પ્રલયસ્ય ન કાલોઽયં સાંપ્રતં સુરસત્તમાઃ। શૃણુધ્વં યન્નિમિત્તોત્થા મહોત્પાતા ભવન્ત્યમી॥૬.૧.
'હે શ્રેષ્ઠ દેવો, આ પ્રલયનો સમય નથી; સાંભળો, કયા કારણથી આ મોટા ઉપદ્રવ ઊભા થયા છે.'
ઋષિભિઃ પાતિતં લિંગં દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ। શાપેનાનર્તકે દેશે કલત્રાર્થે મહાત્મભિઃ॥૬.૧.
'મહાત્મા ઋષિઓએ પોતાના સ્ત્રીઓ માટે, શાપથી, દેવદેવ મહાદેવનું લિંગ અનુકૂળ સ્થાન વિના ધરતી પર પાડી દીધું.'
તેનૈતદ્વ્યાકુલીભૂતં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્। તસ્માદ્ગચ્છામહે તત્ર યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ॥૬.૧.
'આથી, ચાલતા અને અચળ સર્વ જીવોવાળું ત્રિલોક વ્યાકુળ થયું છે; તેથી, ચાલો આપણે ત્યાં જઈએ જ્યાં મહેશ્વર છે.'
યેનાસ્મદ્વચનાચ્છીઘ્રં તલ્લિંગં નિદધાતિ સઃ। નો ચેદ્ભવિષ્યતિ વ્યક્તમકાલે ચાપિ સંક્ષયઃ। ત્રૈલોક્યસ્યાપિ કૃત્સ્નસ્ય સત્યમેતન્મયોદિતમ્॥૬.૧.
'મારા આદેશથી તે ઝડપથી પોતાનું લિંગ સ્થાપિત કરે; નહીં તો, આખા ત્રિલોકમાં સમય પહેલા વિનાશ ચોક્કસ થશે. હું તમને સાચું કહું છું.'
અથ દેવગણાઃ સર્વે બ્રહ્મવિષ્ણુપુરઃસરાઃ। આદિત્યા વસવો રુદ્રા વિશ્વેદેવાસ્તથાશ્વિનૌ॥૬.૧.
પછી બધા દેવતાઓ, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુની આગેવાની હેઠળ, એટલે કે આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, વિશ્વદેવ અને અશ્વિનીકુમાર—all ત્યાં એકઠા થયા.
પ્રજગ્મુસ્ત્વરિતાસ્તત્ર યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ। ગર્તામધ્યગતઃ સુપ્તો લજ્જયા પરયા વૃતઃ॥૬.૧.
તેઓ ઝડપથી ત્યાં ગયા, જ્યાં મહાદેવ એક ખાડામાં ઊંઘતા હતા અને ભારે શરમથી ઢંકાયેલા હતા.
દેવા ઊચુઃ। નમસ્તે દેવદેવેશ ભક્તાનામભયપ્રદ। નમસ્તે જગદાધાર શશિરાજિતશેખર॥૬.૧.
દેવતાઓએ કહ્યું: 'દેવોના દેવ, ભક્તોને નિર્ભયતા આપનાર, તમને વંદન છે. જગતના આધાર, ચાંદ્રમાથી શોભિત શિખરવાળા, તમને વંદન છે.'
ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારસ્ત્વમાપસ્ત્વં મહી વિભો। ત્વયા સૃષ્ટમિદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્॥૬.૧.
હે મહાન, તમે યજ્ઞ છો, તમે વષટકાર છો, તમે જળ છો, તમે ધરા છો. તમારા દ્વારા જ આ આખું ત્રિલોક, ચાલતું અને અચળ બધું સર્જાયું છે.
ત્વં પાસિ ચ સુરશ્રેષ્ઠ તથા નાશં નયિષ્યસિ। ત્વં વિષ્ણુસ્ત્વં ચતુર્વક્ત્રસ્ત્વં ચંદ્રસ્ત્વં દિવાકરઃ॥૬.૧.
દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે રક્ષણ કરો છો અને અંતે વિનાશ પણ લાવશો. તમે વિષ્ણુ છો, તમે ચતુરમુખ બ્રહ્મા છો, તમે ચંદ્ર છો, તમે સૂર્ય છો.
ત્વયા વિના મહાદેવ ન કિંચિદિહ વિદ્યતે। અપિ કૃત્વા મહત્પાપં નરો દેવ ધરાતલે॥૬.૧.
