બુરુડેન ચ કૈવર્તઃ કૈવર્તેન ચ મેદકઃ પ્રજાયન્તે સુરશ્રેષ્ઠ સવકર્મસુ ગર્હિતાઃ
બુરુડમાંથી કૈવર્ત અને કૈવર્તમાંથી મેદક જન્મે છે; હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, એ બધા નિંદનીય કામમાં લાગેલા હોય છે.
તથા શૂદ્રેણ સંજજ્ઞે બ્રાહ્મણ્યાં સુરસત્તમ
એજ રીતે, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, શૂદ્ર પુરુષ અને બ્રાહ્મણ સ્ત્રીમાંથી પણ સંતાન થાય છે.
એતૌ દ્વાવપિ શૂદ્રેણ ભવતો દ્વિજસંભવે
આ બંને પણ શૂદ્ર પુરુષ અને દ્વિજ સ્ત્રીમાંથી જન્મે છે.
એતત્ત્રેતાયુગે પ્રોક્તં મયા તે સુરસત્તમ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, ત્રેતાયુગમાં જે હતું તે બધું મેં તને કહ્યું છે.
લક્ષાષ્ટકપ્રમાણેન તદ્યુગં પરિકીર્તિતમ્ કપિશો જાયતે તત્ર ભગવાન્ગરુડધ્વજઃ
આ યુગ આઠ લાખ વર્ષનું કહેવાય છે; ત્યાં ગરુડધ્વજ ભગવાન કાપી રંગે જન્મે છે.
દ્વૌ પાદૌ ચૈવ ધર્મસ્ય દ્વૌ પાપસ્ય વ્યવસ્થિતૌ
એ યુગમાં ધર્મના બે ભાગ અને અધર્મના બે ભાગ સ્થિર થાય છે.
તતોઽન્યૈઃ સમતિક્રાંતૈર્વાર્ધક્યં પઞ્ચભિઃ શતૈઃ
પછી, જ્યારે બીજા લોકો એ બધાને વટાવી જાય છે, ત્યારે પાંચસો વર્ષમાં વૃદ્ધાવસ્થા આવે છે.
નાર્યશ્ચાપિ સુરશ્રેષ્ઠ તત્સ્વ રૂપાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, ત્યાંની સ્ત્રીઓ પણ પોતાના સ્વરૂપવાળી કહેવાય છે.
નાતિરૂપેણ સંયુક્તા ન ચ રૂપવિવર્જિતાઃ
તેઓમાં ખૂબ જ સુંદરતા નથી, પણ આખરે સુંદરતા પણ નથી.
નાતિપુષ્પફલૈર્યુક્તા વૃક્ષાશ્ચાપિસુરેશ્વર ૬.૨૭.
હે દેવોના સ્વામી, વૃક્ષોમાં બહુ ફૂલ અને ફળ નથી, પણ એ બિલકુલ ખાલી પણ નથી.
વર્ષંતિ જલદાઃ કામં ભવન્ત્યોષધયોઽખિલાઃ તત્તત્ર સમભાવેન ન સત્યં નૈવ ચાનૃતમ્
વાદળો પોતાની ઈચ્છાથી વરસાદ વરસાવે છે અને બધી ઔષધિઓ પણ છે; ત્યાં બધું જ સરખું છે—સાચું કે ખોટું એવું કંઈ નથી.
તીર્થાનાં ચ મખાનાં ચ દ્વાપરે સુરસત્તમ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, દ્વાપર યુગમાં તીર્થો અને યજ્ઞો—
એતત્તવ સમાખ્યાતં યુગં દ્વાપરસંજ્ઞકમ્
આ દ્વાપર નામનું યુગ મેં તને સમજાવ્યું છે.
શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા વદતો મમ સાંપ્રતમ્
હવે હું જે કહું છું, એ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.
દ્વાત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં કથિતં વિભો
હે મહાન, આ યુગ માટે બત્રીસ હજાર વર્ષ ગણાયા છે.
