વર્ષંતિ જલદાઃ કામં ભવન્ત્યોષધયોઽખિલાઃ તત્તત્ર સમભાવેન ન સત્યં નૈવ ચાનૃતમ્
વાદળો પોતાની ઈચ્છાથી વરસાદ વરસાવે છે અને બધી ઔષધિઓ પણ છે; ત્યાં બધું જ સરખું છે—સાચું કે ખોટું એવું કંઈ નથી.
તીર્થાનાં ચ મખાનાં ચ દ્વાપરે સુરસત્તમ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, દ્વાપર યુગમાં તીર્થો અને યજ્ઞો—
એતત્તવ સમાખ્યાતં યુગં દ્વાપરસંજ્ઞકમ્
આ દ્વાપર નામનું યુગ મેં તને સમજાવ્યું છે.
શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા વદતો મમ સાંપ્રતમ્
હવે હું જે કહું છું, એ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.
દ્વાત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં કથિતં વિભો
હે મહાન, આ યુગ માટે બત્રીસ હજાર વર્ષ ગણાયા છે.
તત્રૈકપાદયુક્તશ્ચ ધર્મઃ પાપં ત્રિભિઃ સ્મૃતમ્
આ યુગમાં ધર્મ એક પગ પર ઊભો છે અને પાપ ત્રણ પગ પર છે એવું કહેવાય છે.
ન શૃણ્વંતિ પિતુઃ પુત્રા ન સ્નુષા ભ્રાતરો ન ચ
પુત્રો પિતાની વાત નથી સાંભળતા, ન તો વહુઓ કે ભાઈઓ પણ.
યત્ર ષોડશમે વર્ષે નરાઃ પલિત યૌવનાઃ
જ્યાં સોળમા વર્ષમાં જ યુવાન લોકોના વાળ સફેદ થઈ જાય છે.
આયુઃ પરં મનુષ્યાણાં શતસંખ્યં સુરેશ્વર
હે દેવોના સ્વામી, મનુષ્યોનું મહત્તમ આયુષ્ય સો વર્ષ ગણાય છે.
દ્વાત્રિંશદ્ધયમુખ્યાનાં ચતુર્વિંશતિઃ ખરોષ્ટ્રયોઃ ૬.૨૭.
મુખ્ય બત્રીસ ઘોડા અને ચોવીસ ઊંટ તથા ગધેડા માટે.
ચતુષ્પદાનામન્યેષાં વિંશતિઃ પંચભિર્યુતા
બીજા ચારે પગવાળા પ્રાણીઓ માટે પચ્ચીસ વર્ષ ગણાય છે.
તથા પાપપરા લોકા દુઃસ્થિતાશ્ચ વિશેષતઃ સેવિતાસ્તેઽપિ ગૃધ્રાદ્યૈર્યત્ર ચ્છાયાવિવર્જિતાઃ
એ રીતે, પાપમાં લાગેલા લોકો ખાસ કરીને અસ્થિર હોય છે; ત્યાં ગિધ અને બીજા પક્ષીઓ પણ રહે છે, જ્યાં છાંયડી નથી.
યત્ર ધર્મો હ્યધર્મેણ પીડ્યતે સુરસત્તમ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, જ્યાં ધર્મ પર અધર્મ દબાણ કરે છે.
ગુરવશ્ચ તથા શિષ્યૈઃ સ્ત્રીભિશ્ચ પુરુષાધમાઃ
જ્યાં ગુરુઓને શિષ્યો અને સ્ત્રીઓને નીચ પુરુષો દુર્વ્યવહાર કરે છે.
યત્ર સીદંતિ ધર્મિષ્ઠા નરાઃ સત્યપરાયણાઃ
જ્યાં સચ્ચાઈમાં સ્થિર અને ધર્મી લોકો દુઃખ ભોગવે છે.
આધયો વ્યાધયશ્ચૈવ તથા પીડા મહાદ્ભુતા
ત્યાં દુઃખ, રોગ અને મોટું પીડા પણ થાય છે.
અલ્પાયુષસ્તથા મર્ત્યા જાયંતે વર્ણસંકરાત્
જ્યારે જાતિઓનું મળવું થાય છે ત્યારે ઓછા આયુષ્યવાળા મનુષ્યો જન્મે છે.
ન વર્ષતિ ઘનઃ કાલે સંપ્રાપ્તેઽપિ યથોચિતે
યોગ્ય સમય આવતાં છતાં વાદળ વરસાદ નથી વરસાવતું.
ન ચ ક્ષીરપ્રદા ગાવો યદ્યપિ સ્યુઃ સુપોષિતાઃ
ગાયો સારી રીતે પોષાયેલી હોવા છતાં દૂધ નથી આપતી.
લોકા ભવંતિ નિઃશ્રીકાસ્તથા યે ચ મલિમ્લુચાઃ ૬.૨૭.
લોકો અને અશુદ્ધ લોકો સૌ સુખ-સમૃદ્ધિથી વંચિત થઈ જાય છે.
તથા તપસ્વિનઃ શૂદ્રાઃ શૂદ્રા ધર્મપરાયણાઃ
શૂદ્રોમાં પણ તપસ્વી મળે છે અને શૂદ્રો ધર્મમાં લાગેલા હોય છે.
શૂદ્રાઃ પ્રતિગ્રહીતારઃ શૂદ્રા દાનપ્રદાસ્તથા
શૂદ્રો દાન લે છે અને શૂદ્રો જ દાન પણ આપે છે.
પંચગર્તાન્ખનંત્યેવ મૃત્યુકાલે નરાધમાઃ
મૃત્યુ સમયે સૌથી નીચલા મનુષ્યો પાંચ ખાડા ખોદે છે.
વેદવિક્રયકર્તારો બ્રાહ્મણાઃ શૌચવર્જિતાઃ
બ્રાહ્મણો વેદ વેચે છે અને પવિત્રતા ગુમાવી દે છે.
સ્વાધ્યાયરહિતાશ્ચૈવ શૂદ્રાન્નનિરતાઃ સદા
તેઓ સ્વાધ્યાયથી વિમુખ છે અને હંમેશા શૂદ્રોના ખોરાકમાં મગ્ન રહે છે.
પાખંડિનો વિકર્મસ્થાઃ પરદારોપજીવિનઃ
પાખંડી, પાપકર્મમાં લાગેલા અને પરસ્ત્રી પર જીવિકા ચલાવનારા લોકો થાય છે.
ન સ્વભાવાત્સહસ્રાક્ષ કથંચિદપિ દેહિનામ્
હે સહસ્રનેત્ર, embodied જીવ કોઈ પણ રીતે પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે વર્તન કરતા નથી.
નષ્ટોત્સવાવિધર્માણો નિત્યં સંકરકારકાઃ
ઉત્સવો નાશ પામે છે, અધર્મ વધે છે અને હંમેશા ગડબડ ફેલાય છે.
તતો હ્રાસં પ્રયાસ્યંતિ વૃદ્ધિં યાતિ કલૌ યુગે
આથી હ્રાસ થશે અને કળિયુગમાં માત્ર ક્ષય જ વધશે.
અલ્પત્વાદ્દુર્લભત્વાચ્ચ અશક્તા ગૃહકર્મણિ ૬.૨૭.
ઓછા અને દુર્લભ હોવાથી, તેઓ ઘરકામમાં અશક્ત બની જાય છે.