ઇતરેતરસંસ્પર્ધૈઃ ક્રિયમાણા નૃપોત્તમૈઃ
રાજાઓ એકબીજાથી સ્પર્ધા કરીને આવા કાર્યો કરે છે.
તીર્થયાત્રાં વ્રતં દાનં નિયમં સંયમં તથા
યાત્રા, વ્રત, દાન, નિયમ અને આત્મસંયમ પણ ત્યાં થાય છે.
સહસ્રેણ તુ વર્ષાણાં તત્ર સ્યાદ્યૌવનં નૃણામ્
ત્યાં હજારો વર્ષ સુધી માણસોમાં યુવાની રહે છે.
રજકશ્ચર્મકારશ્ચ નટો બુરુડ એવ ચ
ત્યાં ધોબી, ચર્મકાર, નટ અને બુરુડ પણ જન્મે છે.
સંભવંતિ યુગે તસ્મિન્યો નિસંસર્ગતો વિભો
હે મહાબળવાન, એ યુગમાં અયોગ્ય સંયોગથી લોકો જન્મે છે.
યથાવદ્વદ કાર્ત્સ્ન્યેન અત્ર કૌતૂહલં મહત્
મને અહીં બધું યોગ્ય રીતે અને સંપૂર્ણ કહો, કેમ કે મને ખૂબ જ ઉત્સુકતા છે.
યોનિ દોષાત્સુરશ્રેષ્ઠ જાતેર્વક્ષ્યામ્યહં સ્ફુટમ્
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, યોનિદોષને કારણે હું જન્મની વાત સ્પષ્ટ રીતે સમજાવું છું.
બ્રાહ્મણ્યાં ક્ષત્રિયાજ્જાતઃ સૂત ઇત્યભિધીયતે
બ્રાહ્મણ સ્ત્રી અને ક્ષત્રિય પુરુષથી જે જન્મે છે તેને સૂત કહે છે.
ચર્મકારેણ સંજજ્ઞે નટશ્ચાંત્યજસંજ્ઞકઃ
ચર્મકારથી નટ જન્મે છે, જેને અંત્યજ કહેવાય છે.
તથા ચ માગધો જજ્ઞે વૈશ્યેન દ્વિજસંભવે ૬.૨૭.
એજ રીતે, વૈશ્ય પુરુષ અને દ્વિજ સ્ત્રીમાંથી માગધ જન્મે છે.
બુરુડેન ચ કૈવર્તઃ કૈવર્તેન ચ મેદકઃ પ્રજાયન્તે સુરશ્રેષ્ઠ સવકર્મસુ ગર્હિતાઃ
બુરુડમાંથી કૈવર્ત અને કૈવર્તમાંથી મેદક જન્મે છે; હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, એ બધા નિંદનીય કામમાં લાગેલા હોય છે.
તથા શૂદ્રેણ સંજજ્ઞે બ્રાહ્મણ્યાં સુરસત્તમ
એજ રીતે, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, શૂદ્ર પુરુષ અને બ્રાહ્મણ સ્ત્રીમાંથી પણ સંતાન થાય છે.
એતૌ દ્વાવપિ શૂદ્રેણ ભવતો દ્વિજસંભવે
આ બંને પણ શૂદ્ર પુરુષ અને દ્વિજ સ્ત્રીમાંથી જન્મે છે.
એતત્ત્રેતાયુગે પ્રોક્તં મયા તે સુરસત્તમ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, ત્રેતાયુગમાં જે હતું તે બધું મેં તને કહ્યું છે.
લક્ષાષ્ટકપ્રમાણેન તદ્યુગં પરિકીર્તિતમ્ કપિશો જાયતે તત્ર ભગવાન્ગરુડધ્વજઃ
આ યુગ આઠ લાખ વર્ષનું કહેવાય છે; ત્યાં ગરુડધ્વજ ભગવાન કાપી રંગે જન્મે છે.
દ્વૌ પાદૌ ચૈવ ધર્મસ્ય દ્વૌ પાપસ્ય વ્યવસ્થિતૌ
એ યુગમાં ધર્મના બે ભાગ અને અધર્મના બે ભાગ સ્થિર થાય છે.
તતોઽન્યૈઃ સમતિક્રાંતૈર્વાર્ધક્યં પઞ્ચભિઃ શતૈઃ
પછી, જ્યારે બીજા લોકો એ બધાને વટાવી જાય છે, ત્યારે પાંચસો વર્ષમાં વૃદ્ધાવસ્થા આવે છે.
નાર્યશ્ચાપિ સુરશ્રેષ્ઠ તત્સ્વ રૂપાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, ત્યાંની સ્ત્રીઓ પણ પોતાના સ્વરૂપવાળી કહેવાય છે.
નાતિરૂપેણ સંયુક્તા ન ચ રૂપવિવર્જિતાઃ
તેઓમાં ખૂબ જ સુંદરતા નથી, પણ આખરે સુંદરતા પણ નથી.
નાતિપુષ્પફલૈર્યુક્તા વૃક્ષાશ્ચાપિસુરેશ્વર ૬.૨૭.
હે દેવોના સ્વામી, વૃક્ષોમાં બહુ ફૂલ અને ફળ નથી, પણ એ બિલકુલ ખાલી પણ નથી.
વર્ષંતિ જલદાઃ કામં ભવન્ત્યોષધયોઽખિલાઃ તત્તત્ર સમભાવેન ન સત્યં નૈવ ચાનૃતમ્
વાદળો પોતાની ઈચ્છાથી વરસાદ વરસાવે છે અને બધી ઔષધિઓ પણ છે; ત્યાં બધું જ સરખું છે—સાચું કે ખોટું એવું કંઈ નથી.
તીર્થાનાં ચ મખાનાં ચ દ્વાપરે સુરસત્તમ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, દ્વાપર યુગમાં તીર્થો અને યજ્ઞો—
એતત્તવ સમાખ્યાતં યુગં દ્વાપરસંજ્ઞકમ્
આ દ્વાપર નામનું યુગ મેં તને સમજાવ્યું છે.
શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા વદતો મમ સાંપ્રતમ્
હવે હું જે કહું છું, એ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.
દ્વાત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં કથિતં વિભો
હે મહાન, આ યુગ માટે બત્રીસ હજાર વર્ષ ગણાયા છે.
તત્રૈકપાદયુક્તશ્ચ ધર્મઃ પાપં ત્રિભિઃ સ્મૃતમ્
આ યુગમાં ધર્મ એક પગ પર ઊભો છે અને પાપ ત્રણ પગ પર છે એવું કહેવાય છે.
ન શૃણ્વંતિ પિતુઃ પુત્રા ન સ્નુષા ભ્રાતરો ન ચ
પુત્રો પિતાની વાત નથી સાંભળતા, ન તો વહુઓ કે ભાઈઓ પણ.
યત્ર ષોડશમે વર્ષે નરાઃ પલિત યૌવનાઃ
જ્યાં સોળમા વર્ષમાં જ યુવાન લોકોના વાળ સફેદ થઈ જાય છે.
આયુઃ પરં મનુષ્યાણાં શતસંખ્યં સુરેશ્વર
હે દેવોના સ્વામી, મનુષ્યોનું મહત્તમ આયુષ્ય સો વર્ષ ગણાય છે.
દ્વાત્રિંશદ્ધયમુખ્યાનાં ચતુર્વિંશતિઃ ખરોષ્ટ્રયોઃ ૬.૨૭.
મુખ્ય બત્રીસ ઘોડા અને ચોવીસ ઊંટ તથા ગધેડા માટે.