કરોષિ મંત્રિણા સાર્ધં પુરસ્યાઽસ્ય પ્રદક્ષિણામ્ ૬.૧૪.
તમે તમારા મંત્રી સાથે મળીને આ શહેરની પરિક્રમા કરો.
અસ્મિન્ક્ષેત્રે સુતીર્થાનિ સંતિ પાર્થિવસત્તમ ॥ તથાઽન્યાનિ પ્રસિદ્ધાનિ દેવતાયતનાનિ ચ
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આ પ્રદેશમાં ઉત્તમ તીર્થો છે અને અન્ય પ્રસિદ્ધ દેવસ્થાનો પણ છે.
આદરસ્તેષુ વૈ રાજન્નાસ્તિ સ્વલ્પો ઽપિ કર્હિચિત્
રાજા, તમે ક્યારેય પણ એ સ્થળો પ્રત્યે થોડુંપણ માન આપ્યું નથી.
સ પ્રોવાચ વચો ભૂપઃ કિંચિદ્વ્રીડાસમન્વિતઃ
પછી રાજાએ થોડી શરમ સાથે આ રીતે કહ્યું.
યત્પૃષ્ટોઽસ્મિ દ્વિજશ્રેષ્ઠા યુષ્માભિઃ સાંપ્રતં મમ
દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે હમણાં જે મને પૂછ્યું છે,
તથાઽપિ હિ પ્રકર્તવ્યં યુષ્માકં સત્યમેવ હિ
ત્યાંયે, તમે જે સાચું કહ્યું છે, એ પ્રમાણે કરવું જ જોઈએ.
વૃત્તાંતં તન્મુનીંદ્રાણાં તેષાં બ્રાહ્મણસત્તમાઃ
બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, એ મહાન ઋષિઓની વાત,
યથા નષ્ટઃ પશુસ્તસ્ય કૃતા યદ્વદવેક્ષણા ॥ યથા પ્રદક્ષિણા જાતા ચમત્કારપુરસ્ય તુ
જેમ તેના ગુમ થયેલા પશુની શોધ કરવામાં આવી, તેમ ચમત્કારપુરની પણ પરિક્રમા કરવામાં આવી.
જાતિસ્મૃતિર્યથા જાતા પ્રાક્તની તત્પ્રભાવતઃ
અને જેમ એ શક્તિથી પૂર્વજન્મની સ્મૃતિ જાગી.
તચ્છ્રુત્વા મુનયઃ સર્વે પ્રહૃષ્ટાઃ પૃથિવીપતેઃ
આ સાંભળીને બધા ઋષિઓ રાજા પર આનંદિત થયા.
સમુત્થાય તતશ્ચક્રુઃ પુરસ્તસ્યાઃ પ્રદક્ષિણામ્ ૬.૧૪.
પછી તેઓ ઊભા રહીને એ શહેરની પરિક્રમા કરવા લાગ્યા.
ગતાશ્ચ પરમાં સિદ્ધિં તત્પ્રભાવાત્સુદુર્લભામ્
અને એ શક્તિથી તેઓએ અતિ દુર્લભ અને શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિ મેળવી.
સોઽપિ રાજા સ મન્ત્રી ચ જાતૌ વૈમાનિકૌ સુરૌ
એ રાજા અને તેનો મંત્રી પણ વૈમાનિક દેવ બની ગયા.
સૂત ઉવાચ તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ત્યક્ત્વાઽન્યા નિખિલાઃ ક્રિયાઃ
સૂતાએ કહ્યું: તેથી, સર્વશક્તિથી બધી બીજી ક્રિયાઓ છોડી દો.
કિં દાનૈઃ કિં ક્રિયાકાંડૈઃ કિં યજ્ઞૈઃ કિં વ્રતૈરપિ
દાનથી, વિધિથી, યજ્ઞથી કે વ્રતથી શું મળે?
