ, અને મૃગાવતી નામથી જાણીતી થઈ.
અથ સા ભ્રમમાણેન મયા દૃષ્ટા મૃગેક્ષણા
પછી, જ્યારે હું ફરતો હતો, ત્યારે મેં એ મૃગ જેવી આંખો ધરાવતી કન્યાને જોયી.
વિજ્ઞાય ચ કુમારીં તાં સવર્ણાં ચારુહાસિનીમ્ ૬.૨૯.
મને સમજાયું કે એ મારી જ જાતની, સુંદર હાસ્યવાળી કન્યા છે.
પ્રયચ્છૈનાં મમ બ્રહ્મન્પત્ન્યર્થં નિજ કન્યકામ્
હે બ્રાહ્મણ, એ મુનિએ પોતાની દીકરીને મારી પત્ની તરીકે મને આપી.
તતસ્તેન પ્રદત્તા મે તત્ક્ષણાદેવ સુન્દરી
એ જ ક્ષણે, એ સુંદર કન્યા એ મુનિ દ્વારા મને આપવામાં આવી.
તતઃ કતિપયાહસ્ય મયોઢા સા સુવિસ્મિતા
થોડાં દિવસો પછી, મેં એના સાથે લગ્ન કર્યા, અને એ ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થઈ.
અથ વીરુધસંછન્ને વને તસ્મિન્સુસંસ્થિતે
પછી, એ વનમાં, જ્યાં વનસ્પતિઓથી ઢંકાયેલું હતું,
સા દષ્ટા સહસા તેન પતિતા વસુધાતલે
એ અચાનક એના દ્વારા દંશાઈ, જમીન પર પડી ગઈ.
અથ સખ્યઃ સમાગત્ય તસ્યા દુઃખેન દુઃખિતાઃ
પછી, એના સખીઓ એકઠી થઈ, અને એના દુઃખને જોઈ દુઃખી થઈ.
તતોઽહં સત્વરં ગત્વા દૃષ્ટ્વા તાં પતિતાં ભુવિ
પછી હું ઝડપથી ત્યાં ગયો અને તેને જમીન પર પડેલી જોઈ.
ઇયં મે સુવિશાલાક્ષી મનઃપ્રાણસમા પ્રિયા
આ મારી વિશાળ અને સુંદર આંખોવાળી, મન અને પ્રાણ જેટલી પ્રિય સ્ત્રી છે.
સોઽહમદ્ય ગમિષ્યામિ પરલોકં સહાનયા
આજે હું તેના સાથે પરલોકમાં જવા તૈયાર છું.
પુત્રપૌત્રવધૂભિશ્ચ ભૃત્યવર્ગયુતસ્ય ચ ૬.૨૯.
પુત્રો, પૌત્રો, વહુઓ અને સેવકોની ટોળીથી ઘેરાયેલો છું.
યદીયં કર્ણનેત્રાંતા તન્વંગી મધુરસ્વરા
જેની પાતળી કાયાં, મધુર અવાજ અને કાન-આંખના ખૂણા—
એવં વિલપમાનસ્ય મમ સૂત કુલોદ્વહ
હું આવી રીતે રડતો હતો, હે સુત, રથચાલકમાં શ્રેષ્ઠ,