હે મહાદેવ, તમારા વિના અહીં કશું જ નથી. પૃથ્વી પર માણસ મોટું પાપ કરે તો પણ, હે દેવ,
તવ નામાપિ સંકીર્ત્ય પ્રયાતિ ત્રિદિવાલયમ્। મહાદેવ મહાદેવ મહાદેવેતિ કીર્તનાત્॥૬.૧.
માત્ર તમારું નામ જ બોલવાથી તે સ્વર્ગલોક પામે છે—'મહાદેવ, મહાદેવ, મહાદેવ' એમ જાપ કરવાથી.
કોટયો બ્રહ્મહત્યાનામગમ્યાગમકોટયઃ। સદ્યઃ પ્રલયમાયાંતિ મહાદેવેતિ કીર્તનાત્॥૬.૧.
કેટલાય ભયાનક પાપો અને અયોગ્ય કર્મો 'મહાદેવ' નામના સ્મરણથી તરત નાશ પામે છે.
વિપ્રો યથા મનુષ્યાણાં નદીનાં વા મહાર્ણવઃ। તથા ત્વં સર્વદેવાનામાધિપત્યે વ્યવસ્થિતઃ॥૬.૧.
જેમ બ્રાહ્મણ લોકોમાં શ્રેષ્ઠ છે, નદીઓમાં મહાસાગર શ્રેષ્ઠ છે, તેમ તમે બધા દેવતાઓમાં અધિપતિ તરીકે સ્થિર છો.
નક્ષત્રાણાં યથા ચંદ્રઃ પ્રદીપ્તાનાં દિવાકરઃ। તથા ત્વં સર્વદેવાનામાધિપત્યે વ્યવસ્થિતઃ॥૬.૧.
જેમ તારાઓમાં ચંદ્ર અને તેજવંતોમાં સૂર્ય શ્રેષ્ઠ છે, તેમ તમે બધા દેવોમાં અધિપતિ તરીકે સ્થિર છો.
ધાતૂનાં કાંચનં યદ્વદ્ગંધર્વાણાં ચ નારદઃ। તથા ત્વં સર્વદેવાનામાધિપત્યે વ્યવસ્થિતઃ॥૬.૧.
જેમ ધાતુઓમાં સોનું અને ગંધર્વોમાં નારદ શ્રેષ્ઠ છે, તેમ તમે બધા દેવોમાં અધિપતિ તરીકે સ્થિર છો.
ઓષધીનાં યથા સસ્યં નગાનાં હેમપર્વતઃ। તથા ત્વં સર્વદેવાનામાધિપત્યે વ્યવસ્થિતઃ॥૬.૧.
જેમ ઔષધિઓમાં અનાજ અને પર્વતોમાં સુવર્ણપર્વત શ્રેષ્ઠ છે, તેમ તમે બધા દેવોમાં અધિપતિ તરીકે સ્થિર છો.
તસ્માત્કુરુ પ્રસાદં નઃ સર્વેષાં ચ નૃણાં વિભો। સંધારય પુનર્લિંગં સ્વકીયં સુરસત્તમ॥૬.૧.
માટે, હે મહાન, અમારે અને બધા મનુષ્યો પર કૃપા કરો; હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારું લિંગ ફરીથી ધારણ કરો.
નોચેજ્જગત્ત્રયં દેવ નૂનં નાશમમુપેષ્યતિ। યદ્યેતદ્ભૂતલે લિઙ્ગં પતતિ સ્થાસ્યતિ પ્રભો॥૬.૧.
નહીંતર, હે દેવ, જો આ લિંગ ધરતી પર પડીને રહે તો ત્રિલોક ખરેખર વિનાશ પામશે, હે પ્રભુ.
સૂત ઉવાચ। તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા ભગવાન્બૃષભધ્વજઃ। પ્રોવાચ પ્રણતાન્સર્વાંસ્તાન્દેવાન્વ્રીડયાન્વિતઃ॥૬.૧.
સૂતે કહ્યું: તેમના વચન સાંભળી, વૃષભધ્વજ ભગવાન લજ્જાથી નમેલા બધા દેવોને બોલ્યા.
મયા સતીવિયોગાર્તિયુક્તેન સુરસત્તમ। લિંગમેતત્પરિત્યક્તં શાપવ્યાજાદ્દ્વિજન્મનામ્॥૬.૧.
'હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, સતીથી વિયોગના દુઃખથી, દ્વિજોના શાપને બહાને મેં આ લિંગ છોડ્યું છે.'
