તત્ર કાલવશાન્નષ્ટાસ્તેઽપિ પ્રાપ્તા દિવાલયમ્
ત્યાં પણ, સમયના પ્રભાવથી ગુમ થયેલા લોકો દિવ્ય લોકમાં પહોંચી ગયા છે.
શ્રૂયતાં પરમં ગુહ્યં તસ્ય ક્ષેત્રસ્ય સંભવમ્ ૬.૧૬.
હવે એ પવિત્ર ક્ષેત્રની ઉત્પત્તિનું સર્વોચ્ચ રહસ્ય સાંભળો.
હાટકેશ્વરજં ક્ષેત્રં પુનાતિ સ્મરણાદપિ
હાટકેશ્વરથી જન્મેલું એ ક્ષેત્ર માત્ર સ્મરણથી પણ પવિત્ર કરે છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે રક્તશૃઙ્ગસાંનિધ્યસેવનફલશ્રૈષ્ઠ્યવર્ણનંનામ ષોડશોઽ ધ્યાયઃ
આ રીતે, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહિમા અને રક્તશૃંગના સાન્નિધ્ય તથા સેવા ફળના શ્રેષ્ઠતાનું વર્ણન કરતો, શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના છઠ્ઠા નાગરખંડનો સોળમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
તત્ક્ષેત્રસ્ય પ્રમાણં યત્તદસ્માકં પ્રકીર્તય । યાનિ તત્ર ચ પુણ્યાનિ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ
એ ક્ષેત્રનું માપ અને ત્યાં આવેલા પવિત્ર તીર્થો તથા મંદિરો વિશે અમને કહો.
આયામવ્યાસતશ્ચૈવ ચમત્કારપુરોત્તમમ્
એનું લંબાઈ અને પહોળાઈ અદભૂત છે અને તે સર્વ શ્રેષ્ઠ તીર્થ છે.
પ્રાચ્યાં તસ્ય ગયાશીર્ષં પશ્ચિમેન હરેઃ પદમ્
એના પૂર્વે ગયાશીર્ષ છે અને પશ્ચિમે હરિનું પદ છે.
હાટકેશ્વર સંજ્ઞં તુ પૂર્વમાસીદ્દ્વિજોત્તમાઃ
પહેલાં, દ્વિજશ્રેષ્ઠો, એનું નામ હાટકેશ્વર હતું.
યતઃ પ્રભૃતિ વિપ્રેભ્યો દત્તં તેન મહાત્મના
ત્યાંથી એ મહાન આત્માએ એ ક્ષેત્ર બ્રાહ્મણોને આપ્યું હતું.
માહાત્મ્યં તસ્ય નો બ્રૂહિ સૂતપુત્ર સવિસ્તરમ્
હે સૂતપુત્ર, એ સ્થળનો મહિમા અમને વિગતે કહો.
યો વૈ દાનપતિર્દક્ષઃ શત્રુપક્ષક્ષયાવહઃ
જે દાનમાં પારંગત, કુશળ અને શત્રુઓનો વિનાશક હતો,
સ કદાચિન્મૃગાન્હંતું નૃપઃ સેનાવૃતો યયૌ
એ રાજાએ એક વખત પોતાની સેના સાથે જંગલમાં શિકાર કરવા ગયો.
સ જઘાન મૃગાંસ્તત્ર શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ૬.૧૭.
ત્યાં તેણે તીક્ષ્ણ તીરો વડે એ પ્રાણીઓનો વધ કર્યો.
સિંહાન્વ્યાઘ્રાન્ગજાન્મત્તાઞ્ચ્છતશોઽથ સહસ્રશઃ
એણે સિંહ, વાઘ અને ઉગ્ર હાથીઓને સૈંકડો-હજારો સંખ્યા સુધી માર્યા.
ન પપાત ધરાપૃષ્ઠે સશરો દુદ્રુવે દ્રુતમ્ પ્રેરયામાસ વેગેન મનોમારુતવેગધૃક્
પણ કોઈ પણ પ્રાણી જમીન પર પડ્યું નહીં; તીરો લાગ્યા છતાં, તેઓ મનની અને પવન જેવી ઝડપથી દોડ્યા.
