કિં પુનઃ શ્રદ્ધયોપેતાઃ પર્વકાલ ઉપસ્થિતે
તો પછી, શ્રદ્ધાપૂર્વક પવિત્ર સમયે આવનારા લોકોનું શું કહેવું?
તત્ર ગાથા પુરા ગીતા નારદેન મહર્ષિણા
ત્યાં મહર્ષિ નારદે એક પ્રાચીન ગાથા ગાઈ હતી:
કિં વ્રતૈર્નિયમૈર્વાપિ તપોભિર્વિવિધૈર્મખૈઃ
પછી વ્રત, નિયમ, વિવિધ તપ કે યજ્ઞોની શું જરૂર છે?
એકઃ સર્વેષુ તીર્થેષુ સ્નાનં મર્ત્યઃ સમાચરેત્
જો કોઈ મનુષ્ય સર્વ તીર્થોમાં માત્ર એકવાર સ્નાન કરે,
એકો દાનાનિ સર્વાણિ બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ
કે કોઈ એક વ્યક્તિ બધા દાન બ્રાહ્મણોને આપે,
પઞ્ચાગ્નિસાધકો ગ્રીષ્મે વર્ષાસ્વાકાશમાશ્રિતઃ
અથવા બીજો ઉનાળે પાંચ અગ્નિ તપ કરે, કે વરસાદમાં આકાશ નીચે રહે,
અન્યો વિષ્ણુપદીતોયે સ્નાત્વા વિષ્ણુપદં સ્પૃશેત્
અને બીજો વિષ્ણુપદીના જળમાં સ્નાન કરીને વિષ્ણુના પદને સ્પર્શે,
એકાંતરોપવાસી ય એકઃ સ્યાજ્જીવિતાવધિ
કે કોઈ જીવનભર એકાંતરે ઉપવાસ કરે,
ત્રિરાત્રોપોષિતસ્ત્વેકો યાવદ્વર્ષશતં નરઃ
અથવા કોઈ ત્રણ રાત ઉપવાસ રાખે, ભલે એક વખત પણ, સો વર્ષમાં,
વિરરામ મુનીનાં સ બહૂનાં પુરતોઽસકૃત્ ॥ 6.24.
એ મહર્ષિ અનેક ઋષિઓની હાજરીમાં વારંવાર મૌન થયો.
તસ્માત્સર્વ પ્રયત્નેન સ્નાનં તત્ર સમાચરેત
આથી, દરેક રીતે પુરુષાર્થ કરીને ત્યાં સ્નાન કરવું જોઈએ.
વિષ્ણોઃ પદસ્ય સંપ્રાપ્તે અયને દક્ષિણોત્તરે
જ્યારે વિષ્ણુના પગલાંનો સમય આવે, એટલે કે જ્યારે સુર્ય દક્ષિણ કે ઉત્તર દિશામાં ફરતો હોય,
તત્કેન વિધિના સૂત મન્ત્રૈશ્ચ વદ સત્વરમ્
હે સૂતજી, એ સમયે કયા વિધિથી અને કયા મંત્રો વડે કરવું, એ મને જલ્દી કહો.
દક્ષિણે ચોત્તરે ચાપિ સંપ્રાપ્તે ચાયનદ્વયે
દક્ષિણ અને ઉત્તર બંને અયન આવે ત્યારે,
ષણ્માસાભ્યંતરે મૃત્યુર્યદ્યકસ્માદ્ભવેન્મમ
અને જો એ છ મહિના વચ્ચે અચાનક મને મૃત્યુ આવી જાય,
એવં પ્રોચ્ય હરિં પશ્ચાત્પૂજયેદ્બ્રાહ્મણાંસ્તતઃ
આ રીતે કહ્યા પછી, પહેલા હરિની અને પછી બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી.
તદ્વોઽહં સંપ્રવક્ષ્યામિ ગંગામાહાત્મ્યસંભવમ્
હવે હું તમને ગંગાના મહિમાનું મૂળ કહું છું.
ચમત્કારપુરે વિપ્રઃ પુરાસીત્સંશિતવ્રતઃ
ચમત્કારપુર નામના શહેરમાં એક બ્રાહ્મણ હતો, જે કઠોર વ્રત પાળતો હતો.
સ યદા યૌવનોપેતસ્તદા વેશ્યાનુરાગકૃત્
જ્યારે એ યુવાન થયો, ત્યારે એ વેશ્યાના પ્રેમમાં પડી ગયો.
સ કદાચિન્નિશીથેઽથ તૃષાર્તશ્ચ સમુત્થિતઃ
એક વખત, મધ્યરાત્રિએ, જ્યારે એને તરસ લાગી, ત્યારે એ ઊઠ્યો.
અથ સા સલિલભ્રાંત્યા કરકં મદ્યસંભવમ્
પછી, એ સ્ત્રીએ પાણી સમજીને ભૂલથી એને દારૂ આપ્યું.
મુખમધ્યગતે મદ્યે સોઽપિ તાં કોપસંયુતઃ
જ્યારે દારૂ એની મોઢે પહોંચી, ત્યારે એ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો.
કિમિદંકિમિદં પાપે ત્વયા કર્મ વિગર્હિતમ્
'આ શું, આ શું, હે પાપી સ્ત્રી? તું કયું નિંદનીય કામ કર્યું?'
બ્રાહ્મણ્યમદ્ય મે નષ્ટં મદ્યપાનાદસંશયમ્
'આજે તો દારૂ પીવાથી મારો બ્રાહ્મણપણો નિશ્ચયે નષ્ટ થયો.'
એવમુક્ત્વા વિનિષ્ક્રમ્ય તદ્ગૃહાદ્દુઃખસંયુતઃ
આ રીતે કહીને, એ દુઃખી થઈને એ ઘર છોડીને બહાર નીકળી ગયો.
તતઃ પ્રભાતવેલાયાં સ્નાત્વા વસ્ત્રસમન્વિતઃ ૬.૨૫.
પછી, પ્રભાતે સ્નાન કરીને અને સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરીને,
સંપ્રાપ્તો વિપ્રમુખ્યાનાં સભા યત્ર વ્યવસ્થિતા
એ મહાન બ્રાહ્મણોની સભામાં પહોંચ્યો, જ્યાં બધા ભેગા થયા હતા.
અથાસૌ પ્રણિપત્યોચ્ચૈઃ પ્રોવાચ દ્વિજસત્તમાન્
પછી, એણે નમસ્કાર કરીને, ઉંચે અવાજે એ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને કહ્યું.
અથ તે ધર્મશાસ્ત્રાણિ પ્રવિચાર્ય પુનઃપુનઃ
પછી ધર્મશાસ્ત્રોનું વારંવાર વિચારીને, સારી રીતે વિચાર કર્યો.
અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાપિ સુરાં ચેદ્બ્રાહ્મણઃ પિબેત્
જો બ્રાહ્મણ અજાણતા કે જાણતા દારૂ પી જાય,