કોઽલં પાતયિતું લિંગં મમૈતદ્ભુવનત્રયે। દેવો વા બ્રાહ્મણો વાપિ વેત્થ યૂયમપિ સ્ફુટમ્॥૬.૧.
'ત્રણે લોકમાં મારું આ લિંગ કોણ પાડી શકે? દેવ કે બ્રાહ્મણ—તમે બધા આ સ્પષ્ટ જાણો છો.'
તસ્માન્નૈવ ધરિષ્યામિ લિંગમેતદ્ધરાતલાત્। કિમનેન કરિષ્યામિ ભાર્યયા પરિવર્જિતઃ॥૬.૧.
'માટે, હું આ લિંગ ધરતી પરથી ઉઠાવીશ નહીં; પત્ની વિના મને તેનો શું ઉપયોગ?'
દેવા ઊચુઃ। તવ કાંતા સતી નામ યા મૃતા પ્રાક્સુરોત્તમ। સા જાતા મેનકાગર્ભે ગૌરી નામ હિમાચલાત્॥૬.૧.
દેવોએ કહ્યું: હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારી પ્રિય સતી, જે પહેલાં મૃત્યુ પામી હતી, તે હવે હિમાલયની પત્ની મેનકાના ગર્ભમાંથી ગૌરી નામે જન્મી છે.
ભવિષ્યતિ પુનર્ભાર્યા તવૈવ ત્રિપુરાંતક। તસ્માલ્લિંગં સમાદાય કુરુ ક્ષેમં દિવૌકસામ્॥૬.૧.
હે ત્રિપુરના વિનાશક, તે ફરીથી તમારી પત્ની બનશે. તેથી, તમે લિંગ ધારણ કરો અને દેવતાઓનું કલ્યાણ કરો.
દેવદેવ ઉવાચ। અદ્યપ્રભૃતિ મે લિંગં યદિ દેવા દ્વિજાતયઃ। પૂજયંતિ પ્રયત્નેન તર્હીદં ધારયામ્યહમ્॥૬.૧.
દેવોના દેવ બોલ્યા: આજથી જો દેવો અને દ્વિજો શ્રદ્ધાપૂર્વક મારા લિંગની પૂજા કરશે, તો હું તેને ધારણ કરીશ.
બ્રહ્મોવાચ। અહં તવ સ્વયં લિંગં પૂજયિષ્યામિ શંકર। તથાન્યે વિબુધાઃ સર્વે કિં પુનર્ભુવિ માનવાઃ॥૬.૧.
બ્રહ્માએ કહ્યું: હે શંકર, હું પોતે તમારા લિંગની પૂજા કરીશ અને અન્ય બધા દેવતાઓ પણ કરશે; તો પૃથ્વી上的 મનુષ્યોની તો વાત જ શું!
તતઃ પ્રવિશ્ય પાતાલં દેવૈઃ સાર્ધં પિતામહઃ। સ્વયમેવાકરોત્પૂજાં તસ્ય લિંગસ્ય ભક્તિતઃ॥૬.૧.
પછી પિતામહ દેવતાઓ સાથે પાતાળમાં ગયા અને તેમણે પોતે ભક્તિપૂર્વક તે લિંગની પૂજા કરી.
તસ્માદનંતરં વિષ્ણુઃ શ્રદ્ધાપૂતેન ચેતસા। તથાન્યે વિબુધાઃ સર્વે શક્રાદ્યાઃ શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ॥૬.૧.
પછી વિષ્ણુએ શ્રદ્ધાથી શુદ્ધ મનથી અને અન્ય બધા દેવતાઓએ, ઇન્દ્ર સહિત, શ્રદ્ધાપૂર્વક એ જ રીતે પૂજા કરી.
તતસ્તુષ્ટો મહાદેવઃ પિતામહમિદં વચઃ। પ્રોવાચ વાસુદેવં ચ વિનયાવનતં સ્થિતમ્॥૬.૧.
પછી મહાદેવ પ્રસન્ન થઈ પિતામહ અને વિનયપૂર્વક ઊભેલા વાસુદેવને આ શબ્દો કહ્યા.
ભવદ્ભ્યાં પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તસ્માન્મત્તઃ પ્રગૃહ્યતામ્। વરમિષ્ટં મહાભાગૌ યદ્યપિ સ્યાત્સુદુર્લભમ્॥૬.૧.
હું તમે બંને પર પ્રસન્ન છું; તેથી, મારી તરફથી મનગમતો વર માંગો, ભલે તે અતિ દુર્લભ હોય.