મનસ્તાપેન શુધ્યેત મતમેતન્મનીષિણામ્ ૬.૨૦.
મનના દુઃખથી શુદ્ધિ થાય છે; એ જ વિદ્વાનોનું માનવું છે.
ઈદૃક્ષાન્મનસસ્તાપાત્તસ્માચ્છુદ્ધોઽસિ લક્ષ્મણ
મનના આવા દુઃખથી શુદ્ધિ થાય છે; એટલે, હે લક્ષ્મણ, તું શુદ્ધ છે.
ઈદૃક્ક્ષેત્રપ્રભાવોઽયં સૌભ્રાત્રેણ વિવર્જિતઃ
આ પવિત્ર સ્થળનું એવું પ્રભાવ છે કે અહીં ભાઈચારો નથી.
અપિ સ્વલ્પં ન સૌભ્રાત્રં તેષાં સંજાયતે ક્વચિત્
અહીં કોઈને કોઈ સાથે જરાય પણ ભાઈપણું થતું નથી.
તાવત્સ્નેહપરો મર્ત્યસ્તાવદ્વદતિ કોમલમ્
માણસ ત્યા સુધી જ પ્રેમાળ રહે છે જ્યાં સુધી એ મીઠું બોલે છે.
યેઽન્યેપિ નિવસંત્યત્ર પશવઃ પક્ષિણો મૃગાઃ
અહીં રહેતા બીજાં પ્રાણી, પક્ષીઓ અને હરણ પણ
કસ્યચિત્કેનચિત્સાર્ધં સૌહાર્દં નૈવ વિદ્યતે
કોઈને કોઈ સાથે સાચો મિત્રભાવ નથી મળતો.
તથાપિ યદિ તે કાચિચ્છંકા ચિત્તે વ્યવસ્થિતા
છતાં પણ જો તારા મનમાં હજુ શંકા હોય,
યત્ર શક્રો વિપાપ્માઽભૂદ્દ્રોહં કૃત્વા સુદારુણમ્
અહીં જ ઇન્દ્રે બહુ ભયાનક દ્રોહ કરીને પાપી બન્યો હતો.
એવમુક્તસ્તુ સૌમિત્રિર્ગત્વા તત્ર દ્વિજોત્તમાઃ રામોઽપિ તત્ર ગત્વાશુ માર્કંડેયવરાશ્રમે
આવી રીતે સંબોધન મળ્યા પછી સૌમિત્રિ ત્યાં ગયો, અને રામ પણ ઝડપથી માર્કંડેય મુનિના આશ્રમમાં પહોંચ્યો.
સ્નાનં કૃત્વા યથાન્યાયં દદર્શાઽથ પિતામહમ્ ૬.૨૦.
યોગ્ય રીતે સ્નાન કરીને પછી તેણે પિતામહને જોયા.
તત્પ્રભાવાજ્જઘાનાઽથ ખરાદીન્રાક્ષસોત્તમાન્
આ શક્તિથી તેણે પછી ખરા અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને મારી નાખ્યા.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદેમહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે રામકૃતયામ્યદિશાપ્રયાણે બાલમંડનતીર્થમાહાત્મ્ય વર્ણનંનામ વિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે એકાશી હજાર શ્લોકવાળી શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણની છઠ્ઠી નાગરખંડની હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં રામના દક્ષિણ દિશા યાત્રામાં બાલમંડન તીર્થમાહાત્મ્ય વર્ણન નામે વિસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
કસ્મિન્સ્થાને કૃતસ્તેન સ્વાશ્રમો મુનિના વદ
કયા સ્થળે એ મુનિએ પોતાનું આશ્રમ બનાવ્યું હતું, એ કહો.
ચમત્કારપુરાભ્યાશેવાનપ્રસ્યાશ્રમે સ્થિતઃ
એ આશ્રમ અદ્ભુત શહેરની નજીક, વનપ્રસ્થના આશ્રમમાં હતો.
શાંતાત્મા નિયમોપેતશ્ચકાર સુમહત્તપઃ
શાંત મન અને નિયમથી યુક્ત થઈને તેણે મહાન તપ કર્યા.
પશ્ચિમે વયસિ પ્રાપ્તે પુત્રો જજ્ઞે સુશોભનઃ
જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થામાં પહોંચ્યો ત્યારે તેને સુંદર પુત્ર થયો.
માર્કંડ ઇતિ નામાઽથ તસ્ય ચક્રે પિતા સ્વયમ્
પછી પિતાએ એ પુત્રનું નામ પોતે જ માર્કંડેય રાખ્યું.
શુક્લપક્ષં સમાસાદ્ય તારાપતિરિવાંબરે બાલક્રીડાપ્રસક્તસ્ય પિતુરુત્સઙ્ગવર્તિનઃ
શુક્લપક્ષ આવે ત્યારે, આકાશમાં તારાઓના સ્વામી જેવો, રમતમાં મગ્ન બાળક પિતાના ખોળામાં રહેતો.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય કશ્ચિત્તત્ર સમાગતઃ
પછી એક સમયે ત્યાં કોઈ એક આવ્યો.
સ તં શિશું સમાલોક્ય નખાગ્રાન્મૂર્દ્ધજાવધિમ્
તે બાળકને તેણે નખના ટોચથી લઈ માથાના મોર સુધી નિહાળ્યું.
મૃકંડોઽપિ સમાલોક્ય જ્ઞાનિનં સસ્મિતાનનમ્
મૃકંડુએ પણ જ્ઞાનવાન, હળવી સ્મિતવાળું ચહેરું ધરાવનારને જોયો.
સુચિરં વિસ્મયાવિષ્ટસ્તતોઽભૂઃ સસ્મિતાનનઃ ॥ ૬.૨૧.
લાંબા સમય સુધી આશ્ચર્યથી ભરાઈને, તે પણ સ્મિતથી ચહેરો ઉજળો કરીને બેઠો.
તતશ્ચ કથયામાસ હાસ્યકારણમેવ હિ
પછી તેણે પોતાના હાસ્યનું કારણ કહવાનું શરૂ કર્યું.
ગાત્રસ્થાનિ ભવેત્સત્યં તૈઃ પુમાનજરામરઃ
જો આ ચિહ્નો શરીરે સાચા હોય, તો માણસે ક્યારેય વૃદ્ધ કે મરતો નથી.
અસ્ય ભાવિ પુનશ્ચાઽસ્માદ્દિવસાન્નિધનં શિશોઃ
પણ આ બાળકનું મૃત્યુ આજના દિવસે ફરીથી નિશ્ચિત છે.
એવં જ્ઞાત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠ કુરુષ્વાઽસ્ય હિતં ચ યત્
આવું જાણીને, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેના માટે જે સારું હોય તે કર.
એવમુક્ત્વા સ વિપ્રેંદ્રો જગામાઽભીપ્સિતાં દિશમ્
આ રીતે કહી, તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ પોતાની ઇચ્છિત દિશામાં ચાલ્યો ગયો.
અકાલેઽપિ કુમારસ્ય કિંચિદ્ધ્યાત્વા નિજે હૃદિ
અયોગ્ય સમયે પણ, પોતાના હૃદયમાં બાળક વિશે થોડું વિચાર્યું.
યં કં ચિદ્વીક્ષસે પુત્ર ભ્રમમાણં દ્વિજોત્તમમ્
પુત્ર, તું જે કોઈ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને ભટકતો જુએ, તેને નિહાળ.