દુર્લભં જન્મ માનુષ્યં દુર્લભા કાશિકાપુરી 4.2.94.
માણસનો જન્મ દુર્લભ છે અને કાશી નગરી તો એથી પણ દુર્લભ છે.
ક્વ ચ તાદૃક્તપાંસીહ ક્વ તાદૃગ્યોગ ઉત્તમઃ
અહીં આવું તપ ક્યાં મળે? અને આવો શ્રેષ્ઠ યોગ ક્યાં મળે?
સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં સત્યપૂર્વં પુનઃપુનઃ
સાચું છે, સાચું છે, ફરીથી કહું છું કે સાચું છે—સાચું જ સર્વથી ઉપર છે, વારંવાર એ જ કહું છું.
વિશ્વેશો મુક્તિદો નિત્યં મુક્ત્યૈ ચોત્તરવાહિની
વિશ્વના સ્વામી હંમેશાં મુક્તિ આપનાર છે, અને મુક્તિનો માર્ગ ઉપર તરફ વહે છે.
એક એવ હિ વિશ્વેશો મુક્તિદો નાન્ય એવ હિ
ખરેખર, વિશ્વના સ્વામી એકમાત્ર મુક્તિ આપનાર છે; બીજો કોઈ નથી.
સાયુજ્યમુક્તિરત્રૈવ સાન્નિધ્યાદિરથાન્યતઃ
સાંયુજ્ય મુક્તિ અહીં જ મળે છે; નજીકતા અને બીજી મુક્તિઓ બીજે મળે છે.
કૃષ્ણદ્વૈપાયનો વ્યાસોઽકથયદ્યન્મહદ્વચઃ
કૃષ્ણ દ્વૈપાયન વ્યાસે આ મહાન વચન કહ્યું હતું.
વ્યાસ ઉવાચ [। ભવિષ્યં મમ તસ્યાગ્રે કુંભયોને મહામતે
વ્યાસે કહ્યું: મહામતિ, કુંભયોની! ભવિષ્યમાં, મારા અને તારા સામે આ ઘટશે.
પારાશર્યો મુનિવરો યથા મોહમુપૈષ્યતિ
પારાશરપુત્ર મહર્ષિ એક દિવસ મોહમાં પડી જશે.
વ્યસ્ય વેદાન્મહાબુદ્ધિર્નાના શાખા પ્રભેદતઃ
મહાન બુદ્ધિવાળા એ ઋષિ, વેદોને અલગ અલગ શાખાઓમાં વિભાજિત કરશે.
શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણાનાં રહસ્યં યસ્ત્વચીકરત્
જેને વેદ, સ્મૃતિ અને પુરાણોની ગુપ્ત વાત તને સમજાવી હતી.
સર્વપાપપ્રશમનં સર્વશાંતિકરં પરમ્
એ પરમ જ્ઞાન સર્વ પાપો દૂર કરે છે અને સર્વેને શાંતિ આપે છે.
એકદા સ મુનિઃ શ્રીમાન્પર્યટન્પૃથિવીતલે
એક વખત એ તેજસ્વી ઋષિ પૃથ્વી પર ફરવા નીકળ્યા.
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ શૌનકાદ્યાસ્તપોધનાઃ
શૌનકાદિ અઠ્ઠ્યાસી હજાર તપસ્વીઓ, જેમણે તપસ્યા દ્વારા ધન મેળવ્યું હતું,
વિભૂતિધારિણો ભક્ત્યા રુદ્રસૂક્તજપપ્રિયાન્
જેમાં અનેક દિવ્ય શક્તિઓ હતી, અને જે ભક્તિપૂર્વક રુદ્રસૂક્તના જપમાં આનંદ પામતા હતા,
એક એવ હિ વિશ્વેશો મુક્તિદો નાન્ય એવ હિ
ખરેખર, વિશ્વના સ્વામી એકમાત્ર મુક્તિ આપનાર છે; બીજો કોઈ નથી.
વિલોક્ય સ મુનિર્વ્યાસસ્તાસર્વાન્ગિરિશાત્મનઃ 4.2.95.
એ બધાને જોઈને, વ્યાસમુનિ, જેમનું મન શિવમાં લીન છે,
પરિનિર્મથ્ય વાગ્જાલં સુનિશ્ચિત્યાસકૃદ્બહુ
શબ્દોના જાળને સારી રીતે છાનબીન કરીને, ઘણીવાર અને દૃઢપણે નિશ્ચય કર્યો,
વેદે રામાયણે ચૈવ પુરાણેષુ ચ ભારતે
વેદ, રામાયણ, પુરાણો અને મહાભારતમાં,
સત્યં સત્યં ત્રિસત્યં પુનઃ સત્યં ન મૃષા પુનઃ
સાચું છે, સાચું છે, ત્રણ વખત સાચું છે; ફરીથી સાચું છે—ક્યારેય ખોટું નથી, ફરીથી કહું છું.
લક્ષ્મીશઃ સર્વદો નાન્યો લક્ષ્મીશોપ્યપવર્ગદઃ
લક્ષ્મીના સ્વામી સિવાય બીજું કોઈ બધું આપનાર નથી; લક્ષ્મીના સ્વામી પણ મોક્ષ આપનાર છે.
ભુક્તેર્મુક્તેરિહાન્યત્ર નાન્યો દાતા જનાર્દનાત્
જનાર્દન સિવાય અહીં કે ક્યાંય પણ ભોગ કે મોક્ષ આપનાર બીજું કોઈ નથી.
વિહાય કેશવાદન્યં યે સેવંતેલ્પમેધસઃ
જે ઓછા સમજવાળા લોકો કેશવને છોડીને બીજાની સેવા કરે છે,
એક એવ હિ સર્વેશો હૃષીકેશઃ પરાત્પરઃ
કારણ કે હૃષીકેશ એક જ સર્વના સ્વામી છે, સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ અને સર્વોપરી છે.
એકો ધર્મપ્રદો વિષ્ણુસ્ત્વેકો બહ્વર્થદો હરિઃ
ધર્મ આપનાર એકમાત્ર વિષ્ણુ છે; અનેક પ્રકારના ફળો આપનાર પણ એકમાત્ર હરિ છે.
શાર્ઙ્ગિણં યે પરિત્યજ્ય દેવમન્યમુપાસતે
જે લોકો શારંગધારીને છોડીને બીજાં દેવની ઉપાસના કરે છે,
શ્રુત્વેતિ વાક્યં વ્યાસસ્ય નૈમિષારણ્યવાસિનઃ 4.2.95.
વ્યાસજીના આ વચનો સાંભળી નેમિષારણ્યના વસીઓએ—
યતો વેદાસ્ત્વયા વ્યસ્તાઃ પુરાણાન્યપિ વેત્તિ યત્
કારણ કે વેદો તમે ગોઠવ્યા છે અને પુરાણોનું પણ તમને જ્ઞાન છે,
યતશ્ચ કર્તા ત્વમસિ મહતો ભારતસ્ય વૈ
અને મહાભારતના રચયિતા પણ તમે જ છો,
તત્ત્વજ્ઞઃ કોપરશ્ચાત્ર ત્વત્તઃ સત્યવતીસુત
સત્યવતીપુત્ર, અહીં તત્વજ્ઞ અને સર્વમાં શ્રેષ્ઠ તો તમે જ છો.