અગ્નિષ્ટોમાદયો યજ્ઞાઃ સર્વે સંપૂર્ણદક્ષિણાઃ
અગ્નિષ્ઠોમથી શરૂ થતા બધા યજ્ઞો, પૂરતી દક્ષિણાથી કરેલા,
ચાન્દ્રાયણાનિ કૃચ્છ્રાણિ તથા સાંતપનાનિ ચ
ચાંદ્રાયણ, કૃચ્છ્ર અને તેટલાં જ સંતાપન જેવા ઉપવાસો,
પ્રભાસાદ્યાનિ તીર્થાનિ ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતસ્તથા
પ્રભાસથી શરૂ થતા તીર્થો અને ગંગાથી શરૂ થતી નદીઓ,
ભૂમિદાનાનિ સર્વાણિ ધર્માઃ સર્વે દયાદિકાઃ
ભૂમિદાન અને દયા વગેરે બધા જ સારા ગુણો ત્યાં હતા.
તત્ર રાજર્ષયઃ પૂર્વં પ્રભૂતાઃ સિદ્ધિમાગતાઃ
ત્યાં પહેલાં રાજર્ષિઓ બહુ હતા અને તેઓએ પૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરી હતી.
તત્ર કાલવશાન્નષ્ટાસ્તેઽપિ પ્રાપ્તા દિવાલયમ્
ત્યાં પણ, સમયના પ્રભાવથી ગુમ થયેલા લોકો દિવ્ય લોકમાં પહોંચી ગયા છે.
શ્રૂયતાં પરમં ગુહ્યં તસ્ય ક્ષેત્રસ્ય સંભવમ્ ૬.૧૬.
હવે એ પવિત્ર ક્ષેત્રની ઉત્પત્તિનું સર્વોચ્ચ રહસ્ય સાંભળો.
હાટકેશ્વરજં ક્ષેત્રં પુનાતિ સ્મરણાદપિ
હાટકેશ્વરથી જન્મેલું એ ક્ષેત્ર માત્ર સ્મરણથી પણ પવિત્ર કરે છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે રક્તશૃઙ્ગસાંનિધ્યસેવનફલશ્રૈષ્ઠ્યવર્ણનંનામ ષોડશોઽ ધ્યાયઃ
આ રીતે, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રના મહિમા અને રક્તશૃંગના સાન્નિધ્ય તથા સેવા ફળના શ્રેષ્ઠતાનું વર્ણન કરતો, શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના છઠ્ઠા નાગરખંડનો સોળમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
તત્ક્ષેત્રસ્ય પ્રમાણં યત્તદસ્માકં પ્રકીર્તય । યાનિ તત્ર ચ પુણ્યાનિ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ
એ ક્ષેત્રનું માપ અને ત્યાં આવેલા પવિત્ર તીર્થો તથા મંદિરો વિશે અમને કહો.
આયામવ્યાસતશ્ચૈવ ચમત્કારપુરોત્તમમ્
એનું લંબાઈ અને પહોળાઈ અદભૂત છે અને તે સર્વ શ્રેષ્ઠ તીર્થ છે.
પ્રાચ્યાં તસ્ય ગયાશીર્ષં પશ્ચિમેન હરેઃ પદમ્
એના પૂર્વે ગયાશીર્ષ છે અને પશ્ચિમે હરિનું પદ છે.
હાટકેશ્વર સંજ્ઞં તુ પૂર્વમાસીદ્દ્વિજોત્તમાઃ
પહેલાં, દ્વિજશ્રેષ્ઠો, એનું નામ હાટકેશ્વર હતું.
યતઃ પ્રભૃતિ વિપ્રેભ્યો દત્તં તેન મહાત્મના
ત્યાંથી એ મહાન આત્માએ એ ક્ષેત્ર બ્રાહ્મણોને આપ્યું હતું.
માહાત્મ્યં તસ્ય નો બ્રૂહિ સૂતપુત્ર સવિસ્તરમ્
હે સૂતપુત્ર, એ સ્થળનો મહિમા અમને વિગતે કહો.