તતઃ સૈન્યં સમુત્સજ્ય મૃગં લિપ્સુર્મહીપતિઃ
પછી એ મહારાજાએ શિકાર મેળવવા માટે પોતાની સેના છોડી દીધી.
કણ્ટકીબદરીપ્રાયં શાલ્મલીવનસંકુલમ્
એ સ્થળે શાલમળીના જંગલો હતાં, જે કાંટાળાં બોરના ઝાડ જેવા લાગતાં હતાં.
તત્ર રૂક્ષાઽખિલા ભૂમિર્નિર્જલા તમસા વૃતા
ત્યાં આખી જમીન કરકસર અને સુક્કી હતી, પાણી ક્યાંય નહોતું અને બધું અંધકારથી ઢંકાયેલું હતું.
ગ્રીષ્મે મધ્યગતે સૂર્યે મૃગાકૃષ્ટઃ સ પાર્થિવઃ
ઉનાળાની કડક બપોરે, જ્યારે સૂર્ય મધ્યમાં હતો, ત્યારે એ રાજા ઘોડા પાછળ ખેંચાતો આગળ વધ્યો.
તેન તસ્યાનુગા ભૃત્યાઃ સર્વે સુશ્રાંતવાહનાઃ
એના સાથેના બધા સેવકો પણ તેની સાથે ચાલતાં ચાલતાં એમના પ્રાણીઓથી થાકી ગયા હતા.
સિંહવ્યાઘ્રૈસ્તથા ચાન્યૈઃ પતિતા નષ્ટચેતનાઃ
ત્યાં સિંહ, વાઘ અને બીજા જાનવરોના હુમલાથી તેઓ બેભાન થઈ પડ્યા.
તતઃ સોઽપિ મહીપાલઃ ક્ષુત્પિપાસાસમાકુલઃ
પછી એ રાજા પણ ભૂખ અને તરસથી ખૂબ પીડાઈ ગયો.
કાંતારસ્યાંતમન્વિચ્છન્પ્રેરયામાસ તં હયમ્ ૬.૧૭.
જંગલનો અંત શોધવા માટે તેણે ઘોડાને આગળ દોડાવ્યો.
તતઃ સ નૃપતિસ્તેન વાયુવેગેન વાજિના
પછી પવનની જેમ દોડતા એ ઘોડા સાથે રાજા આગળ વધતો રહ્યો.
એવં તસ્ય નરેન્દ્રસ્ય કાંદિશીકેઽનવસ્થિતે
આ રીતે એ રાજા એ સુન્ના પ્રદેશમાં દિશા વિના ભટકતો રહ્યો.
સૂત ઉવાચ તતઃ સોઽપિ મહીપાલઃ ક્ષુત્પિપાસાસમાકુલઃ
સૂતાએ કહ્યું: પછી એ રાજા પણ ભૂખ અને તરસથી ખૂબ પીડાઈ ગયો.
અથાઽપશ્યદ્વિયત્સ્થાનાત્સ ત્રીન્પ્રેતાન્સુ દારુણાન્
પછી એણે આકાશમાંથી ત્રણ ભયાનક ભૂતોને જોયા.
તાન્દૃષ્ટ્વા ભયસંત્રસ્તો વિશેષેણ સ ભૂપતિઃ
એને જોઈને એ રાજા ખૂબ ડરી ગયો.
કે યૂયં વિકૃતાકારા મયા દૃષ્ટા ન કર્હિચિત્
"તમે કોણ છો, આવા વિચિત્ર રૂપ વાળા? હું તમને ક્યારેય જોયા નથી."
વિદૂરથો નરેન્દ્રોઽહં ક્ષુત્પિપાસાતિપીડિતઃ
"હું વિદૂરથ નામનો રાજા છું, ભારે ભૂખ અને તરસથી પીડાઈ રહ્યો છું."