સમુત્થાય તતશ્ચક્રુઃ પુરસ્તસ્યાઃ પ્રદક્ષિણામ્ ૬.૧૪.
પછી તેઓ ઊભા રહીને એ શહેરની પરિક્રમા કરવા લાગ્યા.
ગતાશ્ચ પરમાં સિદ્ધિં તત્પ્રભાવાત્સુદુર્લભામ્
અને એ શક્તિથી તેઓએ અતિ દુર્લભ અને શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિ મેળવી.
સોઽપિ રાજા સ મન્ત્રી ચ જાતૌ વૈમાનિકૌ સુરૌ
એ રાજા અને તેનો મંત્રી પણ વૈમાનિક દેવ બની ગયા.
સૂત ઉવાચ તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ત્યક્ત્વાઽન્યા નિખિલાઃ ક્રિયાઃ
સૂતાએ કહ્યું: તેથી, સર્વશક્તિથી બધી બીજી ક્રિયાઓ છોડી દો.
કિં દાનૈઃ કિં ક્રિયાકાંડૈઃ કિં યજ્ઞૈઃ કિં વ્રતૈરપિ
દાનથી, વિધિથી, યજ્ઞથી કે વ્રતથી શું મળે?
અગ્નિષ્ટોમાદયો યજ્ઞાઃ સર્વે સંપૂર્ણદક્ષિણાઃ
અગ્નિષ્ઠોમથી શરૂ થતા બધા યજ્ઞો, પૂરતી દક્ષિણાથી કરેલા,
ચાન્દ્રાયણાનિ કૃચ્છ્રાણિ તથા સાંતપનાનિ ચ
ચાંદ્રાયણ, કૃચ્છ્ર અને તેટલાં જ સંતાપન જેવા ઉપવાસો,
પ્રભાસાદ્યાનિ તીર્થાનિ ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતસ્તથા
પ્રભાસથી શરૂ થતા તીર્થો અને ગંગાથી શરૂ થતી નદીઓ,
ભૂમિદાનાનિ સર્વાણિ ધર્માઃ સર્વે દયાદિકાઃ
ભૂમિદાન અને દયા વગેરે બધા જ સારા ગુણો ત્યાં હતા.
તત્ર રાજર્ષયઃ પૂર્વં પ્રભૂતાઃ સિદ્ધિમાગતાઃ
ત્યાં પહેલાં રાજર્ષિઓ બહુ હતા અને તેઓએ પૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરી હતી.
તત્ર કાલવશાન્નષ્ટાસ્તેઽપિ પ્રાપ્તા દિવાલયમ્
ત્યાં પણ, સમયના પ્રભાવથી ગુમ થયેલા લોકો દિવ્ય લોકમાં પહોંચી ગયા છે.
શ્રૂયતાં પરમં ગુહ્યં તસ્ય ક્ષેત્રસ્ય સંભવમ્ ૬.૧૬.
હવે એ પવિત્ર ક્ષેત્રની ઉત્પત્તિનું સર્વોચ્ચ રહસ્ય સાંભળો.
હાટકેશ્વરજં ક્ષેત્રં પુનાતિ સ્મરણાદપિ
હાટકેશ્વરથી જન્મેલું એ ક્ષેત્ર માત્ર સ્મરણથી પણ પવિત્ર કરે છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે રક્તશૃઙ્ગસાંનિધ્યસેવનફલશ્રૈષ્ઠ્યવર્ણનંનામ ષોડશોઽ ધ્યાયઃ
આ રીતે, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહિમા અને રક્તશૃંગના સાન્નિધ્ય તથા સેવા ફળના શ્રેષ્ઠતાનું વર્ણન કરતો, શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના છઠ્ઠા નાગરખંડનો સોળમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
તત્ક્ષેત્રસ્ય પ્રમાણં યત્તદસ્માકં પ્રકીર્તય । યાનિ તત્ર ચ પુણ્યાનિ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ
એ ક્ષેત્રનું માપ અને ત્યાં આવેલા પવિત્ર તીર્થો તથા મંદિરો વિશે અમને કહો.
