સ્નાનં કૃત્વા યથાન્યાયં દદર્શાઽથ પિતામહમ્ ૬.૨૦.
યોગ્ય રીતે સ્નાન કરીને પછી તેણે પિતામહને જોયા.
તત્પ્રભાવાજ્જઘાનાઽથ ખરાદીન્રાક્ષસોત્તમાન્
આ શક્તિથી તેણે પછી ખરા અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને મારી નાખ્યા.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદેમહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે રામકૃતયામ્યદિશાપ્રયાણે બાલમંડનતીર્થમાહાત્મ્ય વર્ણનંનામ વિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે એકાશી હજાર શ્લોકવાળી શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણની છઠ્ઠી નાગરખંડની હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં રામના દક્ષિણ દિશા યાત્રામાં બાલમંડન તીર્થમાહાત્મ્ય વર્ણન નામે વિસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
કસ્મિન્સ્થાને કૃતસ્તેન સ્વાશ્રમો મુનિના વદ
કયા સ્થળે એ મુનિએ પોતાનું આશ્રમ બનાવ્યું હતું, એ કહો.
ચમત્કારપુરાભ્યાશેવાનપ્રસ્યાશ્રમે સ્થિતઃ
એ આશ્રમ અદ્ભુત શહેરની નજીક, વનપ્રસ્થના આશ્રમમાં હતો.
શાંતાત્મા નિયમોપેતશ્ચકાર સુમહત્તપઃ
શાંત મન અને નિયમથી યુક્ત થઈને તેણે મહાન તપ કર્યા.
પશ્ચિમે વયસિ પ્રાપ્તે પુત્રો જજ્ઞે સુશોભનઃ
જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થામાં પહોંચ્યો ત્યારે તેને સુંદર પુત્ર થયો.
માર્કંડ ઇતિ નામાઽથ તસ્ય ચક્રે પિતા સ્વયમ્
પછી પિતાએ એ પુત્રનું નામ પોતે જ માર્કંડેય રાખ્યું.
શુક્લપક્ષં સમાસાદ્ય તારાપતિરિવાંબરે બાલક્રીડાપ્રસક્તસ્ય પિતુરુત્સઙ્ગવર્તિનઃ
શુક્લપક્ષ આવે ત્યારે, આકાશમાં તારાઓના સ્વામી જેવો, રમતમાં મગ્ન બાળક પિતાના ખોળામાં રહેતો.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય કશ્ચિત્તત્ર સમાગતઃ
પછી એક સમયે ત્યાં કોઈ એક આવ્યો.
સ તં શિશું સમાલોક્ય નખાગ્રાન્મૂર્દ્ધજાવધિમ્
તે બાળકને તેણે નખના ટોચથી લઈ માથાના મોર સુધી નિહાળ્યું.
મૃકંડોઽપિ સમાલોક્ય જ્ઞાનિનં સસ્મિતાનનમ્
મૃકંડુએ પણ જ્ઞાનવાન, હળવી સ્મિતવાળું ચહેરું ધરાવનારને જોયો.
સુચિરં વિસ્મયાવિષ્ટસ્તતોઽભૂઃ સસ્મિતાનનઃ ॥ ૬.૨૧.
લાંબા સમય સુધી આશ્ચર્યથી ભરાઈને, તે પણ સ્મિતથી ચહેરો ઉજળો કરીને બેઠો.
તતશ્ચ કથયામાસ હાસ્યકારણમેવ હિ
પછી તેણે પોતાના હાસ્યનું કારણ કહવાનું શરૂ કર્યું.
ગાત્રસ્થાનિ ભવેત્સત્યં તૈઃ પુમાનજરામરઃ
જો આ ચિહ્નો શરીરે સાચા હોય, તો માણસે ક્યારેય વૃદ્ધ કે મરતો નથી.
અસ્ય ભાવિ પુનશ્ચાઽસ્માદ્દિવસાન્નિધનં શિશોઃ
પણ આ બાળકનું મૃત્યુ આજના દિવસે ફરીથી નિશ્ચિત છે.
એવં જ્ઞાત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠ કુરુષ્વાઽસ્ય હિતં ચ યત્
આવું જાણીને, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેના માટે જે સારું હોય તે કર.
એવમુક્ત્વા સ વિપ્રેંદ્રો જગામાઽભીપ્સિતાં દિશમ્
આ રીતે કહી, તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ પોતાની ઇચ્છિત દિશામાં ચાલ્યો ગયો.
અકાલેઽપિ કુમારસ્ય કિંચિદ્ધ્યાત્વા નિજે હૃદિ
અયોગ્ય સમયે પણ, પોતાના હૃદયમાં બાળક વિશે થોડું વિચાર્યું.
યં કં ચિદ્વીક્ષસે પુત્ર ભ્રમમાણં દ્વિજોત્તમમ્
પુત્ર, તું જે કોઈ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને ભટકતો જુએ, તેને નિહાળ.
એવં તસ્ય વ્રતસ્થસ્ય ષણ્માસા દિવસૈસ્ત્રિભિઃ
એ રીતે, જે વ્રત પાળતો હતો, તેના માટે છ મહિના ત્રણ દિવસે વીતી ગયા.
તાન્દૃષ્ટ્વા સ મુનીન્સર્વાન્નમશ્ચક્રે મુનેઃ સુતઃ ૬.૨૧.
બધા ઋષિઓને જોઈ, મુનિના પુત્રએ તેમને નમસ્કાર કર્યો.
અથ તં બાલભાવેન કૌતુકાદ્બ્રહ્મચારિણઃ
પછી, બાળપણની સ્થિતિમાં, બ્રહ્મચારીયોએ જિજ્ઞાસાથી તેની પાસે ગયા.
સર્વૈરેષ શિશુઃ પ્રોક્તો દીર્ઘા યુરિતિ સાદરમ્
બધાએ આ બાળકને આદરપૂર્વક કહ્યું, 'આ બાળકને લાંબી આયુષ્ય છે.'
તન્ન યુક્તં ભવેદીદૃગસ્માકં વચનં દ્વિજાઃ
આવું કહેવું, બ્રાહ્મણો, આપણા માટે યોગ્ય નથી.
તતો મિથઃ સમાલોચ્ય સર્વે તે મુનિપુંગવાઃ
પછી બધાજ શ્રેષ્ઠ મુનિઓએ પરસ્પર ચર્ચા કરી.
તસ્માત્તસ્ય પુરો નીત્વા બાલોઽયં ક્ષીણજીવિતઃ
એથી, તેને સામે લાવીને કહ્યું, 'આ બાળકનું આયુષ્ય હવે બહુ ઓછું રહ્યું છે.'
તતસ્તુ તે સમાદાય સત્વરં બ્રહ્મચારિણમ્
પછી તેમણે તરત જ બ્રહ્મચારીને સાથે લઈ ગયા.
તતઃ પ્રણમ્ય તં દેવં વેદોક્તૈઃ સ્તવનૈર્દ્વિજાઃ
પછી, દ્વિજોએ એ દેવને વંદન કરી, વેદમાં આવેલા સ્તોત્રો વડે તેની સ્તુતિ કરી.
તેષામનંતરં સોઽપિ નમશ્ચક્રે પિતામહમ્
પછી, એ દેવએ પણ પિતામહ બ્રહ્માને નમસ્કાર કર્યો.