અતિથિર્યત્ર સંપ્રાપ્તઃ શ્રાદ્ધકાલ ઉપસ્થિતે
જે ઘરમાં શ્રાદ્ધના સમયે અતિથિ આવી પહોંચે છે,
કિં વા તે બહુનોક્તેન શૃણુ સંક્ષેપતો નૃપ
રાજા, વધુ શું કહું? હવે સંક્ષિપ્તમાં સાંભળો.
યદન્નં કેશસૂત્રાસ્થિશ્લેષ્માદિભિરુપપ્લુતમ્
જે અન્નમાં વાળ, સૂત્ર, હાડકાં, કફ અને આવા અન્ય અશુદ્ધિઓ મિશ્રિત હોય,
એતન્મે સર્વમાચક્ષ્વ માંસાદ મમ પૃચ્છતઃ
હે માંસભક્ષક, હું તને માંસ વિષે પૂછું છું, તો આ બધું મને સ્પષ્ટપણે કહો.
પરદારરતશ્ચૈવ પરવિત્તાપહારકઃ
જે પરસ્ત્રી સાથે સંબંધ રાખે છે અને બીજા માણસનું ધન ચોરી લે છે,
કન્યાં યચ્છતિ વૃદ્ધાય નીચાય ધનલિપ્સયા
જે ધનની લાલચમાં પોતાની દીકરીને વૃદ્ધ કે નીચ માણસને આપે છે,
કુલે જાતાં વિનીતાં ચ ધર્મપત્નીં સુખોચ્છ્રિતામ્
જે પોતાના કુળમાં જન્મેલી, સંસ્કારી અને સુખમાં પાળીેલી ધર્મપત્નીને વિદાય આપે છે,
દેવસ્ત્રીગુરુવિત્તાનિ યો ગૃહીત્વા ન યચ્છતિ
જે દેવ, સ્ત્રી કે ગુરુનું સંપત્તિ લઇને પાછું આપતો નથી,
પરવ્યસનસંતુષ્ટઃ કૃતઘ્નો ગુરુતલ્પગઃ
જે બીજાના દુઃખમાં આનંદ મેળવે છે, કૃતઘ્ન છે અથવા ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ રાખે છે,
દીયમાનસ્ય વિત્તસ્ય બ્રાહ્મણેભ્યઃ સુપાપકૃત્
જે બ્રાહ્મણોને દાન આપતી વખતે પણ ઘોર પાપ કરે છે,
શૂદ્રાન્નેનોદરસ્થેન બ્રાહ્મણો મ્રિયતે યદિ
જો બ્રાહ્મણ શૂદ્રના અન્નથી પેટ ભર્યા પછી મરે,
કુલદેશોચિતં ધર્મં યસ્ત્યક્ત્વાઽન્યત્સમાચરેત્
જે પોતાના કુળ અને દેશના યોગ્ય ધર્મને ત્યજીને બીજું આચરે છે,
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં મયા પાર્થિવસત્તમ ૬.૧૮.
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મેં તને આ બધું કહી દીધું છે.
તન્મે કીર્તય માંસાદ વિસ્તરેણ વિશેષતઃ
હવે, હે માંસભક્ષક, તું મને વિગતે અને વિશેષરૂપે કહો.
યઃ પશ્યત્યાત્મવજ્જંતૂન્ન પ્રેતો જાયતે નરઃ
જે જીવોને પોતાને સમાન માને છે, એ મનુષ્ય ક્યારેય ભૂત રૂપે જન્મતો નથી.
અન્નદાનપરો નિત્યં વિશેષેણાતિથિપ્રિયઃ
જે હંમેશા અન્નદાનમાં તત્પર રહે છે અને મહેમાનોને વિશેષ પ્રેમ કરે છે,
સમઃ શત્રૌ ચ મિત્રે ચ સમલોષ્ટાશ્મકાંચનઃ
જે દુશ્મન અને મિત્ર બંને પ્રત્યે સમભાવ રાખે છે અને માટી, પથ્થર અને સોનાને સમાન જુએ છે,
દાનધર્મપ્રવૃત્તાનાં ધર્મમાર્ગા નુયાયિનામ્
જે દાન અને ધર્મમાં પ્રવૃત્ત છે અને સદાય ધર્મના માર્ગે ચાલે છે,
યૂકામત્કુણદંશાદીન્સર્વસત્ત્વાનિ યો નરઃ
જે મનુષ્ય યૂકા, માખી, દંશ વગેરે તમામ જીવજંતુઓને પણ જીવ સમજે છે,
સદા યજ્ઞક્રિયોપેતઃ સદા તીર્થપરાયણઃ
જે હંમેશા યજ્ઞકર્મમાં અને તીર્થયાત્રામાં લાગેલો રહે છે,
વાપીકૂપતડાગાનામારામાણાં વિશે ષતઃ
ખાસ કરીને કૂવો, તળાવ, સરોવર અને ઉદ્યાન વિશે.
ગત્વા ગયાશિરઃ પુણ્યમેકૈકસ્ય પૃથક્પૃથક્ ૬.૧૮.
ગયા શિખરે જઈને, દરેકે અલગથી પુણ્ય મેળવે છે.
પ્રેતત્વં યાતિ યેનેદં ત્વત્પ્ર સાદાત્સુદારુણમ્
તમારી કૃપાથી, જે અત્યંત ભયાનક છે એવું ભૂત બનવું, એ પણ થાય છે.
ધર્માધર્મપરિજ્ઞાનં તચ્ચ કસ્માત્પ્રનિંદસિ
ધર્મ અને અધર્મની ઓળખ—તમે એનું દોષારોપણ કેમ કરો છો?
ગુણત્રયસમાયુક્તા શેષૈર્દોષૈઃ સમંતતઃ
ત્રણે ગુણોથી યુક્ત અને બાકીના દોષોથી પણ ભરપૂર.
એકા જાતિસ્મૃતિઃ સમ્યગસ્યામેવપ્રજાયતે
અમારા પૈકી માત્ર એક સાચી જન્મસ्मૃતિ થાય છે.
એતદ્ગુણત્રયં પ્રોક્તં પ્રેતયોનૌ નૃપોત્તમ
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, ભૂત યોનિમાં આ ત્રિગુણત્વ કહેવાયું છે.
યદિ તાવદ્વનાદસ્માદ્યામોન્યત્ર વયં નૃપ
હે રાજા, જો અમે આ વનમાંથી ક્યાંક બીજે જઈએ,
તથા ધર્મક્રિયાઃ સર્વા માનુષાણામુદાહૃતાઃ
આ રીતે માનવો માટેના બધા ધર્મકર્મો જણાવવામાં આવ્યા છે.
પશ્યામો દૂરતો રાજઞ્જલપૂર્ણાઞ્જલા શયાન્
હે રાજા, દૂરથી અમે જોઈ રહ્યા છીએ કે કેટલાક લોકો પાણીથી ભરેલી હથેળી સાથે પડ્યા છે.