યાવદસ્ય પિતા વૃદ્ધઃ પુત્રદર્શનવિહ્વલઃ ૩૯. આગત્ય વસુધાપૃષ્ઠં તસ્યૈવાશ્રમસંનિધૌ ॥ ૬.૨૧.
જ્યાં સુધી આ બાળકનો વૃદ્ધ પિતા, પુત્રને જોવા માટે વ્યાકુળ થઈ, પોતાના આશ્રમ નજીક ધરતી પર ન આવે—
અમુંચન્નગ્નિતીર્થે તં સમાભાષ્ય તતઃ પરમ્
પછી, તેની સાથે વાત કરી, તેને અગ્નિતીર્થે મુક્ત કરો.
એતસ્મિન્નંતરે વિપ્રો મૃકંડઃ સુતવત્સલઃ
આ વચ્ચે, પુત્રપ્રેમી બ્રાહ્મણ મૃકંડ—
અહો મે તનયોઽભીષ્ટઃ કથમદ્ય ન દૃશ્યતે
હાય! મારો પ્રિય પુત્ર આજે કેમ દેખાતો નથી?
કૃત્વા માં દુઃખસંતપ્તં માતરં ચાપિ પુત્રકઃ
મારા અને તેની માતાને દુઃખમાં મૂકી, મારો પુત્ર—
પશ્ય બ્રાહ્મણિ પાપેન મયા દુષ્કૃતકારિણા
જો, બ્રાહ્મણી, મારા પાપ અને દુષ્કર્મના કારણે—
કથિતં જ્ઞાનિના તેન મમ પૂર્વં મહાત્મ ના
એ મહાન આત્માએ મને એ વાત પહેલાં સમજાવી હતી.
સોઽહં પુત્રસ્ય દુઃખેન સાધયિષ્યે હુતાશનમ્
હવે પુત્રના દુઃખથી વ્યાકુળ થઈને હું અગ્નિહોમ કરવાનું નક્કી કર્યું છે.
તત્કિં ચિરયસિ બ્રહ્મઞ્છીઘ્રં દારૂણિ ચાનય
હે બ્રાહ્મણ, શા માટે મોડું કરે છે? જલદી લાકડાં લાવ.
યેનાઽહં ભવતા સાર્ધં પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્
જેથી હું તારી સાથે મળીને અગ્નિમાં પ્રવેશી શકું.
આજગામાઽથ સંહૃષ્ટઃ સ બાલઃ સન્નિધિં તયોઃ ॥ ૬.૨૧.
પછી એ બાળક આનંદથી તેમના પાસે આવી પહોંચ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણો હૃષ્ટો બ્રાહ્મણ્યા સહિતસ્તદા
તેને જોઈને બ્રાહ્મણ અને તેની પત્ની બંને ખુશ થયા.
ભૂયોભૂયઃ પરિષ્વજ્ય સભાર્યઃ પૃષ્ટવાંસ્તદા
પતિ-પત્નીએ પુત્રને વારંવાર ભેટી અને તેને પૂછપરછ કરી.
શોકાર્ણવે પરિક્ષિપ્ય માં સભાર્યં વયોઽધિકમ્
તમે અમને, વૃદ્ધ પતિ-પત્નીને, દુઃખના દરિયામાં ફેંકી દીધા—
ક્રમેણ વિનયાત્તાત સ્મરમાણેન તે વચઃ ॥ ૫૪ દીર્ઘાયુર્ભવ તૈરુક્તઃ સર્વૈરેવ દ્વિજોત્તમૈઃ
પછી ધીરજપૂર્વક અને નમ્રતાથી, તારા વચનને યાદ રાખીને, બધા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: 'દીર્ઘાયુ રહેજે.'
અથ તાત સમાલોક્ય તેષાં મધ્યગતો મુનિઃ
પછી, હે પિતા, એ મુનિ બધાના વચ્ચે ઊભા રહીને ચારે બાજુ જોયું.
તૃતીયે દિવસે સોઽયં બાલઃ પંચત્વમેષ્યતિ
ત્રીજા દિવસે આ બાળક મૃત્યુ પામશે.
તતસ્તે મુનયો ભીતા અસત્યાત્તાત તત્ક્ષણાત્
પછી, હે પિતા, એ અસત્ય સાંભળી મુનિઓ તરત જ ડરી ગયા.
નમસ્કૃતેન તેનાઽપિ પ્રોક્તોઽહં પદ્મયોનિના ॥ દીર્ઘાયુર્ભવ પૃષ્ટશ્ચ કુતસ્ત્વમિહ ચાગતઃ
પદ્મયોનિએ મને વંદન કરીને કહ્યું: 'દીર્ઘાયુ રહેજે.' અને પૂછ્યું: 'તું અહીં ક્યાંથી આવ્યો છે?'
અથ તૈર્મુનિભિઃ સર્વૈર્વૃત્તાંતં તસ્ય કીર્તિતમ્ ૬.૨૧.
પછી બધા મુનિઓએ તેની કથા કહી સંભળાવી.
યથાઽયં બાલકો દેવ ત્વત્પ્રસાદાત્પિતામહ
જેમ આ બાળક, હે દેવ, તારી કૃપાથી, હે પિતામહ—
તતોઽહં બ્રહ્મણા તાત જરામરણવર્જિતઃ
પછી, હે પિતા, બ્રહ્માજીએ મને વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુમાંથી મુક્ત કર્યો.
તે તુ માં મુનયોત્રૈવ પ્રમુચ્યાશ્રમસન્નિધૌ
એ મુનિઓએ મને અહીં જ આશ્રમની હાજરીમાં મુક્ત કર્યો.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય મૃકંડો હર્ષસંયુતઃ
એના વચન સાંભળી મૃકંડુ આનંદથી ભરાઈ ગયો.
પ્રણમ્ય તાન્મુનીન્સર્વાન્કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્થિતઃ
બધા ઋષિઓને વંદન કરીને, તેણે હાથ જોડીને ત્યાં ઊભો રહ્યો.
સાધુ પ્રોક્તમિદં કૈશ્ચિદાચાર્યૈર્મુનિસત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, કેટલાક આચાર્યોએ જે કહ્યું છે, તે યોગ્ય જ છે.
સાધૂનાં દર્શનં પુણ્યં તીર્થભૂતા હિ સાધવઃ
સારા લોકોનું દર્શન પુણ્યદાયક છે, કારણ કે સજ્જન લોકો તો પવિત્ર તીર્થ સમાન છે.
તસ્માદતિથયઃ પ્રાપ્તા યૂયં સર્વેઽદ્ય મે ગૃહમ્
આથી, આજે તમે બધા મારા ઘરે અતિથિ બનીને પધાર્યા છો.
અલ્પાયુરપિ તે બાલો યજ્જાતો મૃત્યુવર્જિતઃ
છોકરાનું આયુષ્ય ઓછું હોય છતાં, તે મૃત્યુથી મુક્ત થઈ જન્મ્યો છે.
ભવદ્ભિરદ્ય સંરક્ષ્ય કુલં કૃત્સ્નં સમુદ્ધૃતમ્ ॥ ૬.૨૧.
આજે આપ સૌના કારણે મારા આખા કુળનું રક્ષણ થયું અને ઉદ્ધાર થયો છે.