આયામવ્યાસતશ્ચૈવ ચમત્કારપુરોત્તમમ્
એનું લંબાઈ અને પહોળાઈ અદભૂત છે અને તે સર્વ શ્રેષ્ઠ તીર્થ છે.
પ્રાચ્યાં તસ્ય ગયાશીર્ષં પશ્ચિમેન હરેઃ પદમ્
એના પૂર્વે ગયાશીર્ષ છે અને પશ્ચિમે હરિનું પદ છે.
હાટકેશ્વર સંજ્ઞં તુ પૂર્વમાસીદ્દ્વિજોત્તમાઃ
પહેલાં, દ્વિજશ્રેષ્ઠો, એનું નામ હાટકેશ્વર હતું.
યતઃ પ્રભૃતિ વિપ્રેભ્યો દત્તં તેન મહાત્મના
ત્યાંથી એ મહાન આત્માએ એ ક્ષેત્ર બ્રાહ્મણોને આપ્યું હતું.
માહાત્મ્યં તસ્ય નો બ્રૂહિ સૂતપુત્ર સવિસ્તરમ્
હે સૂતપુત્ર, એ સ્થળનો મહિમા અમને વિગતે કહો.
યો વૈ દાનપતિર્દક્ષઃ શત્રુપક્ષક્ષયાવહઃ
જે દાનમાં પારંગત, કુશળ અને શત્રુઓનો વિનાશક હતો,
સ કદાચિન્મૃગાન્હંતું નૃપઃ સેનાવૃતો યયૌ
એ રાજાએ એક વખત પોતાની સેના સાથે જંગલમાં શિકાર કરવા ગયો.
સ જઘાન મૃગાંસ્તત્ર શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ૬.૧૭.
ત્યાં તેણે તીક્ષ્ણ તીરો વડે એ પ્રાણીઓનો વધ કર્યો.
સિંહાન્વ્યાઘ્રાન્ગજાન્મત્તાઞ્ચ્છતશોઽથ સહસ્રશઃ
એણે સિંહ, વાઘ અને ઉગ્ર હાથીઓને સૈંકડો-હજારો સંખ્યા સુધી માર્યા.
ન પપાત ધરાપૃષ્ઠે સશરો દુદ્રુવે દ્રુતમ્ પ્રેરયામાસ વેગેન મનોમારુતવેગધૃક્
પણ કોઈ પણ પ્રાણી જમીન પર પડ્યું નહીં; તીરો લાગ્યા છતાં, તેઓ મનની અને પવન જેવી ઝડપથી દોડ્યા.
તતઃ સૈન્યં સમુત્સજ્ય મૃગં લિપ્સુર્મહીપતિઃ
પછી એ મહારાજાએ શિકાર મેળવવા માટે પોતાની સેના છોડી દીધી.
કણ્ટકીબદરીપ્રાયં શાલ્મલીવનસંકુલમ્
એ સ્થળે શાલમળીના જંગલો હતાં, જે કાંટાળાં બોરના ઝાડ જેવા લાગતાં હતાં.
તત્ર રૂક્ષાઽખિલા ભૂમિર્નિર્જલા તમસા વૃતા
ત્યાં આખી જમીન કરકસર અને સુક્કી હતી, પાણી ક્યાંય નહોતું અને બધું અંધકારથી ઢંકાયેલું હતું.
ગ્રીષ્મે મધ્યગતે સૂર્યે મૃગાકૃષ્ટઃ સ પાર્થિવઃ
ઉનાળાની કડક બપોરે, જ્યારે સૂર્ય મધ્યમાં હતો, ત્યારે એ રાજા ઘોડા પાછળ ખેંચાતો આગળ વધ્યો.
તેન તસ્યાનુગા ભૃત્યાઃ સર્વે સુશ્રાંતવાહનાઃ
એના સાથેના બધા સેવકો પણ તેની સાથે ચાલતાં ચાલતાં એમના પ્રાણીઓથી થાકી ગયા હતા.