તત્રૈકપાદયુક્તશ્ચ ધર્મઃ પાપં ત્રિભિઃ સ્મૃતમ્
આ યુગમાં ધર્મ એક પગ પર ઊભો છે અને પાપ ત્રણ પગ પર છે એવું કહેવાય છે.
ન શૃણ્વંતિ પિતુઃ પુત્રા ન સ્નુષા ભ્રાતરો ન ચ
પુત્રો પિતાની વાત નથી સાંભળતા, ન તો વહુઓ કે ભાઈઓ પણ.
યત્ર ષોડશમે વર્ષે નરાઃ પલિત યૌવનાઃ
જ્યાં સોળમા વર્ષમાં જ યુવાન લોકોના વાળ સફેદ થઈ જાય છે.
આયુઃ પરં મનુષ્યાણાં શતસંખ્યં સુરેશ્વર
હે દેવોના સ્વામી, મનુષ્યોનું મહત્તમ આયુષ્ય સો વર્ષ ગણાય છે.
દ્વાત્રિંશદ્ધયમુખ્યાનાં ચતુર્વિંશતિઃ ખરોષ્ટ્રયોઃ ૬.૨૭.
મુખ્ય બત્રીસ ઘોડા અને ચોવીસ ઊંટ તથા ગધેડા માટે.
ચતુષ્પદાનામન્યેષાં વિંશતિઃ પંચભિર્યુતા
બીજા ચારે પગવાળા પ્રાણીઓ માટે પચ્ચીસ વર્ષ ગણાય છે.
તથા પાપપરા લોકા દુઃસ્થિતાશ્ચ વિશેષતઃ સેવિતાસ્તેઽપિ ગૃધ્રાદ્યૈર્યત્ર ચ્છાયાવિવર્જિતાઃ
એ રીતે, પાપમાં લાગેલા લોકો ખાસ કરીને અસ્થિર હોય છે; ત્યાં ગિધ અને બીજા પક્ષીઓ પણ રહે છે, જ્યાં છાંયડી નથી.
યત્ર ધર્મો હ્યધર્મેણ પીડ્યતે સુરસત્તમ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, જ્યાં ધર્મ પર અધર્મ દબાણ કરે છે.
ગુરવશ્ચ તથા શિષ્યૈઃ સ્ત્રીભિશ્ચ પુરુષાધમાઃ
જ્યાં ગુરુઓને શિષ્યો અને સ્ત્રીઓને નીચ પુરુષો દુર્વ્યવહાર કરે છે.
યત્ર સીદંતિ ધર્મિષ્ઠા નરાઃ સત્યપરાયણાઃ
જ્યાં સચ્ચાઈમાં સ્થિર અને ધર્મી લોકો દુઃખ ભોગવે છે.
આધયો વ્યાધયશ્ચૈવ તથા પીડા મહાદ્ભુતા
ત્યાં દુઃખ, રોગ અને મોટું પીડા પણ થાય છે.
અલ્પાયુષસ્તથા મર્ત્યા જાયંતે વર્ણસંકરાત્
જ્યારે જાતિઓનું મળવું થાય છે ત્યારે ઓછા આયુષ્યવાળા મનુષ્યો જન્મે છે.
ન વર્ષતિ ઘનઃ કાલે સંપ્રાપ્તેઽપિ યથોચિતે
યોગ્ય સમય આવતાં છતાં વાદળ વરસાદ નથી વરસાવતું.
ન ચ ક્ષીરપ્રદા ગાવો યદ્યપિ સ્યુઃ સુપોષિતાઃ
ગાયો સારી રીતે પોષાયેલી હોવા છતાં દૂધ નથી આપતી.
લોકા ભવંતિ નિઃશ્રીકાસ્તથા યે ચ મલિમ્લુચાઃ ૬.૨૭.
લોકો અને અશુદ્ધ લોકો સૌ સુખ-સમૃદ્ધિથી વંચિત થઈ જાય છે.